Wie verbouwt nu zelf courgettes?

Geen betere courgette dan een eigen courgette. Tijdens mijn laatste bezoek aan Nederland toonde mijn vader mij vol trots zijn nieuwste bezigheid: het zelf verbouwen van groenten in een zogeheten volkstuintje....

Olaf Tempelman

Hij liet zich door de spotters niet van de wijs brengen. En ziedaar: thans oogst hij in zijn volkstuin zijn eigen tomaten, wortelen, bieten en nog heel veel ander lekkers. Het dagelijks eten van wat hij zelf teelt, is voor hem een volstrekt nieuwe ervaring, want onze familie woont al heel lang in de stad. Niemand weet hoe lang het geleden is dat onze voorouders nog dagelijks in de grond spitten - waarschijnlijk minstens een paar eeuwen. Aldus fungeert de volkstuin als een soort romantische terugkeer naar het zelfvoorzienend bestaan, naar de rituelen van de kosmisch-tellurische levenswijze.

'Heb je al eten voor vanavond?', vroeg mijn vader met een niet te stuiten enthousiasme. 'Ik geef je een van mijn beste courgettes. Proef maar eens hoe dat smaakt!' Tijdens een trip naar het Roemeense platteland vroeg een oude boer mij een paar jaar geleden bijna precies hetzelfde. Ik was naar zijn dorp gekomen voor een reportage, ik vertrok welhaast bezwijkend onder de tomaten, uien en komkommers.

De boer vertelde hoe in de jaren tachtig de communistische staatswinkels leeg waren geweest en de stedelingen naar het platteland kwamen, op zoek naar eten. Tegenwoordig zijn de winkels vol, maar liggen de prijzen voor het gros der huishoudens te hoog. De boer had drie dochters in de stad die hij regelmatig van grote hoeveelheden voedsel voorzag, niet alleen groenten, maar ook eieren, kaas en kippen.

Dat is in Roemenië anno 2005 nog steeds een vrij normaal patroon. Veertig procent van de bevolking woont nog op het platteland, veel stadsbewoners hebben op het platteland hun wortels. In de onzekere tijden die op het communisme zijn gevolgd, is het eten van wat je zelf teelt of van je familie krijgt voor veel mensen nog steeds geen hobby maar een noodzaak.

Ook in de steden kweken mensen vaak hun eigen tomaten. Diverse betonnen flats aan de rand van Boekarest zijn omringd door volkstuintjes. Maar niemand verbouwt daar zijn komkommers voor de lol.

Toen ik Roemeense vrienden bij terugkeer in Boekarest over mijn vaders 'boerenfratsen' vertelde, fronsten zij dus even de wenkbrauwen. Wie gaat er nou vrijwillig courgettes verbouwen? Eigen groenten en eieren en kippen van de familie zijn hier tekenen van armoede. Hoe minder je zelf verbouwt, hoe rijker je bent.

In het verlengde hiervan ligt een andere regel: hoe beter het je gaat, hoe minder je koopt bij de kleine Roemeense boeren die dagelijks de markten van Boekarest bevolken. Eieren afkomstig uit de nieuwe efficiënte distributienetwerken hebben meer status dan de scharreleieren van de kleine boeren. Nog meer status hebben westerse producten. Nouveaux riches en leden van de jonge nieuwe middenklasse doen al hun inkopen in de grote supermarkten die overal als paddestoelen uit de grond schieten. Daar laden ze hun wagentjes vol met westerse importgroenten, boter, kazen, salami's en wat al niet meer.

Ironisch genoeg eten zij daardoor culinair veel minder verantwoord dan de minder gegoeden. De goedkope Roemeense boter is veel voller van smaak dan de dure Franse import. Geen betere salami dan de Roemeense salami uit Sibiu. Om nog maar te zwijgen over het verschil in smaak tussen inlandse tomaten en die uit de westerse kassen.

Wina Born, de beroemdste Nederlandse culinair journaliste aller tijden was een groot Roemenië-fan. Zij at in de duurste restaurants ter wereld waar de topkoks haar kritische pen vreesden. Maar aan het eind van de dag gaf zij de voorkeur aan een eenvoudige maaltijd bij een boerenfamilie op het Roemeense platteland, waar ze de afkomst van de ingrediënten met haar eigen ogen kon achterhalen en de recepten niet aan modegrillen onderhevig waren. Iedereen die haar achterna is gereisd, kan haar oordeel beamen: de simpelste dingen smaken hier fantastisch, tot en met het brood aan toe.

Voor nogal wat van de huidige Roemeense stedelingen doet de smaak van eetwaren er evenwel minder toe dan de status, en is een etiket belangrijker dan de inhoud. Als ze over een jaar of vijftig dat stadium voorbij zijn, beginnen ze ook volkstuintjes.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden