Wie stopt de branden in uitpuilende stallen?

Margriet Oostveen in Numansdorp

Ondanks een 'actieplan' vliegen nu meer stallen in brand.

Hetty van Wijk (links) en Petra Spoor.

Toen in Oirschot een megastal in brand vloog, vertelden buurtbewoners over het erbarmelijk gegil van negenduizend varkens en biggen, stuk voor stuk gestikt of verbrand. Dat was april vorig jaar. Twee maanden later kwamen bij stalbranden 2.500 varkens om in Kruisland, 38 duizend kippen in Buurmalsen en 40 duizend kippen in De Horst. In juli: 1.300 varkens in Erp. Elke maand was het wel ergens raak. En 2017 begon niet anders.

Januari: 3.000 varkens dood bij een stalbrand in Wijchen. Februari: ruim 2.000 varkens in Mill. Ik zag daar een foto van zeven dierenactivisten achter een hek. Ze hadden bloemen meegebracht en kwamen 'rouwen' om die varkens. Nogal melodramatisch, maar je onthield het wel.

'In de berichten over die brand stond dat er geen slachtoffers waren, waarmee ze natuurlijk mensen bedoelden', zegt Petra Spoor (51) bij haar thuis in Numansdorp. Op de foto had ze nog groen geverfd haar, intussen is het vuurrood. Maar haar medeactivist Hetty van Wijk (62) ziet er 'heel gewoon' uit, dus Petra vraagt wat zorgelijk of Hetty ook op de foto mag. Ze weet wat haar eigen uiterlijk losmaakt: dit moet wel een radicale dierenactivist zijn, terwijl ze de rust zelf is.

Maar Petra Spoor gaat inderdaad wel ver voor dieren, vanuit haar huisje met wat stallen aan de dijk. Ze heeft haar baan als dierenartsassistent opgezegd toen een van de verwaarloosde paarden waarvoor ze zorgt een nierprobleem kreeg: 'Gelukkig heeft mijn man een goede baan in de installatietechniek.'

Verbrande varkens in Wijchen. Beeld Jack Tummers

Eens per week voert Petra actie in Rijswijk, waar 1.300 apen als proefdier zitten. Petra staat daar dan in haar eentje met een megafoon op straat: 'Kunnen jullie geen ánder werk doen?' Ik vraag naar heftige acties uit het verleden op die plek, zoals bedreigingen en vernielingen. Voor haar tijd, zegt Petra, en persoonlijke aanvallen zijn altijd fout. Één keer belandde ze in de cel: Petra had zich in het Spaanse consulaat vastgeketend tegen het stierenvechten.

Rond de stalbranden hoeft ze met Hetty alleen maar cijfers en feiten op een rijtje te zetten. Eind februari: Zandhuizen, 110 koeien. Feit is zonder twijfel dat LTO Nederland, de Dierenbescherming, de overheid en het Verbond van Verzekeraars nu al al jaren polderen rond het zogeheten 'Actieplan Stalbranden', terwijl er meer stallen in brand vliegen dan vroeger en niemand ook maar verplicht is tot het ophangen van een brandmelder in een oude stal, laat staan een sprinklerinstallatie.

Stalbrand in Oirschot. Beeld Omroep Brabant

Om strengere regels op de politieke agenda te krijgen richtte Petra Spoor dus een nieuwe actiegroep op met de naam 'Burning Souls'. Vandaag demonstreren ze bij de Tweede Kamer en bieden ze een 'brandbrief' aan. Alle verantwoordelijke Kamerleden zijn aangeschreven, maar alleen D66 en de Partij voor de Dieren beloofden te komen.

Misschien ligt het aan die naam 'Burning Souls', zeg ik.

Petra: 'Vind je? Maar ik gelóóf dat dieren een ziel hebben.'

Ik niet. Wat het niet minder vanzelfsprekend maakt ze fatsoenlijk te behandelen.

Bert van den Berg praatte namens de Dierenbescherming mee over het 'Actieplan Stalbranden'. Er zijn wel zaken verbeterd, zegt hij aan de telefoon. Nieuwe stallen moeten voortaan gebouwd worden van 'in principe onbrandbaar materiaal' in brandklasse B. Rond elektrische apparatuur moet een ruimte komen die zestig minuten brandwerend is, omdat kortsluiting de voornaamste oorzaak is van stalbranden.

Maar dat geldt allemaal niet voor oude stallen, waar er toch veel meer van staan.

Als ik LTO Nederland naar blusinstallaties vraag, word ik slim doorverwezen naar bestuurder Hugo Bens: hij is pluimveehouder te Haps.

Ik zeg: 'U gaat me vertellen dat kippen verdrinken als er sprinklers aan gaan'.

'Klopt!', zegt Bens. 'Want het zijn geen eenden hè, ha ha.'

Hetty van Wijk (links) en Petra Spoor.

Volgt weer steeds het woord 'actieplan' en 'bewustwording'. Ik vraag waarom het nou zo moeilijk om in oude stallen brandmelders op te hangen. Nota bene: veehouders worden al wel via een app op hun telefoon gewaarschuwd als de computergestuurde voedseltoevoer even hapert, maar níét bij brand.

'Dat is natuurlijk het kostenplaatje', zegt Bens. Wat al helemaal geldt voor sprinklers, die in grote varkens- en koeienstallen inderdaad 'wel nut hebben'. Meer nut eigenlijk dan brandmelders: 'Ik heb hier zelf brandmelders hangen, maar je hebt eigenlijk toch te veel dieren in de stal zitten om op tijd te kunnen beschermen'.

Waarmee zich het echte probleem weer eens openbaart: in de grote Nederlandse stallen zitten veel meer dieren opgesloten dan nog veilig kan. Bij een brand zitten ze als ratten in de val. En daar kan geen 'Actieplan Stalbranden' iets aan veranderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.