ANALYSE

Wie steunt de betogers in Hongkong?

Opnieuw staan studenten tegenover de macht van Peking, net als in 1989. Maar de rol van China in de wereld is veranderd, zodat het de vraag is wie hen nog openlijk durft te steunen.

De demonstranten in Hongkong, beschermen hun ogen, neus en mond op voorhand tegen de inzet van traangas en pepperspray door de politie.Beeld Getty

Met gesloten bankkantoren, stakende scholen en studenten die 'voor onbepaalde tijd' burgerlijk ongehoorzaam willen zijn, dreigt voor Hongkong een periode van chaos. In hun strijd voor democratie staan de studenten pal tegenover de macht in Peking, net als in 1989. De centrale machthebbers daar willen alleen verkiezingen voor de hoogste bestuursfunctie in Hongkong toestaan wanneer ze de kandidaten van tevoren kunnen keuren. Dat is geen democratie, betogen de studenten. Hoe gaat deze machtsstrijd verder verlopen?

Voorlopig duidt niets erop dat de actiebereidheid van de studenten afneemt. Eigenlijk zou pas komende woensdag het protest tegen de door Peking gedecreteerde verkiezingsregels in gang worden gezet, maar de laatste dagen bleken tienduizenden studenten en sympathisanten van de prodemocratische beweging Occupy Central niet meer te houden. Zij namen bezit van het terrein rond de regeringsgebouwen. Op zondag deden volgens sommige bronnen wel 50 duizend inwoners mee aan het protest. De oproerpolitie beëindigde dat met traangas. Ondanks tientallen arrestaties en gewonden gingen de demonstraties maandag door.

Beeld EPA
Beeld EPA
Beeld EPA
Beeld AFP
Beeld AFP
Beeld AFP
Beeld AFP
Beeld AFP
Beeld EPA

Die gang van zaken is precies conform de voorspelling die de Chinese advocaat en inmiddels uitgeweken activist Teng Biao begin september in de Volkskrant deed alleen de rubberkogels die hij ook nog had verwacht, werden niet afgevuurd. Op de vraag hoe hij dacht dat het conflict zich verder zou ontrollen, antwoordde hij: 'Dat hangt af van de inwoners van Hongkong en de internationale gemeenschap. De inwoners zijn hun vrijheden gewend en vooral jonge mensen zullen een dictatuur niet accepteren. Wat de rest van de wereld betreft: die zou het belang moeten inzien van Hongkong voor democratie in de wereld.'

Vooralsnog loopt de internationale gemeenschap voor dat belang niet bepaald warm. De protestbeweging heeft nog geen stroom van sympathiebetuigingen mogen ontvangen, tot woede en teleurstelling van de actieleiders. Die hekelen met name de opstelling van Groot-Brittannië, dat Hongkong in 1997 aan China overdroeg. De autonomie van Hongkong werd in een 'gezamenlijke Brits-Chinese verklaring' vastgelegd, waarin het 'één land, twee systemen'-principe werd onderschreven: Hongkong mocht vijftig jaar lang zijn vrijemarkteconomie behouden, terwijl in het moederland het communistische systeem bleef bestaan. Nu die autonomie wordt ondermijnd, moet de Britse premier Cameron in actie komen, vinden de demonstranten. Zijn roemruchte voorganger en politieke geestverwant Margaret Thatcher had toch toezicht op naleving van de gemaakte afspraken beloofd?

Beeld AFP

Maar Thatcher deed haar belofte in een tijd dat China nog niet de tweede economie ter wereld was. Nu dat wel het geval is, valt de afweging tussen politieke waarden en zakelijke belangen anders uit.

Cameron durfde het in 2012 nog wel aan om de dalai lama, de geestelijk leider van Tibet, te ontmoeten. Dat leidde tot langdurige bevriezing van de relaties met Peking. Eind 2013 deed Cameron er tijdens zijn bezoek aan Peking alles aan weer vrienden te worden en meed hij elke kritiek.

Beeld AFP

In reactie op de Chinese plannen voor de verkiezingen in Hongkong wrong de Britse regering zich in juli in bochten om Peking te plezieren. De resulterende persverklaring was koren op de molen van de Chinese staatsmedia, die kopten dat de Britten hadden ingestemd met het voorstel van Peking. Na het neerslaan van het protest dit weekeinde kwam de Britse regering niet verder dan het uitspreken van 'bezorgdheid'. De demonstratievrijheid zou 'binnen de grenzen van de wet' moeten worden gerespecteerd en verder werden de gebeurtenissen 'zorgvuldig' in de gaten gehouden.

Krijgt de protestbeweging meer steun uit andere delen van de wereld? Daar lijkt het niet op. Het dilemma waarin Cameron zich bevindt, ingeklemd tussen principes en handelsbelangen, gaat op voor de meeste wereldleiders. Opkomen voor de protestbeweging zal door Peking worden opgevat als 'inmenging in binnenlandse aangelegenheden'. Bovendien brengen de noties 'protesterende studenten' en 'democratie' Peking in de hoogste staat van alarm, indachtig het protest van 1989. Het centrale gezag vreest verspreiding van het democratiseringsvirus naar andere delen van het land. Buitenlandse regeringen die de schijn wekken het protest te willen steunen, kunnen de toorn van Peking verwachten. De Amerikaanse regering zou kunnen besluiten die te trotseren. Vooralsnog houdt die het bij een vlakke oproep aan alle partijen 'af te zien van daden die de spanningen in Hongkong verder kunnen verhogen'.

Zo blijft de sympathie voor de studentenbeweging, die er aan westerse kant ongetwijfeld bestaat, binnenskamers en ontbreekt verbale steun van de internationale gemeenschap aan de democratiseringsbeweging. Die wordt uiteraard wel verwoord door burgers in westerse landen -- in New York en Londen waren al bescheiden solidariteitsdemonstraties.

Daar hebben de studenten en Occupy Central niet veel aan. Zij zijn op zichzelf aangewezen in hun strijd met een tegenstander die niet bereid zal zijn enige concessie te doen.

Beeld Getty Images

Verrassend snelle aanwas protest

De kracht van het protest dat afgelopen weekeinde in Hongkong oplaaide, heeft vriend en vijand verrast. De tienduizenden aanhangers van de Occupy Central-beweging schuwden de confrontatie met de oproerpolitie niet.

Onder de betogers zijn vooral veel studenten, maar ook jonge gezinnen en gepensioneerden konden op straat worden waargenomen. De vaak uitgesproken verwachting dat de prodemocratiebeweging na de voorbije zomer vol protesten over haar hoogtepunt heen zou zijn, is duidelijk niet bewaarheid geworden.

De beweging ontstond in Hongkong begin 2013, toen hoogleraar rechten Benny Tai opriep tot 'burgerlijke ongehoorzaamheid' vanwege de Chinese plannen die in zijn ogen tot een 'nepdemocratie' zouden leiden. Speerpunt zou het geweldloos bezetten van het zakencentrum van de zeven miljoen inwoners tellende stad, 'Central', moeten worden.

Het verzet laaide dit jaar op nadat Peking een beleidsdocument had geproduceerd waarin van de eerder beloofde autonomie van Hongkong nog maar weinig overbleef. Ook de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht werd daarin aangetast.

Occupy Central en andere prodemocratieclubs kregen daarop honderdduizenden demonstranten de straat op, want het gevoel onafhankelijk van China te willen zijn en blijven, is diep geworteld bij een aanzienlijk deel van de bevolking van Hongkong.

Bij die demonstraties staken de door de autoriteiten georganiseerde tegenprotesten magertjes af. Toen Peking zijn plannen onverkort doorzette, leek zich aanvankelijk een zekere moedeloosheid van de protestbeweging meester te maken. Tot het protest dit weekeinde weer in alle hevigheid ontvlamde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden