Wie wordt de triomfator in een sanctieoorlog?

De economische banden tussen Rusland en Europa zijn zo hecht dat welke sanctie dan ook zal leiden tot enorme schade aan beide kanten, constateert Peter de Waard. Vraag is wie het spel het hardst durft te spelen. In de VS gaan stemmen op om de Russische roebel in elkaar te laten klappen.

Welke sancties kunnen Europese Unie en Rusland opleggen?

De EU en Rusland zijn belangrijke handelspartners. De EU is zelfs de belangrijkste exportmarkt voor de Russen. Rusland is op zijn beurt de op twee na grootste afzetmarkt voor producten uit de EU - na de VS en China. In 2012 had alleen al de goederenhandel tussen Rusland en de EU een waarde van 123 miljard euro. Daarin heeft Rusland een flink overschot, dat vooral te danken is aan de export van een product waar bedrijven en huishoudens in de EU niet buiten kunnen: aardgas.


Rusland voorziet de EU voor eenderde van alle aardgasbehoefte. Duitsland is de belangrijkste klant. Dat neemt jaarlijks voor 30 miljard euro aardgas af.


De handel tussen Rusland en de VS is veel kleiner. Die ligt rond 28 miljard euro. Daarbij heeft Rusland ook een enorm overschot, van bijna 11 miljard euro. De VS importeren voor 15 miljard euro Russische olie en gas. De VS en de EU kunnen besluiten tot een embargo van olie en gas, zoals in het verleden onder meer ook werd gedaan tegen Iran toen het zijn nucleaire programma niet wilde stoppen.


Andere maatregelen zijn een boycot van bepaalde evenementen in Rusland als de bijeenkomst van de G8 in Sotsji of omgekeerd de IMF-vergadering in Washington. Amerikaanse diplomaten hebben al geroepen Rusland het lidmaatschap van de G8 maar helemaal te ontnemen. Ook kan de visumplicht worden versterkt waardoor burgers moeilijker toegang krijgen tot de EU of Rusland. De onderhandelingen om Russische zakenlieden visumvrij naar EU-landen te laten reizen zijn al opgeschort. De VS hebben op hun beurt onderhandelingen over meer economische samenwerking stopgezet.


Ook kunnen de VS en de EU besluiten westerse investeringen in Rusland op te schorten. Daarnaast kan de toegang tot elkaars financiële markten worden beperkt of kunnen zelfs de tegoeden van EU-bedrijven in Rusland of Russische bedrijven en oligarchen in het Westen worden bevroren.


Wie heeft de meeste last van de sancties?

Als het om een totaal handelsembargo gaat, is de wederzijdse schade niet te overzien. De export van gas en olie is goed voor de helft van staatsinkomsten van de Russische regering. Het zal leiden tot een enorme verarming van het land en Rusland economisch terugzetten naar de periode van de Koude Oorlog.


Maar ook voor Europa zijn de consequenties groot. De prijzen voor olie en gas zullen omhoogschieten. Een land als Duitsland zal meteen een andere toeleverancier nodig hebben die ongeveer de helft van de totale energiebehoefte van het land moet dekken. Die is er zo snel niet, wat de bloeiende Duitse economie zwaar zal treffen. Veel Duitse industriële bedrijven raken bovendien belangrijke afzetmarkten kwijt voor hun machines en auto's.


Daarnaast hebben westerse bedrijven - en met name die in de EU - enorme bedragen geïnvesteerd in Rusland. Liefst driekwart van alle buitenlandse investeringen in Rusland komt van EU-bedrijven. Rusland - en daar is al mee gedreigd - kan al die westerse belangen confisqueren, waaronder ook de belangen van concerns als ExxonMobil en Shell in energieprojecten waarin tientallen miljarden zijn geïnvesteerd. Exxon Mobil heeft samen met Rosneft geïnvesteerd in een olieveld in het westen van Siberië waarvan de opbrengt op 400 miljard euro wordt geschat. Vliegtuigfabrikant Boeing is voor zijn grondstoffenleveranties, zoals titanium, volledig afhankelijk van Russische import.


Wie heeft de meeste politieke durf om sancties af te kondigen?


De VS zetten zoals altijd de grootste mond op. Amerikaanse senatoren hebben al geroepen dat de grenzen moeten worden gesloten voor Russische olie en gas. De voorzitter van de commissie buitenland van het Amerikaanse congres Ed Royce uitte zelfs heel dreigende taal, waarbij hij wil dat de VS en Europa samen de Russische aandelenmarkt, roebel en economie in elkaar moeten laten klappen als het land zich niet van de Krim terugtrekt.


Maar Republikeinen en Democraten zijn het nog lang niet eens over de reikwijdte van sancties. Voor Europa ligt het nog veel moeilijker. Rusland behoort bij de Amerikanen niet tot de vijftien belangrijkste exportmarkten, voor de EU is het de op twee na belangrijkste. Daarnaast hebben de VS dankzij schaliegas alternatieven voorhanden, terwijl de EU heel afhankelijk van Russisch gas is. Voor Europa zijn ingrijpende sancties niet aan de orde. Russische energiebedrijven als Gazprom en Rosneft hebben strategische allianties en joint ventures met westerse bedrijven.


Daarnaast loopt de EU het risico dat Rusland zijn olie en gas uit wraak voor een habbekrats gaat verkopen aan China en andere Aziatische landen. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier zei niet over sancties te willen praten en verklaarde dat alleen diplomatiek overleg de huidige crisis kan oplossen. Zelfs een land als Polen deinst terug voor een handelsembargo tegen Rusland, omdat het de eigen economie te zwaar zal treffen.


Voorlopig lijkt eensgezindheid over harde sancties ver weg. De politici zullen niet het risico willen nemen dat het beginnend economisch herstel in de EU als gevolg van een handelsembargo in de kiem wordt gesmoord en eindigt in een diepe recessie.


Zelfs over kleinere maatregelen is er geen eensgezindheid. De Amerikaanse senator Chris Murphy stelde woensdag voor de activiteiten van Russische banken aan banden te leggen.


Maar de Britse regering wees dat meteen af. Twee van de grootste Russische staatsbanken, Sberbank en VTB, spelen daarvoor een te belangrijke rol in de City van Londen. De Russische president Vladimir Poetin is overtuigd dat de VS en de EU geen gezamenlijk embargo tegen Rusland durven in te stellen zoals ze tegen Iran hebben gedaan.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden