Wie zit waar op tv en waarom?

De campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2003 barst dit weekeinde in alle hevigheid los en speelt zich met name af op televisie....

Barend & Van Dorp

Staat bovenaan de verlanglijstjes van alle campagneleiders. Alleen voor het 'echte' nieuws blijft het NOS Journaal de plek. Barend & Van Dorp hebben hun naam verdiend door de relevante figuren uit het nieuws aan hun tafel te hebben en spraakmakende interviews te houden.

De kijkcijfers blijven maar stijgen. Hun programma staat óók bekend als de plek voor in moeilijkheden geraakte politici of zakenmannen. Barend en Van Dorp worden er soms van beticht te goede vriendjes te willen zijn met de machthebbers óf specialistische kennis te ontberen om het hen moeilijk te maken. Zelf zegt Van Dorp één gouden regel te hebben: 'Iemand die in moeilijkheden verkeert niet tot op het bot doorzagen.' Volgens mediastrateeg Jacques Monasch moet vooral Balkenende uitkijken met interviews bij Barend & Van Dorp. 'Balkenende moet daar bijvoorbeeld niet samen met andere gasten aan tafel gaan zitten. De MP komt alleen of hij komt niet. Hij moet er ook niet al te jofel gaan doen. In the making of kan dat. Daarna niet meer. Anders kan Balkenende wel eens heel hard gaan vallen.'

* Gemiddeld 850 duizend kijkers. Niet zo oud, vrij links.

8uurjournaal/RTL Nieuws

Het achtuurjournaal is verreweg het best bekeken informatieve programma, ondanks een saai imago. 90 procent van het volk vindt het nieuws van de NOS betrouwbaar. Groenlinks-campagneleider Tom van der Lee: 'Als ik een top drie van programma's zou moeten samenstellen : drie keer het achtuurjournaal.' Jacques Monasch (v/h PvdA) zet een dubbel-optreden in het NOS Journaal en Barend & Van Dorp bovenaan, op de voet gevolgd door de combinatie van RTL Nieuws en Netwerk. 'In dit medialandschap moet je combinaties maken.'

Toch blijkt het een hels karwei om het Journaal te 'halen'. Nico Schipper, ChristenUnie: 'Daarvoor moeten we echt de boer op. Heel veel persberichten rondsturen en telefoontjes plegen.' Monasch ziet die trend erger worden. 'De journaals proberen steeds sterker om zelf de nieuwsagenda te bepalen. Job Frieszo en Frits Wester zijn langer aan het woord dan de gemiddelde politicus.'

* Het 8uurjournaal heeft gemiddeld meer dan 1.8 miljoen kijkers. Ze zijn relatief oud en tellen veel CDA-kiezers. RTL Nieuws trekt 1,2 miljoen kijkers van alle politieke richtingen. Onder hen veel zwevende kiezers.

Kopspijkers

Absolute kijkcijferhit die weliswaar pas 5 april weer terugkeert, maar de afgelopen maanden zijn werk als podium heeft gedaan.

Verplicht voor elke politicus. Vijf minuten meedoen in het Kopspijkerspel levert veel sympathie en bekendheid op, wat in deze campagne met nieuwe gezichten hard nodig is. Nog mooier is het wanneer de beroemde typetjes zich aan de politicus wagen: 'Nobody fucks with Frank de Grave' - zulke publiciteit is niets minder dan de bevestiging van een politiek bestaan. Tiny Kox, campagneleider van de SP: 'Marijnissen zat in het oudejaarsavondprogramma.

Al onze kiezers kijken naar Kopspijkers. Marijnissen sloeg die spijker er knalhard in. ''Hij is nog steeds niet ver van onze achterban afgedreven'', zei mijn vrouw.' Nico Schipper van de ChristenUnie: 'Wij zijn niet voor Kopspijkers gevraagd. De eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat we wel hebben gezegd: wat doen we als Kopspijkers belt? Ik acht de kans dat wij meedoen niet erg groot. Tijdens het timmeren op die spijkers kun je weinig inhoud kwijt.'

* Zaterdagavond Nederland 3, 20.00 uur, gemiddeld 2.7 miljoen overwegend linkse kijkers van alle leeftijden.

Netwerk/2Vandaag

In de actualiteitenrubrieken mogen politici meestal live hun zegje doen en hebben ze weinig last van geknip. Bovenaan de verlanglijstjes staat Netwerk. Mediastrateeg Jacques Monasch (ex-PvdA): 'Netwerk heeft een breed bereik. 2Vandaag is ook belangrijk, maar trekt geen trendsetters. Daarom zou ik voor Netwerk kiezen.' In Netwerk werden de lijsttrekkers tijdens de vorige campagne door een professor onderworpen aan een charisma-test aan de hand van de lichaamstemperatuur en het zweet van proefpersonen. Tijdens de komende campagne mogen ze op een onverwacht werkbezoek ('blind dates') en zijn er debatten en portretten. Op 5 januari debatteert Jan Marijnissen met Jan Peter Balkenende en op 9 januari is er een special rond Wouter Bos. Nummer twee op de lijstjes is 2Vandaag, dat op 8 januari een debat uitzendt. CDA, PvdA, VVD, GroenLinks, SP en LPF mogen meedoen, D66 niet.

* Netwerk: gemiddeld 910 duizend kijkers. Redelijk oud, veel CDA-stemmers, en mensen met een grote interesse voor politiek.

* 2 Vandaag: 985 duizend kijkers. Erg oud, weinig 'rechtse' kiezers, veel mensen met sterke politieke interesse.

Hart van Nederland

De nieuwsrubriek die dichtbij de kijker staat, doet naast ongelukken, brand en sterrenleed af en toe ook aan politiek. Vanwege de hoge kijkcijfers en het publiek - veel zwevende kiezers, aparte doelgroep - hechten campagnestrategen belang aan het SBS-programma.

Tijdens de verkiezingsstrijd voegt SBS daar nog twee programma's aan toe waarin de gewone man vragen kan stellen aan de lijsttrekkers: Ben jij mijn Stem waard?! en Waar Stem ik op? Het vergt veel van de politici om het Hart te halen. Jacques Monasch (v/h PvdA): 'SBS is heel erg grillig. Ze wisselen om het uur van onderwerp, dus je weet nooit of jouw lijsttrekker er nou wel of niet inzit. De redactie vindt politiek bovendien niet erg belangrijk. . Daar staat tegenover dat je een miljoenenpubliek bereikt met een totaal ander kijkersprofiel dan de andere journaals. Ik heb er destijds bij de PvdA voor gepleit om de formats aan te passen aan Hart van Nederland. Maar de PvdA moet die cultuuromslag nog maken.'

* Elke avond rond 22.30 uur op SBS 6, gemiddeld meer dan 1.1 miljoen kijkers. Die zijn jong, veelal laag opgeleid en erg vaak zwevende kiezers.

Dit was het nieuws

Helaas alweer afgelopen, dit populaire TROS-programma met Jan Jaap van der Wal en Raoul Heertje als teamcaptains; maar op 10 mei begint het weer. De Nederlandse versie van het Britse Have I got news for you bestaat sinds 1996.

Het hoort met Kopspijkers tot dé kijkcijferknaller van de publieke omroep, maar is slechts twee keer per jaar zes weken te zien. Politici zijn er niet vaak te gast. Dat het dit seizoen toch doorbrak als belangrijk politiek programma, dankt het aan het schrijversechtpaar Leon de Winter en Jessica Durlacher, dat in NRC Handelsblad opgewonden tekeerging tegen Wouter Bos nadat die het in een van de uitzendingen had gewaagd besmuikt te lachen toen Jan Jaap van der Wal over Ayaan Hirsi Ali 'die heeft geen clitoris meer, hè?' riep. Volgens PvdA-voorlichter Susan Baart heeft het optreden van Bos en de reactie erop in NRC de lijsttrekker geen schade toegebracht maar wel naamsbekendheid opgeleverd. 'Het is een leuk, fatsoenlijk programma, en er kijkt een heel andere groep naar dan naar Buitenhof of Netwerk.'

* Gemiddeld aantal kijkers anderhalf miljoen, alle leeftijden en alle politieke richtingen.

Het Jeugdjournaal

Het Jeugdjournaal begint ook zo zijn rol te spelen in de politiek. Na het babbelen met de babes van Lijst 0 in de vorige campagne is er namelijk een nieuw trendje onder de lijsttrekkers: optreden in kinderprogramma's. In het kader van het paaien van de jonge ouders en het creëren van een gezinsvriendelijk imago zal Balkenende de komende weken verschillende keren kinder- en jeugdprogramma's opzoeken. Ook Thom de Graaf van D66 doet een 'speciaal' optreden in Buya, het lifestyleprogramma op Z@ppelin, en Femke Halsema gaat naar het SchoolTV Weekjournaal en Praatjesmakers. Maar het belangrijkst is het Jeugdjournaal, waar deze campagne voor het eerst een lijsttrekkersdebat wordt gehouden op 21 januari. Alleen de voormannen van CDA, VVD, PvdA en SP mogen komen. Ze krijgen vragen voorgeschoteld die kinderen op de website mogen stellen en worden door de presentatoren ondervraagd. Kindvriendelijke taal is een vereiste.

* Gemiddeld 460.000 volwassen kijkers plus 200 duizend kinderen. Jonge doelgroep, ook veel zwevende kiezers onder de meekijkende ouders.

Nederland kiest

Bij de verkiezingen in mei 2002 geïntroduceerde verkiezingsvariant van NOVA en Den Haag Vandaag, live uitgezonden vanuit politiek café Dudok in Den Haag. Dit jaar extra spannend omdat het de aanloop vormt naar het vernieuwde NOVA dat op 27 januari begint; het nieuwe NOVA-presentatieduo Felix Rottenberg en Matthijs van Nieuwkerk debuteert maandag in Nederland Kiest (het andere duo, Ferry Mingelen en Paul Witteman, wordt na de verkiezingen weer ontbonden).

Ook is vanaf komende week het nieuwe aanvangtijdstip een feit: Nederland Kiest begint om 22.20 uur, eerder dus dan Barend & Van Dorp. Maandag gaat Balkenende in debat met Zalm, op 8 januari discussieert Thom de Graaf met Mat Herben en Frank de Grave en op 20 januari is er een debat tussen de hoogste vrouwen op de kandidatenlijsten.

* Nederland Kiest, tot 25 januari zes dagen per week om 22.20 uur op Nederland 3. Het gemiddelde aantal kijkers bedroeg in mei 2002 550 duizend, tamelijk oud en met een sterke interesse in politiek.

Business Class

Het enige podium voor rechts en LPF-ers. Aanstaande zondag zit de makelaar annex zelfbenoemde politieke factor Mens in zijn eigen talkshow op RTL 5 aan tafel met de eminence grise van de politiek, Hans Wiegel. Mat Herben schuift ook aan, en op diens uitdrukkelijk verzoek ook Theo van Gogh, die vorig jaar tweemaal in het programma optrad als columnist maar moest opstappen nadat hij had geweigerd te rectificeren dat Herben was omgekocht inzake de aanschaf van JSF-vliegtuigen. Mens: 'Ik denk dat Herben wil laten zien dat het weer pais en vree is tussen hem en Van Gogh'.

Volgende week zondag ontvangt Mens VVD-er Gerrit Zalm, de week daarna Jan Peter Balkenende. Politiek Den Haag voelt zich niet te min voor het olijke babbelprogramma, dat recht tegenover het statiger Buitenhof staat geprogrammeerd. De enige die bij de vorige verkiezingen niet verscheen was D66-fractievoorzitter Thom de Graaf, die het gedweep met professor Pim helemaal niet zag zitten.

* RTL 5, elke zondag 11 uur. Gemiddeld 95 duizend kijkers, vrij rechts, sterke politieke interesse.

Goedemorgen Nederland

Verving in september 2002 het in juni ter ziele gegane Ontbijt-TV van de KRO. Het productiebedrijf TVBV van de nieuwe NOVA-presentator Jeroen Pauw maakt het voor AVRO, KRO en NCRV, voormalig MTV-veejay Daphne Bunskoek presenteert.

Bunskoeks geringe journalistieke ervaring is volgens insiders één van de grootste troeven van het programma: politici kunnen er volkomen ongestoord hun gang gaan. Dat past in de trend die je onder meer ziet in de VS en waarbij politici de voorkeur geven aan interviews met lokale kranten en tv-stations boven landelijke; lokale interviewers zouden vaak zo onder de indruk zijn van hun gast dat van kritisch weerwerk geen sprake is.

'Ik denk dat er veel meer mensen naar ochtendtelevisie kijken dan we denken', zegt Susan Baart van de PvdA. 'Je hebt een vrij groot bereik. Wouter Bos gaat er 16 januari naartoe. Nee, ik weet niet waar het gesprek dan over gaat. Misschien staat tegen die tijd de wereld wel op zijn kop; dan gaat het dus daarover.'

* Elke werkdag tussen 07.00 en 09.00 uur op Nederland 1, gemiddeld 190 duizend kijkers, vrij jong, links en ook zwevend.

En verder

Niet gelukt om in een van bovenstaande programma's te verschijnen? Geen nood: Hilversum biedt nog talloze mogelijkheden.

De komende weken debatteren Jan Peter Balkenende, Thom de Graaf, Gerrit Zalm, Femke Halsema, Jan Marijnissen en Wouter Bos in Het Lagerhuis. Met 970 duizend kijkers goed bekeken, maar electoraal weinig interessant: de kijkers zijn 'nogal oud en vrij links' en hebben hun keuze dus al lang gemaakt.

Voor Het elfde uur geldt iets soortgelijks. Andries Knevel ontvangt de komende weken de politici Herben, Huizinga, Rouvoet, Wiegel, Van Agt, Balkenende en Bolkestein. 550 duizend overwegend oudere vrouwen met sterk confessionele inslag.

Barend & Witteman Risicofactor, vanwege de onvoorspelbare tafelgasten uit het volk. Overwegend linkse kijkers.

Het hele jaar van belang, maar niet tijdens campagne: Buitenhof. Sjiek en statig, maar uitsluitend voor de incrowd van 410 duizend politiek ingewijden.

Bijdragen: Maud Effting, Jean-Pierre Geelen en Wilma de Rek. Met dank aan René van Dammen van Kijk- en Luisteronderzoek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden