VIER VRAGENVS kiesmannen

Wie zijn de fameuze kiesmannen, en hebben ze nog wat te kiezen?

De gouverneurs van de Amerikaanse staten stellen vandaag officieel vast wie de verkiezingen heeft gewonnen. Er is geen tijd meer voor verdere rechtszaken en betwistingen. Vanaf nu is het woord aan de kiesmannen. Komende maandag komen ze samen om, ditmaal definitief, een nieuwe president te kiezen.

President Trump vertelt zijn aanhang dat hij ‘eigenlijk’ gewonnen heeft. De kans dat kiesmannen hem die overwinning geven, is nihil. Beeld AFP
President Trump vertelt zijn aanhang dat hij ‘eigenlijk’ gewonnen heeft. De kans dat kiesmannen hem die overwinning geven, is nihil.Beeld AFP

Waarom hebben de VS kiesmannen?

De kiesmannen zijn ooit, eind achttiende eeuw, bedacht als een buffer tussen het volk en de macht. Mocht het volk massaal zijn verstand verliezen en een despoot uitverkiezen, dan is er altijd nog een groep van wijze mannen om die keuze ongedaan te maken. Daarom stemmen Amerikanen tijdens hun verkiezingen niet direct op een presidentskandidaat, maar op een kiesman die namens hen een president kiest. Het gevolg is dat aanstaande maandag, wanneer de 538 Amerikaanse kiesmannen in hun staten bij elkaar komen om hun keuze te maken, pas met honderd procent zekerheid te zeggen is of Joe Biden de verkiezingen heeft gewonnen. Formeel ontvangt hij dan pas zijn eerste stemmen.

Wie zijn die kiesmannen precies?

Een kiesman is een daadwerkelijk persoon van vlees en bloed en hoeft niet per definitie een man te zijn. Sterker nog: vier jaar geleden waren alle kiesmannen van de staat New Hampshire in werkelijkheid kiesvrouwen. Geen van hen was voltijdskiesman, want het is altijd een bijbaan. Dat komt deels door de lage vergoeding (North Carolina is met 44 dollar een van de royaalst betalende staten), maar vooral omdat het erg weinig werk behelst. De kiesmannen komen slechts een keer in de vier jaar samen om, tijdens een ceremonie van een paar uur, hun stem uit te brengen.

Hoe wordt iemand kiesman?

Kiesmannen worden verkozen via een ingewikkeld proces dat per staat verschilt. De kandidaten zijn vrijwel altijd politici met een grote staat van dienst binnen hun partij. Dat betekent: voormalig burgemeesters, gouverneurs, openbaar aanklagers, congresleden, enzovoorts. Zo stond ex-president Bill Clinton vier jaar geleden op de Democratische kiesmannenlijst en is het aanstaande maandag in de staat New York de beurt aan de voormalig minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton.

In datzelfde New York mocht Donald Trump Jr. vier jaar geleden overigens niet op zijn vader stemmen. Hij stond weliswaar op de Republikeinse kiesmannenlijst, maar omdat Trump de staat verloor, waren uiteindelijk alle 29 kiesmannen afkomstig van de Democratische lijst.

Hebben kiesmannen keuzevrijheid?

Niet echt. De meeste kiesmannen wordt gevraagd een eed te zweren en bovendien zijn in de meeste staten in de loop der jaren wetten ingevoerd die hun keuzevrijheid ook juridisch beperken. Toch loopt er zo nu en dan een kiesman uit de pas. Vier jaar geleden nog liep Trump uiteindelijk twee kiesmannen mis vanwege afvalligen binnen zijn partij en verloor Clinton zelfs acht stemmen aan het einde van de rit.

Toch blijven dergelijke faithless electors al met al een vrij marginaal probleem. Nooit beïnvloedden ze de einduitslag van een verkiezing en van de in totaal 165 afvalligen, stamt het gros uit het verwarrende jaar 1872, toen kandidaat Horace Greeley precies overleed tussen de verkiezingen en het moment dat de kiesmannen bij elkaar kwamen.

Lees verder

Het spel is voorbij voor Trump (maar dat betekent niet dat hij zich nu ook koest zal houden)
Trumps pogingen om de verkiezingsuitslag om te keren zijn op niets uitgelopen. Zijn verlies is onvermijdelijk geworden, al blijft het de vraag of Trump de realiteit onder ogen wil zien.

Hoe ziet het transitieproces in de VS er nu uit?
Joe Biden heeft de verkiezingen gewonnen, maar zit nog niet in het Witte Huis. Dat ligt niet alleen aan rechtszaken. Hij moet wachten op zijn inauguratie op 20 januari. Voor die tijd moet er nog heel wat gebeuren.

Nederlandse campagnevrijwilliger Biden: ‘Tegen Trump stemmen is best spannend als je in Texas woont’
In de VS word je geboren als Republikein of als Democraat, meent de Nederlandse, in New York wonende Valerie Nauta. Ze werkte als vrijwilliger mee aan de campagne van Joe Biden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden