vijf vrageneinde aan boycot qatar

Wie spint er garen bij de hervonden vriendschap van Qatar en Saoedie-Arabië?

De leiders van de Golfstaten troffen elkaar dinsdag in het Saoedische al-Ula om een einde te maken aan vijandigheden met Qatar. Het steenrijke oliestaatje werd drie jaar geboycot door de regio. De emir van Qatar staat tweede van links, de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman staat in het midden. Beeld AFP
De leiders van de Golfstaten troffen elkaar dinsdag in het Saoedische al-Ula om een einde te maken aan vijandigheden met Qatar. Het steenrijke oliestaatje werd drie jaar geboycot door de regio. De emir van Qatar staat tweede van links, de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman staat in het midden.Beeld AFP

Drie jaar nadat de banden waren verbroken, sloten de leiders van Qatar en Saoedi-Arabië elkaar weer in de armen. De VS maakte daarvoor een draai van 180 graden. 

Is de blokkade van Qatar na drie jaar voorbij?

Daar lijkt het wel op. Saoedi-Arabië heeft de grens heropend met het steenrijke buurstaatje Qatar. Dinsdag vielen de voormalige aartsvijanden Tammim al Thani, de emir van Qatar, en Mohammed bin Salman, de kroonprins van Saoedi-Arabië, elkaar onderaan de vliegtuigtrap als verloren broers in de armen, corona of niet. Kort daarna tekenden zij een vredesakkoord tijdens de jaarlijkse top van Golfstaten in Al Ula, Saoedi-Arabië.

Waar ging de blokkade van Qatar ook alweer over?

Qatar is bij het grote publiek vooral bekend vanwege het voorgenomen WK voetbal in 2022 en de uitbuiting van Aziatische gastarbeiders. Maar Qatar, rijk dankzij de winning van vloeibaar gas, speelt een eigenzinnige rol op het wereldtoneel. Het ministaatje huisvest de grootste Amerikaanse luchtmachtbasis in de Golfregio, maar onderhoudt tegelijk uitstekende banden met Iran. Iran en Qatar delen een groot gasveld en onderhouden nauwe handelsbetrekkingen.

De heersende familie Al Thani onderhoudt daarnaast banden met organisaties die in de meeste andere landen als omstreden gelden, zoals de Afghaanse Taliban en de van oorsprong Egyptische Moslimbroederschap, een politieke beweging die in veel Arabische landen verboden is.

Saoedi-Arabië, het grotere, maar minder welvarende buurland, vindt al jaren dat Qatar te veel een eigen koers vaart. Direct nadat in 2017 de jonge Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman aan de macht kwam, mobiliseerde hij andere Golfstaten – Bahrein, de Verenigde Arabische Emiraten – en Egypte om Qatar een lesje te lezen.

De grenzen werden van de ene op de andere dag gesloten. Diplomatieke relaties werden verbroken. Qatar Airways mocht niet meer door het luchtruim van de Golfstaten vliegen. Familieclans met takken aan weerszijden van de grens werden uiteengescheurd. 

De Golfstaten eisten dat Qatar haar buitenlandbeleid op dertien punten zou aanpassen. Banden met Iran en de Moslimbroederschap moesten worden verbroken. De kritische tv-zender Al Jazeera, die vanuit Qatar huiskamers bereikt in de gehele Arabische wereld en daarmee een doorn in het oog is van het Saoedische koningshuis, diende te verdwijnen. Qatar zou aan de leiband moeten gaan lopen van Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten.

Welke rol speelt Jared Kushner, de schoonzoon van president Trump, bij het beëindigen van de blokkade?

Het is de persoonlijke verdienste van de 39-jarige Kushner dat Al Thani en Bin Salman nu met elkaar aan tafel zitten. In december vloog Kushner al eens naar de Golf om met beide heersers te praten. Dinsdag was hij aanwezig tijdens de besprekingen in Al Ula.

Daarmee heeft de VS een draai van 180 graden gemaakt. Aanvankelijk betuigde Donald Trump op Twitter zelfs zijn steun voor de blokkade van Qatar. Op papier lijkt de maatregel immers gekant tegen de Amerikaanse aartsvijand Iran. Maar daar kwamen ze in Washington van terug.

De blokkade betekende in de praktijk namelijk dat de banden tussen Qatar en Iran noodgedwongen nog hechter werden. Daarnaast wil de VS Qatar niet kwijt als bondgenoot. Niet alleen zijn in het ministaatje meer dan 10 duizend Amerikaanse militairen gelegerd, maar ook faciliteerde de familie Al Thani vorig jaar historische vredesbesprekingen tussen de Afghaanse regering en de Taliban.

In Amerikaanse media wordt gespeculeerd dat Kushner een persoonlijk belang heeft bij zijn goede relaties in Qatar. Een investeringsbedrijf gelieerd aan de familie Al Thani verloste hem in 2019 van een noodlijdende wolkenkrabber ter waarde van 1,4 miljard dollar. Daarna ging Kushner zich openlijk inzetten voor het beëindigen van de blokkade. De regering in Qatar stelt niks te hebben geweten van de overname van de wolkenkrabber door de investeringsmaatschappij.

Wat betekent het beëindigen van de blokkade voor de positie van Iran?

Iran ziet een belangrijke inkomstenbron wegvallen. Qatar betaalt nu zo’n 100 miljoen dollar per jaar om door het Iraanse luchtruim te mogen vliegen, veel geld voor het door economische sancties geplaagde land. Verder lijkt het er niet op dat Qatar haar beleid ten aanzien van Iran zal wijzigen.

Wie is de grote winnaar?

Qatar. Dat heeft geen duimbreed toegegeven. De bevolking schaarde zich massaal achter emir al Thani en onderging de blokkade gelaten. Volgens Al Jazeera – dat is blijven uitzenden – heeft de blokkade Qatar zelfvoorzienender gemaakt en daarmee beter opgewassen tegen de gevolgen van covid-19. Nu is Qatar terug in de familie van Golfstaten, zonder dat het land daarvoor wezenlijke concessies hoeft te doen. Emir Al Thani kan zijn Saoedische tegenspeler Bin Salman als gelijke in de ogen kijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden