Wie zat er achter de aanval op diplomaat Elderenbosch?

Wie heeft er in Moskou wat te winnen met het aftuigen van diplomaat Onno Elderenbosch? Een staaltje Russisch denken in drie scenario's samengevat.

Scenario 1:


Loslopende vandalen


Het is mogelijk dat de Nederlandse diplomaat Onno Elderenbosch in Moskou het slachtoffer is geworden van radicale nationalisten die op eigen houtje opereerden. Het meest voor de hand ligt dat die dan uit de hoek van Vladimir Zjirinovski komen, de leider van de ultranationalistische LDPR. (De afkorting staat ironisch genoeg voor: Liberaal-democratische partij van Rusland). Zjirinovski riep zijn aanhangers na het incident in Den Haag met de Russische diplomaat Borodin op de ruiten van de Nederlandse ambassade te Moskou in te gooien. 'Jullie zullen hiervoor moeten boeten', riep hij tijdens een demonstratie bij het ambassadegebouw. 'Net zolang tot iemand de Nederlanders een keer op de grond gooit en in het gezicht slaat.' De wil is er dus wel, maar toch is het de vraag of twee loslopende vandalen zomaar langs de conciërge bij de ingang van het pand aan de Povarskaja-straat zouden kunnen komen. Ook het feit dat ze goed waren voorbereid - verkleed als elektriciëns, met tape om het slachtoffer vast te binden bij de hand - duidt erop dat het geen amateurs waren.


Scenario 2:


Wraak van Buitenlandse Zaken


Wederkerigheid is één van de grondbeginselen van de diplomatie en sommige Russische media opperden dan ook dat het incident met Elderenbosch een diplomatieke vergelding was voor de onheuse behandeling van Borodin, die in Den Haag enkele uren werd vastgehouden door de politie. Wat dat betreft was Elderenbosch de aangewezen figuur: in Moskou is hij de tweede man op de ambassade, precies dezelfde positie als Borodin op de Russische ambassade in Den Haag bekleedt. In diplomatieke kringen hecht men aan rangen en standen. Toch is het onwaarschijnlijk dat het MID, het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken, achter de overval op Elderenbosch zat. Met het opbrengen van het Greenpeace-schip Arctic Sunrise, inclusief bemanning, en het incident rond Borodin stond het 2-0 voor Rusland tegen Nederland. Het was Nederland die zijn excuses moest aanbieden en Nederland die om de vrijlating van de Greenpeace-activisten moet smeken. Met het aftuigen van Elderenbosch schoot Rusland in eigen doel. Vandaar waarschijnlijk ook de woedende reactie van minister Sergej Lavrov, die meteen van een 'ernstig misdrijf' sprak.


Scenario 3:


Lesje van de geheime diensten


Meer voor de hand ligt dat de wraakactie tegen de Nederlandse diplomaat het werk was van de inlichtingendiensten die in de schaduw van Lavrovs ministerie van Buitenlandse Zaken opereren. De FSB en de SVR, de opvolgers van de gevreesde KGB, waken jaloers over de Russische belangen in binnen-, en buitenland. In die kringen wordt er anders tegen het imago van Rusland aangekeken dan op het ministerie van Buitenlandse Zaken. Welk imago Rusland heeft in buitenlandse ogen is niet van belang, als het buitenland maar ontzag heeft voor Rusland. Dan is oog om oog, tand om tand het meest beproefde recept. De omstandigheden van het incident - de elektriciteit was uitgevallen, de bewakingscamera's functioneerden niet - duiden erop dat hier professionals aan het werk waren. De aanpak past ook in het patroon dat westerse diplomaten in Moskou signaleren: steeds vaker krijgen zij bezoek van 'inbrekers' die niets meenemen, maar kennelijk als waarschuwing wel sporen nalaten. FSB was here?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden