Wie wil nog lid worden van een boekenclub?

Ik wist niet dat boekenverkoop zó 'winstgevend kon zijn', liet de Amerikaanse uitgever Robert Sterling Yard zich ooit eens ontvallen....

'Half a dozen novels is all you need!' Het beste distributiekanaal voor bestsellers – die 'half a dozen novels' van Sterling Yard – is de boekenclub, de package book club: je hoeft niet zelf te selecteren, je kunt kiezen uit wat voor jou al is uitgezocht, je moet je huis niet uit omdat de boeken per post of koerier worden bezorgd, én het is heel goedkoop.

Alles in de boekenclub draait om het lidmaatschap. Boekenclubs, zoals ECI, ontduiken de vaste boekenprijs; de boeken zijn lager geprijsd. Maar er zijn voorwaarden, vastgelegd in het Reglement Handelsverkeer: de leden zijn verplicht minimaal vier artikelen per jaar te kopen, het assortiment is beperkt en nieuw verschenen boeken mogen pas na vier maanden met korting worden aangeboden.

Eind jaren zeventig klaagden de boekhandelaren over de onstuimige opmars van de boekenclubs. In het topjaar 1982 waren de clubs goed voor bijna 30 procent van de Nederlandse boekenverkoop. In Duitsland was dat al 45 procent. De concurrentie tussen de clubs was ook groot. Er was een groot verloop van leden door de lucratieve aanbiedingen van de elkaar beconcurrerende boekenclubs. Een aantal clubs ging over de kop; ECI kocht zijn concurrenten op – de Nederlandse Boekenclub, Boek en Plaat – en verwierf daarmee een comfortabele monopoliepositie.

Plots ging het fout. In 1995 had ECI nog 1,8 miljoen leden. Sindsdien kampt de club met een stagnerende ledenaanwas. Het zijn er nu 1,2 miljoen. In de laatste twee jaar zegden 80 duizend klanten hun lidmaatschap op.

ECI werd eigendom van het Duitse mediaconcern Bertelsmann (vorig jaar een winst van 1,61 miljard euro), dat de boekenclubs flink op de schop wilde nemen. De Duitsers hopen in 2005 een beursnotering te krijgen; ze willen hun winstmarge opstuwen van 4,8 procent nu naar 10 procent. Bij ECI moesten ook banen verdwijnen en Bertelsmann wilde opslag en distributie verplaatsen naar het Duitse Gütersloh. Met ECI ging het nog verder bergafwaarts.

Dát is nu helemaal anders, zegt 'programmadirecteur' Sander Knol, sinds vier jaar in dienst bij ECI. 'Het bedrijf zit weer in de lift.' ECI, dat door een nieuw maar warrig computersysteem veel geld heeft verloren, krijgt van Bertelsmann meer beslissingsruimte. 'De Duitsers komen steeds minder', concludeert Knol in het novembernummer van Boekblad, het magazine voor het boekenvak. Maar willen mensen nog wel lid worden van zo'n boekenclub?

Knol, oprichter van uitgeverij The House of Books, kent zijn klanten. De prijs van het boek is niet doorslaggevend, zegt hij, het gaat vooral om de selectie. Wie via internet koopt, weet wat hij wil. Onze klanten vinden in de boekhandel vaak de weg niet. Ze willen advies, een deskundig redactioneel oordeel. Wij selecteren de boeken. Het gaat bij ECI, vindt Knol, om 'marktbeleving': je moet je klanten enthousiasmeren 'door context te maken'.

Is het ooit anders geweest? Met andere woorden: andere tijden, andere zeden, andere 'marktbelevingen'.

'Als je toevallig een klassiek werkje van Elzevier op zak hebt', merkte de snobistische 4th Earl of Chesterfield op in een brief uit 1748, 'laat het dan niet zien, en spreek er evenmin over.' Het Hollandse Elzevier gaf boekjes op octavoformaat uit, met verhalen en balladen, die onder minder welgestelde lezers veel populariteit verwierven. De adel echter hield niet van pocketuitgaven zonder opsmuk.

Boeken las je vroeger binnenshuis, schrijft Alberto Manguel in A History of Reading, 'binnen de beschermende muren van een particuliere of openbare bibliotheek'. Boeken hadden een enorm formaat. Het waren meestal kolossale in groen leer gebonden uitgaven. Ze waren niet te tillen.

Toch had je in de 16de eeuw al 'boekjesventers', rondtrekkende colporteursdie kleinere boeken verkochten, een soort 'wandelende boekwinkels'. Eind 18de eeuw kon de burgerij ook al pocketboeken kopen in krantenkiosken. Boeken worden niet altijd door boekhandelaren verkocht.

Misschien komt ooit een tijd dat je met een eenvoudige druk op een toets, na raadpleging van een soort wereldcatalogus, thuis een boek kunt downloaden en het vervolgens via een printing on demand-apparaat ook nog in een paar minuten kunt vervaardigen. Maar vooralsnog is het boek boek gebleven. Steeds meer kranten – de Vlaamse De Morgen, de Spaanse El Pais, ook Italiaanse kranten – geven aan hun lezers boeken cadeau, van complete sets van de wereldliteratuur tot een veeldelige encyclopedie. Je hoeft niet meer te kiezen; net zoals bij een boekenclub kiest je krant jouw boeken uit een heel beperkt aantal titels.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden