Wie zal Jesse Klaver nu nog onderschatten?

In zijn favoriete toko in de Haagse China Town droomde Jesse Klaver al een klein decennium over de campagne die alles moest veranderen. Een terugblik op zijn politieke doorbraak in vijf lunches.

Jesse Klaver bij de Ming Kee, zijn favoriete toko in de Haagse China Town.Beeld Sanne de Wilde

Donderdag 26 januari: Koe lo Kai met witte rijst. Peilingwijzer: 14 tot 16 zetels

Een van de vier vrouwen achter de balie speurt traag de koelkast af op zoek naar het door Jesse Klaver bestelde drankje. 'Altijd hetzelfde', mompelt de GroenLinks-leider ongeduldig. 'Het is dat blauwe flesje!'

Maaze Tropical is het beproefde medicijn van Klaver tegen de afterlunchdip: een vloeibaar suikershot. Geen overbodige luxe, want lichte kost is niet de specialiteit van deze toko aan de rand van de Haagse China Town. Een recensie op Tripadvisor: 'Het is niet mooi, het is niet 100 procent schoon en zelfs niet altijd begrijpelijk, maar het is heerlijk.'

Ming Kee Fast Food is ook het restaurant waar Klaver sinds zijn tijd als stagiair bij GroenLinks tien jaar geleden meerdere keren per week luncht. Vaak alleen, ergens aan een tafeltje achterin. Met oordopjes in, gebogen over papieren. Soms met een select groepje medewerkers om zich heen.

Jesse KlaverBeeld Sanne de Wilde

Bij GroenLinks twijfelden ze even over het verzoek om gedurende de campagne enkele keren met Klaver informeel bij te praten over het verloop van de verkiezingsstrijd. Niemand weet hoe het avontuur gaat aflopen. Als het mis gaat, komt er straks een verhaal over een jonge leider die te vroeg voor de leeuwen is gegooid. Bij tegenstanders valt die voorspelling ook al te horen: Klaver had beter nog even kunnen wachten.

Uiteindelijk komt er groen licht voor de Ming Kee-sessies. 'Hij moet toch eten.'

Klaver draait zijn Maaze Tropical open. GroenLinks zit in de lift, eigenlijk al sinds hij in mei 2015 het fractievoorzitterschap overnam. Toen schommelde de partij rond de vijf zetels, nu rond de vijftien. De lijsttrekker wil zichzelf niet te veel onder druk zetten. Hij heeft geen haast. De meeste van zijn tegenstanders zitten tegen hun houdbaarheidsdatum aan. Hij niet. Hij is 30 jaar. Als het nu niet lukt, dan maar over vier jaar.

Klaver wil kalm zijn, maar tegelijkertijd noemt hij het 'geconstrueerde kalmte'. Iedere lijsttrekker bouwt tijdens een campagne een virtuele werkelijkheid. Vaak uit zelfbescherming. Lodewijk Asscher blijft geloven dat het tij nog keert. Geconstrueerd optimisme. Mark Rutte voelt de steun alleen maar toenemen. Geconstrueerd zelfvertrouwen.

De campagne stopt voor niemand; de lijsttrekker ploegt voort, desnoods met een dosis zelfbedrog.

Klaver is kalm, maar eigenlijk vindt hij dat het godverdegodverdegodver nu moet gebeuren. En waarom niet? Van de campagnes van zijn tegenstanders is hij niet onder de indruk. De VVD heeft net de krantenadvertentie geplaatst met de slogan 'Doe. Normaal'. Van de SP hangen fantasieloze posters op treinstations. Iedereen richt zich nu op begin februari, als RTL op basis van peilingen bekend maakt welke vier lijsttrekkers mogen deelnemen aan het premiersdebat. De gamechanger.

Klaver spuit met een rode knijpfles sojasaus over zijn witte rijst. Het mag geen dingetje worden als hij straks buiten de boot valt bij het RTL-premiersdebat. Maar toch. Als hij mee mag doen, is alles mogelijk. En de afstand met D66 en CDA in de peilingen is nog te overbruggen.

Al tien jaar heeft hij deze campagne in zijn hoofd. In het werkstuk over zijn stage bij GroenLinks schreef hij al hoe de partij eindelijk uit de politieke marge kon komen. Hoe er gewerkt moest worden aan een beweging die breder was dan alleen partijleden.

Nu Klaver eindelijk op dit moment is aanbeland, moet hij de onzekerheid uitbannen. God geeft de mens alleen beproevingen die hij aankan. Dat houdt hij zichzelf voor. En Machiavelli schreef al dat Fortuna, de godin van geluk, een voorkeur heeft voor jonge mannen omdat die moediger zijn en minder voorzichtig.

Op wiens hand kan Fortuna anders zijn dan Jesse Klaver? 30 jaar. De jongste van allemaal.

Maandag 13 februari: Gebakken egg tofu met rijst. Peilingwijzer: 15 tot 17 zetels

Het geluk duurde een uur.

De GroenLinks-leider kucht en dept met een zakdoekje zijn voorhoofd en achter zijn oren. Hij heeft zich verslikt in een pepertje.

Een dag eerder werd hij door zijn vrouw wakker gemaakt tijdens een middagdutje met zijn zoontje. De uitnodiging van RTL Nieuws: hij mag als enige linkse lijsttrekker aanschuiven samen met Rutte, Wilders, Pechtold en Buma. Het debat dat alles mogelijk kan maken en hij is erbij.

Een uurtje later werd hij opnieuw wakker gemaakt. RTL had het debat geannuleerd na afzeggingen van VVD en PVV.

Jesse KlaverBeeld Sanne de Wilde

Klaver zit weer op z'n vertrouwde plek. Helemaal achterin. Het restaurant met een paar versleten plastic flappen als voordeur ligt zo'n 800 meter van de Tweede Kamer, maar het Binnenhof lijkt opeens ver weg. Hier komen bijna geen mannen in pak. Bij GroenLinks vergelijken ze Ming Kee Fast Food wel eens met Freddy's BBQ Joint, het aftandse restaurantje waar het hoofdpersonage uit de politieke dramaserie House of Cards zich afzondert van de politieke intriges. De Jessias als Nederlandse Frank Underwood.

Hardheid is hem niet vreemd. Klaver kan praten over een debat met een collega alsof het een vechtsport is. De sensatie om een politieke tegenstander te bestrijden met een betere beheersing van de feiten, een beter doordachte tactiek. Het gevoel: nu heb ik je te pakken. Zak hooi.

Soms kan het niet anders. In 2007 zat Klaver in het bestuur van Dwars, de goedmoedige jongerenorganisatie van GroenLinks. Hij werkte prima samen met de zittende voorzitter. En die jongen wilde door. Klaver twijfelde: moest hij hem uitdagen of gewoon loyaal blijven?

Beeld Sanne de Wilde

Diederik ten Cate, destijds ook bestuurslid van Dwars, sprak op hem in. Als Klaver echt iets wilde bereiken in de politiek moest hij soms hard zijn voor anderen. Keep your eyes on the ball.

Klaver stelde zich kandidaat en won. Wat er van die oud-voorzitter van Dwars is geworden? Bestuurslid van de afdeling Amsterdam.

Diederik ten Cate is nu al tien jaar zijn trouwste politieke metgezel, boezemvriend en woordvoerder.

Het is een andere reden waarom Fortuna volgens Machiavelli een voorkeur heeft voor jonge mannen, al heeft Klaver dat deel van het citaat eerder weggelaten. Jonge leiders zijn niet alleen moediger en minder voorzichtig, maar ook 'gewelddadiger', zo valt in De heerser te lezen.

Voor de buitenwereld is hij nog steeds de snotneus. Klaver is ervan overtuigd dat zijn tegenstanders hem onderschatten. Hij lijkt er niet door beledigd, eerder verbaasd en geamuseerd.

Wie is er nou naïef?

De debatten boezemen hem geen angst in. Hij is al zeven jaar Kamerlid. Hij kent de belangrijkste dossiers, zijn eigen cijfers uit de CPB-doorberekeningen en de cijfers van anderen.

Mannen als Mark Rutte en Geert Wilders zijn bijna maniakaal met politiek bezig, maar hij ook. Thuis heeft hij een doos vol notitieblokjes. Allemaal aantekeningen over confrontaties met andere politici, citaten, ideeën, belangrijke gebeurtenissen uit de fractievergaderingen. Op zijn computer staan ook nog allerlei bestandjes. Hij leest politieke boeken, luistert naar politieke speeches, kijkt politieke films en series. Als hij zich even wil ontspannen, neemt hij scenario's voor de formatie door. Klaver is een politieke crack vermomd in het lichaam van een 30-jarige jongeman.

Klaver zoekt in zijn schaaltje met tofu naar het pepertje dat de boosdoener is voor zijn gehoest en gekuch. Hij weet ook wel wat hem nu te wachten staat. De PvdA heeft Jeroen Dijsselbloem achter hem aangestuurd. De aanvallen zullen niet uitblijven.

Klaver veegt zijn mond af. Laat maar komen.

Beeld Sanne de Wilde

Maandag 20 februari Bami met Cha sieuw. Peilingwijzer: 15 tot 17 zetels

De aanval is gekomen. Lodewijk Asscher heeft nu zelf het zwaard van Dijsselbloem overgenomen. De milieuplannen van GroenLinks zijn volgens de PvdA-leider 'een prestigeproject'. 'Gewone Nederlanders' moeten ervoor opdraaien.


Zo frontaal had hij het niet verwacht. Asscher is waarschijnlijk verder gegaan dan goed voor hem is. Eerst had de PvdA-leider nog op allerlei manieren geprobeerd om bondjes te sluiten met GroenLinks. En nu dit. Een campagne die zo zwabbert, zit in zwaar weer.


Klaver gaat zijn milieubeleid gewoon verdedigen. En ook het omstreden leenstelsel voor studenten zal hij overeind houden. Het is belangrijk om niet te weifelen. De PvdA kan hem aanvallen, maar die partij mist wat GroenLinks wel heeft: geloofwaardigheid.

Klaver weet meestal precies wat hij gaat eten in Ming Kee, maar dit keer kijkt hij langer naar de menulijst die op een versleten ogende pilaar bij de kassa is geplakt. Hij bestelt Cha sieuw, een gerecht dat zijn oma vroeger altijd maakte. Klaver herinnert zich nog het chemische spulletje waardoor het varkensvlees zijn rode kleur kreeg.

Hij heeft een telefoontje gehad van zijn oma: 'Er stond wat in de krant... Komt allemaal goed.'

De GroenLinks-leider staat vandaag op de voorpagina van De Telegraaf. In chocoladeletters: 'Klaver ziet complot'. En: 'GroenLinks-leider op tilt na onthullingen over verleden.'

Volgens De Telegraaf is het onwaarschijnlijk dat pastoors weigerden om Klaver te dopen omdat hij het kind was van een alleenstaande moeder, zoals de GroenLinks-leider schreef in zijn eerste boek. Ook zou hij geen echte stapelaar zijn geweest, aangezien hij op een vrije school zat waar iedereen vmbo-examen deed. En de buurt waar hij opgroeide was minder slecht dan Klaver deed geloven.

Klaver praat er nonchalant over, maar het lijkt geconstrueerde nonchalance. Staccato loopt hij de verwijten langs. Dat zijn moeder wel is afgewezen door een pastoor. Dat de helaas overleden pastoor die hem uiteindelijk doopte later ook zijn huwelijk voltrok. En hij heeft als scholier wel degelijk een vmbo-advies gekregen en vakken op vmbo-niveau gedaan, in tegenstelling tot leerlingen die hoger waren ingedeeld.

Over de Westrand, de buurt in Roosendaal waar hij opgroeide, is al genoeg gezegd. De Volkskrant is er toch ook geweest? Hij heeft de term probleemwijk nooit in de mond genomen, maar er is wel veel veranderd. Dat was zijn hele punt. De mensen in Westrand zijn niet verhuisd, maar ze wonen wel in een andere buurt. Het is een verklaring voor de onvrede.

En dan schrijft er iemand opeens in een opiniestuk in NRC Handelsblad dat Klaver nooit iets heeft betekend voor Westrand. De auteur van dat stuk is verbonden met het wetenschappelijke bureau van D66. Stond er alleen niet bij.

Over het artikel in De Telegraaf voelde hij vorige week al nattigheid. Een andere fractievoorzitter begon opeens te plagen dat hij niet de waarheid had gesproken over zijn opleiding. Vanochtend stond de fractievoorzitter opeens weer in zijn kamer om te verzekeren dat hij echt niet de bron was van het verhaal in De Telegraaf.

Klaver eet de Cha sieuw, het gerecht van zijn oma. De woorden zijn zacht, de blik hard. Als iemand zegt dat hij de bron niet is, dan is dat gewoon zo. De naam van de fractievoorzitter gaat hij niet noemen.

De aanvallen zijn ook een teken dat het goed gaat. Vier jaar geleden reageerden niemand ooit op GroenLinks. Wat ze ook deden: stilte. Iets ergers is er eigenlijk niet voor een politicus.

Nu is alles anders. It's happening. Als alles meezit, kan GroenLinks de grootste worden. Bij peilingbureau I&O valt het verschil met de VVD al binnen de foutmarge.

Niets is onmogelijk. Ook een premierschap van Jesse Klaver niet.

Beeld Sanne de Wilde

Donderdag 2 maart Gebakken egg tofu met rijst. Peilingwijzer 15 tot 17 zetels

Bij Ming Kee is de verkiezingskoorts nu pas voelbaar. Een stel Aziatische vrouwen op leeftijd wil selfies met hem maken. Andere eters kijken hem na. Op weg naar het restaurant is hij ook al meerdere keren aangehouden door voorbijgangers. Klaver gaat met iedereen op de foto. Natuurlijk, zegt hij er steeds bij.

Klaver denkt terug aan het RTL-debat in de Rode Hoed in Amsterdam. In een discussie met Sybrand Buma over het veiligheidsbeleid moest hij lachen om een in zijn ogen belachelijk argument van de CDA'er. Buma reageerde meteen: veiligheid is niet grappig. Daarna kwam Asscher er ook nog eens overheen.

Klaver heeft het debat teruggekeken. Hij had misschien beter niet kunnen lachen. Het is een constatering die hij met enige tegenzin lijkt te doen.

Debatten blijven spannend. Je weet niet wat je tegenstander gaat doen. Hoe je zelf reageert. Elk foutje kan uitvergroot worden. Straks staat hij voor vijfduizend mensen in AFAS live, de voormalige Heineken Musical Hall in Amsterdam, maar dat is toch anders. Beter te controleren. Hij heeft er straks zeventien gedaan, steeds met meer publiek, en steeds ging het hem makkelijker af. Een kwestie van oefenen en ervaring.

Tegenstanders schilderen de bijeenkomsten af als politieke Idols. Het suggereert leegheid. Spottend wordt hij 'de Jessias' genoemd. Alles zou alleen maar om Klaver draaien, maar de speeches van wel een half uur zijn juist steeds inhoudelijker geworden. Bij GroenLinks zeggen ze: Klaver is meer Fidel Castro dan Barack Obama.

Klaver blijft zeggen dat hij premier wil worden, maar het geloof lijkt langzaam te verdwijnen. Hij hoort het nu ook van zijn partijgenoten: hadden we maar een teletijdmachine om vooruit te gaan naar 15 maart. Om vast te houden wat we nu hebben.

Woensdag 15 maart. Gerecht: Mihoen Singapore. Peilingwijzer: 16 tot 18 zetels

Klaver kan nu bijna geen stap meer zetten zonder een selfie te maken. 'Succes Jesse!', roept een oudere man. Een student schudt hem de hand. 'Mijn stem heb je binnen.' 'Die van mij komt nog', zegt een andere jongen.

Bij Ming Kee kijkt iedereen hem nu na. Een Aziatische vrouw komt aan zijn tafeltje staan. 'U bent toch meneer Klaassen van GroenLinks?' Selfie? Natuurlijk, zegt meneer Klaassen.

De geconstrueerde kalmte lijkt nu soms plaats te maken voor euforie of op z'n minst toch opluchting. Hij heeft alle scenario's al doorgenomen: van tien zetels tot twintig zetels, maar de campagne is hoe dan ook geslaagd. Klaver is overeind gebleven. Nu lijkt het vanzelfsprekend, maar het had ook heel anders kunnen aflopen. Er was maar weinig voor nodig geweest of hij was de snotneus geweest, een tikje arrogant, ten onder gegaan aan hoogmoed.

Klaver heeft met iedereen gedebatteerd. Met Pechtold. Met Asscher. Met Buma. Met Roemer. Met Rutte. En nooit is hij echt in de problemen geweest. Hij was de nieuwkomer, een 30-jarige debutant, maar wie zal hem nu nog onderschatten? Ook het beeld van GroenLinks is bijgesteld. Zelfs tegenstanders die in het verleden sneerden over de linnen tasjes van GroenLinks spreken nu bewonderend over de campagne. En dat terwijl de partij niet kon tippen aan de budgetten van de VVD of SP.

Rutte wordt de grootste. Dat staat voor Klaver nu wel vast. De diplomatieke rel met Turkije heeft de premier in de kaart gespeeld. Hij kreeg een podium om zich te tonen als standvastig leider. Heeft Fortuna dan toch een voorkeur voor ervaren 50-jarige VVD'ers? Het was volgens de GroenLinks-leider meer dan dat. Rutte heeft het gewoon goed gedaan. De kans gegrepen.

Premier Klaver was voor veel kiezers nog een brug te ver. Maar het zaadje is geplant. Het idee is niet meer zo lachwekkend als een paar maanden geleden.

Klaver was al tien jaar bezig met deze campagne. Hij loopt door de plastic flappen van Ming Kee Fast Food naar buiten. Iets in zijn tred verraadt dat hij ook al een plan heeft voor de komende tien jaar.

De zon schijnt. Jesse Klaver is op weg.

Dit verhaal kwam tot stand op basis van vijf lunches met Klaver bij Ming Kee, gesprekken met partijgenoten en politieke tegenstanders

Lees meer over de kabinetsformatie

De vraag komt onvermijdelijk op GroenLinks af, als grootste winnaar van de verkiezingen: kan de partij regeren? Het wordt een politieke ontmaagding, maar team-Klaver is voorbereid.

Welke kant gaat het derde kabinet van Mark Rutte op? Eén ding is zeker, de formatie kan lang gaan duren.

Om recht te doen aan de uitslag moet Mark Rutte nu op zoek naar de groen-rechtse liberaal in zichzelf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden