Wie wint bij uitzetten van diplomaten? Rusland of Europa en VS

Uitwijzing Russen

De eensgezindheid is groot bij Europa en de Verenigde Staten: Russen worden uitgezet na het vergiftigingsschandaal in Londen. Het wachten is nu op de onvermijdelijke tegenreactie van Vladimir Poetin.

epa06615487 Russian diplomats and family members leave from the Russian Embassy in central London, Britain, 20 March 2018. British Prime Minister Theresa May ordered the expulsion of 23 Russian diplomats in retaliation for the poisoning of the former Russian spy Sergei Skripal aged 66 and his daughter Yulia, aged 33 were found suffering from extreme exposure to a rare nerve agent in Salisbury southern England,on 04 March 2018. Skripal and his daughter Yulia remain in a 'very serious' condition. EPA/ANDY RAIN Beeld Epa

Als de Russische diplomaten die maandag in een reeks landen te horen kregen dat zij hun koffers moeten pakken inderdaad spionnen zijn, dan hebben de Russische inlichtingendiensten een gevoelig verlies geleden. Zelfs in de donkerste dagen van de Koude Oorlog zijn zelden zoveel Russische diplomaten in zo korte tijd het land uitgezet - bij elkaar 135, inclusief de 23 Russische spionnen die Londen het land uitgooide wegens de vergiftiging van de dubbelspion.

Bij de meeste landen gaat het vooral om een diplomatiek gebaar, maar opgeteld is het toch een flinke klap voor de Russische inlichtingendiensten: opeens moeten zij in 19 landen tegelijk bekijken welke schade ze hebben opgelopen en wat ze moeten doen om de opgebouwde netwerken te redden. Bovendien, wat moeten ze denken van hun spionnen die mogen blijven? Hebben de westerse landen die over het hoofd gezien of werken zij, in deze wereld vol bedrieglijke spiegels, misschien ook voor de andere kant?

De zwaarste klap voor Rusland is ongetwijfeld de uitwijzing van 60 diplomaten door de Verenigde Staten. Dat is volgens de Amerikaanse ambassadeur in Moskou, Jon Huntsman, 'de grootste uitwijzing van Russische inlichtingenofficeren' uit de VS. Onder de Russen die hun koffers moeten pakken zijn twaalf diplomaten bij de VN die zich vooral bezig zouden hebben gehouden met financiƫle spionage en witwasoperaties. Ook de sluiting van het Russische consulaat in Seattle komt de Russen slecht uit. Volgens de Amerikanen was dat de uitvalsbasis voor Russische operaties op het gebied van bedrijfsspionage, onder meer bij de nabijgelegen Boeing-fabriek.

Voordeel

Direct voordeel voor de Amerikaanse geheime diensten is dat zij nu minder mensen hoeven in te zetten om de Russische diplomaten te volgen. Ongetwijfeld werden zij zo veel mogelijk in de gaten gehouden, ook om te kijken welke contacten ze zouden proberen te leggen. Maar het staat wel vast dat Rusland zal terugslaan door eenzelfde hoeveelheid Amerikaanse diplomaten het land uit te gooien, of misschien wel meer.

'Begin nooit een wedstrijd plassen met een stinkdier, want die heeft aanzienlijke natuurlijke voordelen', waarschuwde de Britse ambassadeur in Moskou zijn regering, toen premier Thatcher in 1985 25 Sovjet-diplomaten het land uitzette. Als vergelding gooide Moskou 25 Britten het land uit; stuk voor stuk mensen die Russisch spraken, een flinke aderlating voor de ambassade. Ondanks zijn waarschuwing zette Londen nog eens zes Sovjetdiplomaten het land uit, waarna Moskou een nieuwe ronde afkondigde. Het gevolg was dat de Britse ambassadeur klaagde dat zijn personeel maandenlang niet in staat was normaal te functioneren.

Ook ditmaal betaalde Moskou de Britten met meer dan gelijke munt terug voor het uitwijzen van 23 diplomaten: 23 Britse diplomaten moesten weg, maar bovendien moesten het consulaat in Sint-Petersburg en de British Council, het culturele visitekaartje van het koninkrijk, de deuren sluiten. De enige keer dat Moskou zich inhield, was nadat president Obama in december 2016, vlak voor zijn vertrek uit het Witte Huis, 35 Russische diplomaten het land uitzette als straf voor het gestook van de Russen in de Amerikaanse verkiezingen. President Poetin hoopte toen nog dat Donald Trump de maatregel zou terugdraaien zoals Michael Flynn, later ontslagen als Trumps nationale veiligheidsadviseur, tegenover de Russische ambassadeur had laten doorschemeren.

Hoop

Pas nadat hij zijn hoop daarop had verloren, sloeg Poetin in juli vorig jaar terug. De VS moesten hun diplomatiek personeel met liefst 755 man reduceren. Daarbij schoot Moskou zichzelf in de voet: het waren vooral lokaal ingehuurde Russen die op straat kwamen te staan.

Ditmaal is het moeilijk af te wegen welke partij de meeste schade gaat lijden. Het staat wel vast dat het voor westerse spionnen lastig is te opereren in een land waar de president, zelf een voormalig spion, de inlichtingendiensten flink heeft uitgebreid. Wat dat betreft zijn hun Russische collega's in het Westen waar de inlichtingendiensten minder personeel en beperkter bevoegdheden hebben in het voordeel: zij kunnen zich makkelijker bewegen.

Daar staat tegenover dat Rusland het meeste verlies lijdt als het gaat om bedrijfsspionage, tegenwoordig de meest waardevolle bezigheid van de inlichtingendiensten. Op dat terrein valt er in het Westen nu eenmaal meer te halen dan in Rusland.

Voor alle partijen geldt dat de schade in ieder geval minder is dan bij uitwijzingen in de Koude Oorlog. Een groot deel van de spionageactiviteiten wordt nu op veilige afstand bedreven, door middel van cyberaanvallen en het onderscheppen van het verkeer op het internet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.