Wie verdedigt Jan ter Laak?

DE ALOM erkende en hoog gewaardeerde vredeswerker Jan ter Laak is plotseling in het niets verdwenen. Van Nicaragua tot de DDR, van Colombia tot Bosnië heeft hij zijn sporen verdiend....

Maar deze waardering lijkt wel een in memoriam, een necrologie die hij te lezen krijgt in het inferno waar hij zich nu in bevindt. Beschuldigingen - met name van erotische aard - vernietigen, eenmaal naar buiten gebracht, een publieke figuur. Daarin is onze samenleving meedogenloos, onbarmhartig en uiterst rigoureus. Er lijkt dan een soort seculiere inquisitie werkzaam te worden, die een openbaar vonnis uitspreekt.

Maar bij iedere rechtsgang, ook zo'n publiek volksgericht, hoort een verdediging. Wie verdedigt nu Jan ter Laak? Hijzelf is onvindbaar. Begrijpelijk, maar lastig voor wie de verdediging op zich willen nemen. Zij die iets weten, zwijgen. Men moet afgaan op de meest vage mededelingen. Maar daar moeten we het voorlopig toch maar mee doen.

De zaak begon publiekelijk met de persgang van een jongeman die zegt zijn slachtoffer te zijn. Uitgerekend de KRO, de omroep die zoveel aan Ter Laak te danken heeft, leende zich voor een uitvoerige presentatie van deze aanklager - zonder enig weerwoord van de beschuldigde. De man zou drie jaar lang een relatie hebben gehad met de omroeppastor. Hij spreekt van verkrachting. Maar wie drie jaar lang als meerderjarige met iemand in een seksuele relatie blijft omgaan, is niet verkracht.

Het kan er niet om te doen zijn pastorale fouten te bagatelliseren of te ontkennen. Maar, eenmaal publiek, dienen ook die op de juiste wijze te worden onderzocht en beoordeeld. Ook dat hoort bij een publiek proces dat waarheid en recht wil dienen. De aartsbisschop van Utrecht, mgr. Simonis, heeft zijn kerkelijke rechtbank zo'n onderzoek laten uitvoeren.

De uitspraak blijkt ten gunste van de aanklager te zijn uitgevallen. Voor een normale rechtsgang is de zaak verjaard. Men kan zich afvragen of de kerkelijke rechter zijn oordeel en argumenten niet publiek moet maken, zoals dat in elke publieke zaak gebeurt. Men zou tevens inzicht willen krijgen in kwesties als: hoe gaat zo'n kerkelijke rechtbank te werk, hoe is die geëquipeerd, hoe zijn de verklaringen van klager en geklaagde onderzocht, met welke deskundigheid, is er een confrontatie tussen klager en geklaagde geweest?

Een kerkelijke rechtbank bevindt zich in het interne schemergebied van de kerk. Dat is uiterst onbevredigend, waar de zaak zulke immense publiek-maatschappelijke gevolgen heeft.

Bevreemding wekt voorts dat de aartsbisschop daarna nog tweeërlei van Ter Laak heeft geëist. Hij moest 25.000 gulden betalen aan het slachtoffer. Dat waren waarschijnlijk zijn laatste spaarcentjes. Maar afgezien daarvan: heeft juist de rk kerk in het verleden niet geleerd dat zulke opgelegde aflaten niets afkopen, omdat ze niets oplossen?

Ten tweede eiste de aartsbisschop dat priester Ter Laak bij het Vaticaan ontslag uit zijn ambt zou vragen. Dat heeft hij gedaan, de zaak loopt nog bij de Romeinse instanties. Ter Laak heeft ook hiermee ingestemd, zoals hij altijd - in meer dan 30 jaar priesterleven - tot het uiterste loyaal is geweest jegens het instituut kerk. Tot welke prijs, blijkt nu.

ZIJN DE priesterlijke en pastorale verdiensten van Ter Laak niet veel groter dan zijn fouten, ook als die bewezen zullen blijken?

In Bosnië was Ter Laak bemiddelaar tussen families, religies, partijen die elkaars kinderen, vrouwen, mannen hebben vermoord. En voor zíjn fouten zou geen bemiddeling mogelijk zijn? Zowel omroeppastoraat als aartsbisdom, maar ook de vredesbeweging waarvan hij het boegbeeld was, zouden iets van evangelische moed kunnen tonen - of noem het gewoon humane moraal - door samen met aanklagers en aangeklaagde een weg van leven te gaan.

Herman Verbeek

De auteur is r.k. priester in Groningen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden