Wie ziet de boze witte vrouw?

De kiezersgroep waar veel uit te halen valt, wordt over het hoofd gezien.

Bezoekers op de Margriet Winter Fair in de Jaarbeurs in 2015. Beeld anp

Maria Lamber uit Venlo heeft er net nog eentje op haar lokale tv gezien: 'Een of andere boze witte man sloeg een Sinterklaas neer.'

Lieve help, zeg ik.

Ach nou ja, zegt Maria (67) losjes: 'De boze witte man bestaat al jaren hoor. Al já-ren!'

Goed punt. Ze dringen gewoon weer eens wat hardnekkig naar de voorgrond. Blijft de vraag waar de boze witte vrouwen zijn. Maar liefst 53 procent van alle witte Amerikaanse vrouwen stemde op Donald Trump, dus het lijkt vier maanden voor de Nederlandse verkiezingen niet overdreven de boze witte vrouw scherp in de gaten te houden. Maar waar?

Gelukkig organiseerde het emancipatorisch niet te onderschatten damesblad Margriet deze week het jaarlijkse Winter Festival in de Utrechtse Jaarbeurs. Zo'n tachtigduizend vaak hardwerkende, grotendeels witte vrouwen komen hier een week lang vanuit heel Nederland even ontspannen. Warmer van sfeer dan de huishoudbeurs, met fijne workshops en knutseldingetjes. Balsem op de ziel van vrouwen die overal over het hoofd worden gezien: dames van de gevreesde 'onzichtbare leeftijd'.

Hier hebben veel vrouwen al jaren beroepen waar je nu heel boos in kunt worden. In de schoonmaak met een nulurencontract, verwaarloosde ouderen verzorgend, opgejaagd in het onderwijs. Maar dit betekent niet dat hier ook gemakkelijk over boosheid valt te práten. Tientallen vrouwen spreek ik aan, allengs voorzichtiger en omslachtiger. Ze stuiven weg. Geven verlegen elleboogstootjes aan hun vriendinnen. Of zeggen: 'Nee doe maar niet.' Hún mening van belang? 'Hè, nee hoor!'

Maria Lamber uit Venlo.

Ik probeer aansluiting te krijgen bij een workshop van 'geluksprofessor' Patrick van Hees. Hij signeert zijn boekje Geluk is D.O.M. Schrijft 'Kusje, kusje, kusje' voor Laura, die veel piekert, ze verpleegt dan ook op een afdeling oncologie. Zodra ik over boze witte vrouwen begin, vinden alle dames het maar eens tijd om op te stappen. 'Veel geluk!', roept de geluksprof ze na.

Janet Heusinkveld en Margot Kaasjager willen wél even zitten. Buurvrouwen uit Balkbrug in Overijssel, allebei moeder van een paar tieners. Janet werkt in de geriatrische revalidatie en Margot als onderwijzer van kinderen uit het AZC. Beiden zitten eerste rang waar de klappen vallen. Janet ziet aan de lopende band oude mensen die naar een verzorgingshuis zouden moeten, maar door bezuinigingen onterecht naar huis worden gestuurd. 'Vaak worden die mensen drie, vier keer opgenomen, omdat ze thuis steeds vallen.' Margot ziet hoe er 'veel te veel' met kinderen tussen azc's wordt gesleept, als ze al niet worden weggestuurd. Nu moet weer een klein meisje terug naar Irak.

Janet leest De Stentor, Margot leest geen krant. Ik vraag op wie ze in deze tijd zouden stemmen.

Cocktailworkshop.

Stemmen? Ze kijken elkaar vragend aan.

Janet: 'Mijn man heeft voor mij gestemd. Ik laat hem altijd maar kiezen.'

Margot: 'Ik ben daar ook helemaal niet mee bezig.'

Janet: 'We hebben toch geen invloed, he?'

Ik vertel over een telefoongesprekje dat ik voerde met Tom van der Meer, hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Amsterdam, gespecialiseerd in politiek vertrouwen en kiezersgedrag. Hij vertelde dat onderzoek steeds uitwijst dat vrouwen bijna precies even ontevreden zijn als mannen. Waarop ik hem vroeg waarom we dan zo weinig over ze horen. 'Omdat het altijd weer de vraag is waar ze op stemmen', zei Van der Meer: 'Terwijl ze even ontevreden zijn stemmen vrouwen half zo vaak op radicaal rechts als mannen.'

Margot Kaasjager (l) en Janet Heusinkveld uit Balkbrug.

Hoe zou dat komen?

Margot: 'Mannen gaan op jacht.'

Tja. Dat veronderstellen vanouds ook veel sociologen: de man is een 'krijger' en de vrouw wordt nog steeds grootgebracht met het rolmodel van de 'verbinder'.

Niemand houdt van boze vrouwen. Maar hoe zit het dan met al die onverwachte vrouwenstemmen op Trump? Wat zeggen die over wat ons nog te wachten staat? Volgens Van der Meer kun je Nederland niet met Amerika vergelijken. Populistische partijen krijgen hier sneller voet aan de grond, omdat de politiek zich sneller ververst, maar er is hier ook veel meer keuze aan partijen dan in de VS. Volgens Tom van der Meer doet ons kiesstelsel het juist goed.

Margot en Janet kunnen zich daar wel in vinden. Margot: 'Het is een sombere tijd, maar soms is dat even nodig en dan komt het wel weer goed.'

Op de Margrietbeurs vind je het cement van Nederland. En hier vallen nog zoveel stemmen te winnen. Toch nam alleen de SP de moeite een kraampje te huren. Verder niemand: te druk met de eigen apenrots of de boze man.

Wie de onhoorbare vrouwenstem zo hardnekkig blijft negeren, die mag kortom op 15 maart niet zeuren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden