‘Wie rustig aan wil doen, levert loon in’

Werknemers moeten niet alleen kunnen promoveren, maar ook salaris kunnen inleveren. Dat vindt Hans van der Steen, directeur sociale zaken van de AWVN....

Gijs Herderschêe

De gemiddelde Nederlander heeft een overzichtelijke carrière. Zijn salaris neemt in de loop der jaren alleen maar toe – tenzij hij onverhoopt zijn baan verliest natuurlijk. Er is geen werkgever die zegt: je presteert niet goed en moet derhalve salaris inleveren.

Dat is buitengewoon fijn voor werknemers, zo op het eerste gezicht. Ze weten precies waar ze aan toe zijn en hoeven nooit plotsklaps met minder geld rond zien te komen.

Nadelen zijn er ook. Oudere werknemers zijn bij werkgevers vaak weinig geliefd. Ze zijn namelijk duur, zeker als je in ogenschouw neemt dat ze hun productiefste levensfase al achter de rug hebben. Bij de eerste de beste reorganisatie vliegen ze er daarom vaak uit. En wie op zijn 50ste probeert een nieuwe baan te krijgen, is vrijwel kansloos.

Dat is geen wenselijke situatie vindt Hans van der Steen, directeur Sociale Zaken van de AWVN, de organisatie die werkgevers adviseert over sociaal beleid. Werkgevers moeten iemand kunnen demoveren – het tegengestelde van promoveren, stelt hij voor. Wie in de loop der jaren minder goed gaat functioneren, moet in een lagere functie terecht kunnen komen, met een bijpassend lager salaris.

Van der Steen is niet de minste. De AWVN is betrokken bij de totstandkoming van circa zeshonderd cao’s. Daarmee is de AWVN de grote tegenspeler van FNV Bondgenoten, de grootste vakbond van het land. De AWVN is gelieerd aan de werkgeversorganisatie VNO-NCW.

‘We moeten demotie bespreekbaar maken. Demotie op een moderne manier, welteverstaan. Niet rauw, met plotseling een lagere functie en even plotseling een lager salaris’, zegt Van der Steen.

De vernieuwing van de salarissystematiek biedt daarbij volgens hem mooie mogelijkheden. Die vernieuwing is de afgelopen jaren stapsgewijs ingevoerd bij bedrijven en in cao’s.

De afgelopen decennia was de beloning vooral gebaseerd op anciënniteit. Hoe ouder de werknemer was, hoe hoger het loon werd. Met het stijgen der jaren werd de toenemende ervaring beloond, via een jaarlijkse ‘periodieke’ loonsverhoging tot de top van een loonschaal voor een functie was bereikt.

Dat systeem is nu veelal vervangen door ‘competentiebeloning’. Bij een functie horen vaardigheden – competenties – die in een functieomschrijving vastliggen. Uitbetaling van de ‘periodiek’ is voortaan afhankelijk van de beoordeling van het functioneren. Wie slecht functioneert, krijgt er niets bij, wie uitstekend functioneert krijgt veel, soms tot 6 procent, loonsverhoging. De loonsverhoging bij goed functioneren ligt meestal rond 3 procent.

Ook de loonsverhoging die in de cao wordt afgesproken, wordt soms afhankelijk van het functioneren. Dat is bijvoorbeeld in de Philips-cao’s afgesproken.

Door de veranderingen in het werk kan de functieomschrijving periodiek worden aangepast. Vervolgens worden nieuwe vaardigheden verwacht van de werknemer. Werknemers die de veranderingen ook na scholing niet kunnen bijbenen, zouden voor functieverandering in aanmerking kunnen komen.

Ook de veranderingen in pensioenregelingen maken demotie gemakkelijker. Voorheen was het pensioen meestal gebaseerd op het laatste, hoogste salaris. Nu spaart het gros van de werknemers voor een pensioen gebaseerd op het gemiddeld tijdens de loopbaan verdiende loon. Wie in zijn nadagen demotie aanvaardt, en daarmee een lager loon, doet daarmee zijn pensioen geen onnodig geweld aan. Al is natuurlijk altijd af te spreken dat het pensioen gebaseerd blijft op het oudere, hogere salaris.

Volgens Van der Steen heeft de AWVN nog geen uitgewerkte plannen voor ‘moderne demotie’. ‘Maar wat is erop tegen de piek in beloning te laten samenvallen met de piek in de productiviteit en ervaring, zo rond middelbare leeftijd? Dat is meestal ook de leeftijd waarin gezinnen voor de hoogste kosten staan. Als iedereen langer gaat doorwerken nu VUT en prepensioen zijn versoberd, kan het ook prettig zijn de laatste werkzame jaren wat meer in de luwte te opereren. Laten we daarover een open discussie aangaan’, zegt Van der Steen.

Gijs Herderschêe

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden