Wie was Anis Amri, de man die inreed op een kerstmarkt in Berlijn?

De meest gezochte man van Europa was donderdag jarig. Anis Amri werd vierentwintig op de dag nadat er 100 duizend euro op zijn hoofd werd gezet en er een Europese klopjacht losbarstte. Het waren immers zijn identiteitspapieren die werden gevonden in de zwarte Scania die twaalf bezoekers doodreed op een Kerstmarkt in Berlijn. Inmiddels is de klopjacht voorbij: Amri werd donderdagnacht doodgeschoten in Milaan.

Anis Amri Beeld reuters

Hoe anders moet Amri zijn vierentwintigste verjaardag hebben voorgesteld toen hij zes jaar geleden nog in Tunesië woonde, zijn geboorteland? Zijn ouders, vier zussen en broer werden daar woensdag en donderdag ondervraagd door de Tunesische politie. Ze waren verbijsterd, zei een van zijn zussen later tegen persbureau AFP.

Ze wist wel dat haar broer de rafelrandjes van het leven zo nu en dan opzocht en daarom problemen had met justitie. Maar niemand verwachtte de beerput die deze week werd geopend. Toen hij zes jaar geleden uit Tunesië vertrok, had niemand van hen gerekend op een gewapende overval, een illegale boottocht, vechtpartijen, bedreiging, brandstichting, een gevangenisstraf, twee mislukte uitzettingen, illegale grenspassages, valse paspoorten, wapenbezit, contact met IS, een vliegverbod, handleidingen voor het maken van explosieven en uiteindelijk een aanslag op een Kerstmarkt in Berlijn.

Het tragische verhaal van Amri begint op ongeveer hetzelfde moment dat ook de 26-jarige fruitverkoper Mohamed Bouazizi zichzelf in brand steekt. Het is een gruwelijke zelfmoord die eind 2010 ontaardt in massale demonstraties tegen het regime van dictator Ben Ali. De Jasmijnrevolutie, zoals die protesten de geschiedenis ingaan, vormt niet alleen het begin van de Arabische Lente, maar ook het begin van een enorme exodus van Tunesische vluchtelingen richting Europa. Een van hen is de dan nog piepjonge Anis Amri.

Tot die tijd was Amri als tiener wel eens in aanraking gekomen met justitie voor bijvoorbeeld drugsmisbruik en autodiefstal, maar in de chaotische weken rondom de Jasmijnrevolutie pleegt hij zijn eerste echt serieuze vergrijp: een gewapende overval. Maar het gaat mis en hij wordt veroordeeld tot vijf jaar cel.

Hoe het precies gebeurt, is onduidelijk, maar het lukt Amri te ontkomen. In februari 2011 duikt zijn naam namelijk op in Europa, op het dan nog relatief nieuwsluwe Italiaanse eiland Lampedusa. Hoewel hij op dat moment achttien is, liegt hij tegen de kunstwacht dat hij minderjarig is om kans te maken op een mildere aanpak. Dat lukt, want hij komt terecht in een jongerenopvangcentrum in het Siciliaanse Belpasso.

Toeristen en vluchtelingen op het eiland Lampedusa, Italië. Beeld reuters

Dat leugentje zou zijn eerste Europese misdrijf blijken en tevens zijn meest onschuldige. Na een half jaar Belpasso wordt hij gearresteerd wegens diefstal, dreigementen en het in brand steken van het opvangkamp. Onvrede en uitzichtloosheid, is de uitleg. Hij wordt veroordeeld tot vier jaar gevangenis.

Verschillende Italiaanse kranten schrijven donderdag dat Amri tijdens zijn eerste halfjaar op Sicilië weliswaar bijzonder gewelddadig was, maar niet extremistisch. Dat veranderde volgens een van zijn broers waarschijnlijk tijdens dat vierjarige verblijf in de Ucciardone-gevangenis in Palermo. De gevangenisdirectie spreekt dat tegen, maar zeker is dat hij vrij snel na zijn aankomst in Duitsland contact legt met types als Abu Walaa; een salafistische prediker die afgelopen november werd gearresteerd wegens het ronselen van terroristen.

Die radicalisering zou een van de redenen kunnen zijn dat er bij zijn vrijlating in mei 2015 een uitzettingsbevel op hem wacht. Italië wil Amri zo snel mogelijk terugsturen naar Tunesië, maar merkt dat Tunesië tegenwerkt. Als de uitzettingstermijn verloopt, rest de Italiaanse politie niets anders dan zijn gegevens in de Europese vluchtelingendatabase te noteren en hem vrij te laten. Het is vooralsnog onduidelijk wat er precies gebeurt in de anderhalf jaar tussen zijn vertrek uit Palermo en de aanslag in Berlijn afgelopen maandag. Na zijn officiële asielaanvraag in Duitsland in de zomer van 2015 reist hij door heel het land en gebruikt volgens het Duitse parket in totaal zes verschillende namen en drie verschillende nationaliteiten. Soms is hij Tunesisch, soms Egyptisch, dan weer Libanees.

De Duitse kranten staan in ieder geval vol met zijn continue drang kwaad te doen in die maanden. Amri zou actief mensen hebben gezocht om 'islamitisch gemotiveerde aanslagen' mee te plegen. Hij zou een inbraak hebben voorbereid om van de opbrengst automatische wapens te kopen, op internet hebben gezocht naar handleidingen voor het maken van explosieven en via Telegram Messenger berichtjes hebben verstuurd naar Islamitische Staat.

Volgens Der Spiegel bood hij zichzelf toen aan als zelfmoordterrorist. Rond die tijd verschijnt Amri ook op de officiële radar van de Duitse inlichtingendiensten. Zo staat hij sinds februari op de lijst van 549 mensen die tot 'staatsgevaarlijke activiteiten' in staat zijn en wordt hij tussen maart en september gesurveilleerd. Die observatie wordt echter gestaakt wegens gebrek aan resultaat.

Deze zomer, als zijn Duitse asielaanvraag na een jaar wordt afgekeurd, probeert Duitsland Amri uit te zetten naar Tunesië. Maar net als bij de Italiaanse poging een jaar eerder, houdt dat land de boot af: er zouden problemen met zijn papieren. Duitsland vraagt een nieuw paspoort voor hem aan in de hoop hem nog voor de jaarwisseling wel met succes terug te sturen.

De identiteitskaart die deze week in de cabine van de zwarte Scania werd gevonden, was het tijdelijke document dat bij die aanvraag werd uitgegeven. Amri's nieuwe paspoort was afgelopen woensdag klaar, maar daar had hij toen al niets aan, als meest gezochte man ter wereld.

Bondskanselier Angela Merkel bekijkt de bloemenzee in de buurt van de plek waar een vrachtwagen inreed op een kerstmarkt in Berlijn. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden