Wie wordt Ruttes partner in de miljardendans?

Om de miljardenbezuinigingen erdoorheen te krijgen, komt het kabinet in de Eerste Kamer 8 zetels tekort. Premier Rutte zoekt partners. Maar de oppositie heeft weinig zin in een danse macabre.

Woensdagmiddag, even na het middaguur, meldt vicepremier Lodewijk Asscher zich in de statige wandelgangen van de oude Justitie-vleugel in de Tweede Kamer. Asscher, nieuwkomer in Den Haag, moet er de weg nog zoeken. Hij is op pad om te 'proeven' hoe de oppositiepartijen denken over het sociaal akkoord dat gesloten moet worden met werkgevers en werknemers: het ontslagrecht, de werkloosheidswet WW, de nullijn in de zorg. Want stel dat het lukt in de polder, komt dat akkoord straks dan ook door de Tweede én de Eerste Kamer?


Door een andere deur, twee verdiepingen lager, loopt enkele ogenblikken later Martin van Rijn naar buiten, de staatssecretaris van Volksgezondheid. Hij moet de langdurige zorg hervormen - de AWBZ en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Die kost nu 28 miljard euro. Daar moet 5 miljard van af. Op één dag is hij te gast bij de ChristenUnie, D66, het CDA en de SP. Daar hebben ze het toch al druk, want ook FNV-voorzitter Ton Heerts, werkgeversvoorzitter Bernhard Wientjes, Hans Biesheuvel van het midden- en kleinbedrijf en Jaap Smit van de christelijke vakbeweging komen op de koffie.


Niemand kijkt er dezer dagen nog van op, die optocht van bewindslieden en bestuurders in de krochten van het parlementsgebouw. Stef Blok, Jet Bussemaker, Jeroen Dijsselbloem en Sharon Dijksma gingen al voor. Velen zullen nog volgen. Wat nog geen jaar geleden begon met het toen spectaculaire Lente-akkoord en begin dit jaar een vervolg kreeg met het Woonakkoord, is inmiddels de nieuwe parlementaire standaard: regeren doe je met z'n allen.


Nieuwe Politiek, dat was Pim Fortuyn die in 2002 het Binnenhof op stelten zette. Dit is Nieuwe Politiek 2.0: elke dag een nieuwe wedstrijd. Het regeerakkoord dat Mark Rutte en Diederik Samsom in het najaar zo snel in elkaar zetten, heeft vijf maanden later de status van een discussiestuk, een aanzet tot debat: wie het anders wil (en de benodigde zetels kan leveren in de Eerste Kamer), mag het zeggen.


Daarbij zal het de coalitiepartijen wel zorgen baren dat de animo onder de oppositiepartijen zienderogen daalt. Op de SP van Roemer en de PVV van Wilders werd van begin af aan eigenlijk al niet gerekend. De inhoudelijke verschillen zijn te groot. Wilders zit tegenwoordig officieel 'in het verzet' en Roemer zal snel volgen, zo is de inschatting. Op het CDA van Sybrand Buma was nou juist wél gerekend, maar dat valt tegen (zie illustratie).


Blijven over GroenLinks, D66, de ChristenUnie en de SGP. Alle vier toonden ze het afgelopen jaar al aan dat ze bereid zijn tot compromissen 'in het landsbelang'. Maar de lol is er wel van af. Vorig jaar, na de Catshuiscrisis, was het kabinet weg en het land in nood. Toen voelden de kleintjes zich geroepen. Nu voelen ze zich vooral de afdankertjes - in het najaar nog te onbelangrijk om te mogen meepraten - die nu op het laatste moment alsnog uit de vuilcontainer worden gevist omdat ze wellicht toch nog van pas komen. Dat is geen prettig startpunt.


Bovendien, zo zegt bijvoorbeeld ChristenUnie-leider Arie Slob: 'Wat hebben we te winnen? Het Lente-akkoord heef ons niets opgeleverd bij de verkiezingen. Over het Woonakkoord krijg ik nu ook weer boze mailtjes. Meedoen is winnen, zeggen ze wel eens in de sport. Hier niet. Hier is meedoen verliezen.'


Daarbij helpt het ook niet dat het de oppositiepartijen geheel ontbreekt aan zicht op de strategie van het kabinet. Eén groot Oranje-akkoord, noemde PvdA-leider Samsom als het einddoel: onderwijs, zorg, de economie - alles in één deal, liefst nog voor eind april. Vanuit de VVD klonken daarop meteen zuinige geluiden: eerst maar eens kijken of het niet stapje voor stapje kan, met wisselende coalities.


En dat laatste lijkt nu de tactiek. De bewindslieden komen langs voor hun eigen zaakjes, ze bemoeien zich niet met het geheel. 'Waar is de regie?', klonk het deze week vanuit de fractiekamers: wat heeft het voor zin met Asscher te praten over de nullijn in de zorg en met Van Rijn over zijn bezuinigingen als iedereen weet dat Van Rijn nog veel méér moet bezuinigen als die nullijn er niet komt? En, nog belangrijker: wat staat daar tegenover? Waarom zou je als partij vuile handen maken met nog eens miljarden aan pijnlijke bezuinigingen als je zelf niet eens mag regeren?


CU-leider Slob wijst op één grote afwezige in het spel tot nu toe: premier Rutte. 'Dit is een probleem van het kabinet. Ruttes kabinet. Hij moet nu voor de troepen gaan staan en leiding geven. Een visie uitdragen, een breed perspectief voor het geheel. Deelakkoorden gaan over bezuinigingen, niet over visie: waar is het allemaal voor nodig? Waar gaan we naar toe? Als dat duidelijk is, willen mensen wel meedoen. Maar we horen Rutte niet.'


Alexander Pechtold

D66, 5 senaatszetels

Pechtold is 'mister hervorming'. Het ontslagrecht soepeler? De WW korter? Kom maar op. Maar Pechtold is een strateeg. Hij had in het najaar mee willen doen toen over het héle regeerakkoord werd onderhandeld. Toen zwierden VVD en PvdA vrolijk om hem heen. De gekrenkte danspartner zal veel terugeisen in ruil voor zijn rentree op de dansvloer. Rutte zal diep door de knieën moeten.


Sybrand Buma

CDA, 11 senaatszetels

Het CDA geeft toe: er zijn delen van het regeerakkoord die het CDA zelf had kunnen schrijven. En besturen zit de christen-democraten in het bloed. Maar na twee verkiezingsdreunen lijkt Buma wel even klaar met het nemen van zijn 'verantwoordelijkheid'. Het CDA sluit niks uit, maar het bevalt best, proberen weer wat kleur op de bleke wangen te brengen vanuit de oppositiebankjes.


Kees van der Staaij

SGP, 1 senaatszetel

Ooit een muurbloempje, tegenwoordig een graag geziene gast op de vloer. Op Van der Staaij wordt min of meer gerekend in deze tijden van wankele meerderheden. De SGP staat altijd kritisch opbouwend tegenover vrijwel elk kabinet. Dat is de grondhouding. Maar ook voor hem geldt: waarmee komt hij thuis? Vallen er zaken te doen nu ook de PvdA weer durft te moraliseren over seks op tv, algemene omgangsvormen en hoerenlopen?


Arie Slob

ChristenUnie, 2 senaatszetels

Slob is een constructief man. Hij denkt graag mee. Samen met Pechtold hielp hij Rutte al bij de Kunduz-misie, bij het Lente-akkoord én bij het Woonakkoord. Maar dat is nu precies het probleem: daar schoot de CU allemaal niet veel mee op. Voor wat hoort wat, is daarom het adagium. Het moet wel te verkopen zijn aan de achterban.


Bram Ojik

GroenLinks, 5 senaatszetels

De nieuwe partijleider kent zijn opdracht: de rust herstellen en de partij nieuw profiel geven na de diepe crisis van 2012. Hij danst tegen de richting in. Meedenken is prima, maar dan óók over het milieubeleid, de immigratie en de inkomenspolitiek. Dat gaat botsen, vooral met de VVD.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden