drie vragen islamitische staat

Wie zijn de Syriëgangers waarvan Trump wil dat we ze repatriëren?

Wie zijn de Syriëgangers die Nederland zo snel mogelijk moet repatriëren als het aan de Amerikaanse president Donald Trump ligt? Wat staat Nederland te wachten als ze terugkeren?

Bij IS aangesloten vrouwen en hun kinderen in Baghouz. Het is een van de laatste stukjes door IS bezet gebied. Beeld Roger Waleson

Om hoeveel Nederlandse Syriëgangers gaat het?
President Trump wil af van de Europese Syriëgangers die vastzitten in Koerdische gevangenissen en vluchtelingenkampen. Hoeveel Nederlanders daaronder vallen is niet exact te zeggen. Volgens de inlichtingendienst AIVD zitten ongeveer veertig Syriëgangers met een Nederlandse link in Koerdische vluchtelingenkampen, of ‘elders in de regio’ (bijvoorbeeld Turkije) omdat ze daar zijn aangehouden.

Tel bij die veertig nog dertig minderjarige kinderen die met hun moeders in een Koerdisch vluchtelingenkamp vastzitten en je komt (bij een hoge schatting) uit op zeventig.

Hoe gevaarlijk zijn terugkeerders?
Dat ligt eraan: wanneer zijn ze teruggekeerd naar Nederland? Was dat voordat terreurorganisatie Islamitische Staat in 2014 een kalifaat uitriep en aan zijn wereldwijde terreurbewind begon, dan gaat er mogelijk minder gevaar van hen uit dan wanneer ze willens en wetens tijd doorbrachten onder IS-regime.

Op dit moment telt Nederland ongeveer 55 terugkeerders. Bijna de helft keerde terug voordat IS opkwam. Een voorbeeld is de Delftse Jordi de J., die in 2012, 2013 in een Syrisch trainingskamp was. Bij terugkeer zat De J.  een celstraf uit van 155 dagen. Hij lijkt het radicale gedachtegoed te hebben afgezworen en volgt een opleiding. Ook deed hij mee aan een antiradicaliseringsfilmpje van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid waarin hij sprak over zijn desillusie over de jihad.

Syriëgangers die nu in een Koerdische vluchtelingkamp of gevangenis zitten, zijn over het algemeen overtuigde aanhangers van IS. Zij vertrokken pas uit het kalifaat nadat het leven in het belaagde IS-gebied onmogelijk was geworden. Een van hen is de Britse Shamima Begum, een tiener die eind 2014 naar IS-gebied afreisde, waar ze trouwde met de Nederlandse Syriëganger Yago Riedijk. 

Begum zit in een Koerdisch vluchtelingenkamp waar ze de Britse pers vertelde dat ze zich uit volle overtuiging had aangesloten bij IS. Dat IS mensen onthoofdde, deerde haar niet. ‘Ik wist ervan en ik had er vrede mee. Islamitisch gezien is het toegestaan.’ Begum hoopt dat deBritse overheid haar vergeeft en repatrieert.

Wat doet Nederland om het gevaar van terugkeerders te beperken?
Syriëgangers die wensen terug te keren naar Nederland weten dat ze in afwachting van een proces enige tijd op de terroristenafdeling van een extra beveiligde gevangenis moeten doorbrengen. Wat daarna gebeurt hangt af van het dossier dat het Openbaar Ministerie tegen hen heeft weten op te bouwen. Over het algemeen valt nauwelijks na te gaan of en welke misdaden Syriëgangers hebben begaan in IS-gebied. Hebben ze meegedaan aan executies, hielden ze Yazidi-slaven? Hard bewijs hiervoor is niet rond te krijgen en in de meeste gevallen verklaren Syriëgangers tegenover justitie dat ze de methoden en misdaden van IS afwijzen.

De enige aanklacht die vaak overeind blijft is lidmaatschap van een terroristische organisatie. De gemiddelde straf hiervoor is 6 jaar.

Daarnaast kan het jihadistische gevaar van terugkeerders worden beteugeld met een persoonsgerichte aanpak. Politie- en inlichtingendiensten, reclassering, jeugdzorg en jongerenwerkers houden daarbij geradicaliseerde moslims in de gaten. De maatregelen lopen uiteen: van een wijkagent die aan de deur zijn zorgen uit, tot dwingende begeleiding naar werk of onderwijs. In sommige gevallen kan justitie een gebiedsverbod opleggen. Sinds 2014 zijn het vooral jongeren die terugkeerden van de jihadistische strijd in Syrië, of die probeerden uit te reizen, die met de persoonsgerichte aanpak te maken krijgen.

Vorig jaar oktober was er veel lof voor deze aanpak. Aanleiding was de arrestatie in Arnhem van de 34-jarige Hardi N. Zijn arrestatie, en die van zes anderen, betekende het einde van een terreurcel die vergevorderde plannen voor een aanslag zou hebben gehad. Volgens burgemeester Ahmed Marcouch van Arnhem konden N., de spil in de terreurcel, en twee andere Arnhemmers worden gearresteerd doordat de gemeente tijdig haar zorgen over hen had geuit tegenover de inlichtingendiensten. 

LEES VERDER

Pentagon: IS kan in Syrië binnen zes tot twaalf maanden een wederopstanding beleven
Wraak! Dat was de kern van de verklaring die Islamitische Staat uitgaf op 19 augustus 2018. De extremisten waren door de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF), met hulp van de VS, verjaagd uit het grootste deel van hun kalifaat. Ze hadden nog een paar stadjes over aan de oostoever van de Eufraat in Syrië. Ook de oliebronnen ten oosten van de rivier waren ze kwijt. Als wraak, waarschuwde IS, zullen slapende cellen zich in SDF-gebied nestelen om aanslagen uit te voeren.

Europa heeft weinig trek in repatriëren Syriëgangers
De Europese landen staan niet te springen om Europese jihadstrijders uit Syrië terug te halen, zoals de Amerikaanse president Trump eist. Deze deponeerde afgelopen weekeinde deze kwestie met veel aplomb op Europa’s stoep, maar de Europese ministers van Buitenlandse Zaken liepen er maandag in Brussel met een ruime boog om heen, alsof het een giftige splijtstofstaaf betrof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden