Wie weg moet, moet weg, simpel

Verwijdercentra, vertrekcentra, uitzetcentra, terugkeercentra - jarenlang zijn ze gemeden in de discussie over afgewezen asielzoekers. Die moesten vooral uit zichzelf terug naar hun herkomstland, hooguit met een zacht, humaan duwtje in de rug....

Toine Heijmans

Uitgeprocedeerden worden voortaan door agenten naar een vertrekcentrum gebracht, en vandaar naar huis, beloofde Verdonk de vier grote steden die daarmee hun verzet staken tegen het in hun ogen falende terugkeerbeleid. Het is een voorschot op nieuwe regels die de minister binnen een maand zal aankondigen, en waarin het woord verwijder-, vertrek-, uitzet,- danwel terugkeercentrum wel degelijk zal vallen.

Gaat het haar lukken? Is er dan eindelijk een antwoord op het losse eind van de asielprocedure?

Verdonk trapt in elk geval opnieuw een deur in van het asielbeleid. Met haar besluit neemt de overheid voor het eerst de taak op zich afgewezen asielzoekers daadwerkelijk over de grens te zetten. Dat klinkt verstandig: wie weg moet, moet weg en wie niet goedschiks wil, gaat kwaadschiks. Dat zelfs klinkt logisch en eenvoudig, maar zo is het niet.

Vertrekcentrum - dat woord herinnert aan het dorp Ter Apel in Groningen (gemeente Vlagtwedde). Daar werd in 1996 zo'n terugkeerplek geopend, en nog geen vier jaar later met lichte schaamte weer gesloten.

Het had gefaald, en hoe: in 1988 was het erin geslaagd slechts 53 ex-asielzoekers terug te laten keren. En dat voor ruim 10 miljoen euro per jaar.

Ter Apel was geen gevangenis. Er stonden geen muren omheen. Afgewezen asielzoekers kregen een treinkaartje naar zuidoost-Groningen, en werd vriendelijk verzocht zich uit te laten zetten. De EO maakte er een documentaire, die schokkend was vanwege de onmacht die werd blootgelegd. 'Een gevecht', noemt Edy Takkenberg in die film zijn werk als uitzet ambtenaar.

'De asielzoeker wil niet weg en ik wil dat-ie vertrekt. Dan heb je die wedstrijd.'

Een gevecht is uitzetten nog steeds. Vraag het medewerkers van de gevangenissen voor vreemdelingen in Tilburg, Ter Apel of Zwolle. Of vraag het bij de nieuwe uitzetcentra in Rotterdam (Zestienhoven) en Amsterdam (Schiphol), die vooral bedoeld zijn voor criminele illegalen. Niets is daar simpel.

Probleem 1: veel uitgeprocedeerden vertellen niet waar ze vandaan komen. Paspoorten zijn verscheurd, verhalen verzonnen, waarheen moeten ze dan terug? Een halfjaar mogen ze opgesloten blijven en dan komen ze gewoon weer vrij.

Probleem 2: wie wil ze terug hebben? Er zijn landen die maar mondjesmaat oud-asielzoekers binnenlaten. Half de wereld reisde de top van de immigratiedienst af om overeenkomsten over terugkeer te sluiten, maar die zijn vaak wankel en leiden tot ingewikkelde reisschema's. Naar Somaliia Dubai en Kenia met twijfelachtige papieren: omdat echte paspoorten nauwelijks bestaan; dat is veel werk en leidt opnieuw tot juridische strijd.

Probleem 3: Rij naar Nijmegen en pal voor de Waalbrug hangt een enorm spandoek, opgehangen door schoolkinderen die de Chinese familie Chen in hun dorp (Lent) willen houden.

Nog nooit is de barmhartigheid voor uitgewezen buurtbewoners zo manifest geweest, en ook dat verzet zal minister Verdonk moeten breken.

Het is trekken en duwen om uitgeprocedeerden terug over de grens te krijgen. De vraag is nu vooral hoe ver Verdonk daarin wil gaan.

Ze had ervoor kunnen kiezen een paar duizend asielzoekers extra pardon te verlenen, waarmee de kritiek van gemeenten en burgers ook was verstomd. Maar dat is niet gebeurd.

Haar nieuwe uitzetplan moet lukken, want een andere weg is er niet meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden