Wie wil er eigenlijk níet in de Veiligheidsraad?

Uitbreiding van de Veiligheidsraad lijkt cruciaal voor de toekomst van de VN. De wensen werden vorige week duidelijk. Of de stoelendans begint, blijft de vraag....

Van onze medewerker Diederik van Hoogstraten

In New York bespraken zij vorige week Irak, Afghanistan, Sudan, Noord-Korea, het Midden-Oosten, terrorisme, aids, armoede en andere brandende kwesties. Maar bovenal ging het over de stoelendans in de Veiligheidsraad. Met in de kantlijn de vraag wat te doen met het verlammende vetorecht.

Het machtigste lichaam van de volkerenorganisatie bestaat al sinds 1945 uit vijf permanente leden: de VS, Rusland (voorheen de Sovjet-Unie), China, Groot-Brittannië en Frankrijk. Daarnaast bezetten tien landen voor twee jaar een zetel, maar zij ontberen het veto-recht van de grote vijf.

Vrijdag verwoordde de Mexicaanse minister Luís Ernesto Derbez een breed gedeeld sentiment. Het is krankzinnig, vond hij, dat vijf rijke landen die de Tweede Wereldoorlog wonnen (of in Frankrijks geval: bevrijd werd) zestig jaar later alle macht in handen houden. Om op het wereldtoneel de serieuze rol te spelen die de organisatie zichzelf toedicht, is hervorming cruciaal.

Het gaat om legitimiteit, zei de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Bernard Bot namens de Europese Unie. 'De organisatie moet zich aanpassen aan veranderende omstandigheden.'

Dat vindt een groep van vier ook. Japan, India, Brazilië en Duitsland zijn komen bovendrijven. Zij worden serieus genomen en werken samen om het doel van een permanente zetel te verwezenlijken. Dan is er de Afrikaanse wens om een zetel te krijgen maar nog liever twee, waarvan één voor een islamitisch land. En er is het idee voor een EU-zetel.

Hoe realistisch zijn de verlanglijstjes? Bij elke samenkomst in september zingt de uitbreidingsvraag rond, en elk jaar blijft het bij goede bedoelingen.

Het kan ditmaal anders lopen. In december verschijnt in opdracht van secretaris-generaal Kofi Annan een langverwacht rapport over de hervorming van de V-raad. De roep om uitbreiding, om aanpassing aan de wereld, zal luider en dringender dan voorheen zijn, wordt verwacht.

Vooruitlopend op dat verslag deed elke hoopvolle regeringsleider of topdiplomaat vorige week een beroep op zijn 190 mede-leden in de Algemene Vergadering. Irak, Sudan - belangrijk, zeker, maar eerst eens even over die uitbreiding.

Japan is klaar voor een zetel. Premier Junichiro Koizumi bepleitte zijn zaak met passie; als een van de grootste contribuanten heeft het land recht op een plek in de inner circle, vindt Koizumi. De Duitse minister Joschka Fischer zei dat Duitsland 'de verantwoordelijkheid aankan'.

De ironie in de oproep van de twee verliezers van de Tweede Wereldoorlog ontging niemand. Maar de Amerikaanse steun voor de Japan geeft aan hoezeer de wereld is veranderd. Washington steunt uitbeiding in algemene zin, net als Groot-Brittannië. Rusland en China hebben geen woord vuilgemaakt aan hun opvattingen.

De vier koplopers steunen de Afrikaanse wens. Zuid-Afrika en Nigeria lopen voorop. Maar de Arabische wereld wil een eigen zetel.

In de hervormingsdiscussie ligt een vicieuze cirkel besloten. De Algemene Vergadering én de permanente leden moeten uitbreiding en afschaffing of aanpassing van het vetorecht goedkeuren. Omdat zij zelf macht zullen inleveren, zijn ze niet hervormingsgezind. Omdat ze vetorecht hebben, kunnen het proces blokkeren.

De poging om te lijmen en herstellen wordt, kortom, dwars gezeten door precies dát wat gerepareerd moet worden. Zoals altijd. Het is de reden dat criticasters ook dit jaar weinig vertrouwen hebben in de uitkomst.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden