Wie op Brussel scheldt, misleidt zijn kiezers

EUROPA

ADRIAAN SCHOUT

De euro wankelt van crisis naar crisis. Ondertussen doen politici nog alsof er keuzes zijn en er soevereiniteit te verdedigen valt. Ze lopen zo achter de feiten aan en misleiden de burgers door de maatregelen te ontwijken die nodig zijn om de euro te redden. Ze zijn druk met pappen en nathouden. Als gevolg van onwil, onkunde, naïviteit of gebrek aan overzicht, komt er vanuit de politiek weinig constructiefs naar voren. Sommige bijdrages aan dit debat zijn regelrecht gevaarlijk.

De Spaanse overheid heeft de bankenrisico's sterk onderschat - wat weer aantoont hoe slecht de Europese regeringsleiders zijn geweest in het inschatten van bedreigingen. In Frankrijk zette president Hollande een symbolische verlaging door van pensioensleeftijden, nota bene een dag nadat de Europese Commissie in haar economische aanbevelingen twijfelde aan de houdbaarheid van de Franse pensioenen. Duitsland hoopt op een bankenunie, zonder dat banktegoeden centraal worden gegarandeerd. Belgische politici verdedigden de vermaledijde loonindexering.

Dit soort struisvogelpolitiek zien we ook in Nederland. Afgelopen weken is heftig gedebatteerd over het Europese Stabiliteitsmechanisme (ESM) en de beperking van het Nederlandse vetorecht daarin. Slechts 'met pijn in de buik' stemde de Kamer in en werd over het zogenaamde soevereiniteitsverlies heen gestapt. Ondertussen hopen politieke partijen dat het ESM voldoende groot is met een leencapaciteit van 500 miljard euro en denkt premier Rutte dat de eurocrisis kan worden opgelost zonder institutionele vergezichten. Oud-president Wellink van De Nederlandsche Bank en minister De Jager van Financiën kwamen ermee weg dat wij winst zouden maken op onze leningen aan Griekenland. Evenzo hebben in reacties op de aanbevelingen van de Europese Commissie de PVV, de SP en de VVD aangegeven dat zij vinden dat Brussel zich niet met onze binnenlandse economische beleidskeuzes, zoals over de hypotheekrenteaftrek, moet bemoeien.

Minister De Jager beschouwt de economische kritiek van de Commissie als een 'hele dikke voldoende' voor het Lenteakkoord. De vijf partijen achter dit akkoord kunnen daar natuurlijk alleen maar mee instemmen. Kortom, het leeuwendeel van de Tweede Kamer vindt dat verdere economische integratie is af te houden. Leve de soevereiniteit!

Deze opstelling van binnen- en buitenlandse politici ondermijnt de euro. Alle genoemde voorbeelden hebben één ding gemeen: politieke ontkenning van de ernst van de situatie. De Europese integratie moet nu verder. Het Europese economische toezicht is bedoeld om macro-economische gevaren te benoemen en om zwaktes in de concurrentiekracht op te sporen. Dat heeft de Commissie dit jaar redelijk scherp gedaan. Nu is het zaak dat politici de uitdagingen aanpakken en de Commissieaanbevelingen niet met voeten treden. Daarnaast moet het ESM verder worden opgetuigd.

Eigenlijk zijn er maar twee ontwikkelingen denkbaar: óf de euro knalt, óf er komt een veel diepere Europese integratie. Met dat pappen en nathouden, afhouden van de Commissieaanbevelingen, en moeilijk doen over soevereiniteitsverlies hopen politici op een tussenweg. Die is er niet.

De euro kan imploderen als de Griekse Alexis Tsipras van het linkse Syriza het 'barbaarse' akkoord met de EU daadwerkelijk verscheurt. De onzekerheid die dit zal creëren op de financiële markten zal het vertrouwen in de Spaanse en mogelijk ook de Franse en Italiaanse banken verder uithollen. Het zwarte gat doemt dan op voor de euro.

Dit rampscenario lijkt me niet het meest voor de hand liggend. Er is al teveel ingezet om de euro te redden. En als het erop aankomt, wil vast niemand proefondervindelijk vaststellen hoe diep de afgrond is waarin de lidstaten dan zullen storten. Ook de Grieken willen niet uit de euro. Wie de Griekse verkiezingen ook wint, er komen na afloop daarvan waarschijnlijk nieuwe onderhandelingen met Griekenland om de aanpassingen draaglijker te maken.

Realistischer is daarom het tweede scenario, waarin de EU zich stapsgewijs ontwikkelt tot een volwassen politieke unie. Als Spanje aan het infuus moet - en al helemaal als dat besmetting oplevert voor Italië en Frankrijk - zal het ESM snel te klein zijn. Het ESM zal dan via het uitgeven van (euro)obligaties meer geld moeten binnenhalen. Die euro-obligaties komen er dus vast wel. Verder heeft de ECB al aangegeven alles te zullen doen wat nodig is. Nog een grootschalige bankenlening en het opnieuw opkopen van staatsobligaties zijn te verwachten. Er zal ongetwijfeld veel meer Europees toezicht op banken komen, inclusief een regeling om spaargeld te garanderen. Als banken gered moeten worden, zullen ze ook onder strakker toezicht komen, net als overheden.

Gaandeweg wordt de EU zo een volwassen monetair systeem met een normale centrale bank, een normaal fonds om financiële crises op te vangen, een bankenunie en dwingend economisch toezicht. Geen monetaire unie kan zonder.

Wat bij de oprichting van de euro op de tekentafel niet lukte, komt nu onder dwang van de realiteit tot stand. Politici die ondertussen stoere taal uitslaan over behoud van soevereiniteit en steeds maar verklaren dat 'Europa' zich niet met binnenlands beleid moet bemoeien, houden hun kiezers voor de gek.

ADRIAAN SCHOUT

is onderzoeker bij Instituut Clingendael.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden