Wie of wat is toch de actiegroep Grauwe Eeuw, die Sint met de dood bedreigde?

De politie onderzoekt een van de leden van de extreemlinkse actiegroep De Grauwe Eeuw vanwege een doodsbedreiging gericht aan het adres van Sinterklaas. Michael van Z. schreef vorig jaar op Facebook dat er tijdens de landelijke intocht niks anders opzat dan een prijs op het hoofd van Sinterklaas te zetten.

Sinterklaas tijdens de intocht in Dokkum. Beeld ANP

'Mijn doel als activist is om deuren open te trappen die altijd dicht blijven. Wij zijn best bereid daar ver in te gaan', zegt Michael van Z. van de extreemlinkse antiracistische actiegroep De Grauwe Eeuw in een interview met Hollandistan, een nieuwssite voor moslims. Om er in het filmpje direct aan toe te voegen dat mensen niet persoonlijk worden aangevallen en de actiegroep probeert zoveel mogelijk binnen de wet te blijven.

De politie en het Openbaar Ministerie onderzoeken momenteel of dit laatste Van Z. ook daadwerkelijk is gelukt. Onderwerp van het onderzoek is een Facebookpost die de activist eind oktober schreef waarin hij opriep tot een aanslag op Sinterklaas tijdens de nationale intocht. Hij stelde dat er niks anders opzat dan een prijs op het hoofd van de Sint te zetten. 'Dubbele prijs als het tijdens de nationale intocht is zodat alle kinderen getuigen ervan zijn, zelfs massaal onder zijn hersenen en botsplinters bedekt zitten', zo citeert De Telegraaf Van Z. uit het nog diezelfde dag verwijderde bericht. 'Zo kan de NPO geen onzinverhaaltje ophangen met een nieuwe Sinterklaas en zijn we voorgoed van dat feest af. (En van die irritante Flodder acteur die Sinterklaas speelt.)' Van Z. richtte zich hiermee tot acteur Stefan de Walle, die Sinterklaas speelt tijdens de intocht en bekend werd als Kees uit de serie Flodder.

De Grauwe Eeuw is een extreemlinkse actiegroep die strijd tegen alles wat met kolonialisme te maken heeft en protesteert tegen de 'verheerlijking van de Gouden Eeuw'. Om hun standpunten kracht bij te zetten, bekladden ze in oktober 2016 het standbeeld van Jan Pieterszoon Coen in Hoorn. Vorig jaar protesteerde de groep tegen poppodium TivoliVredenburg, dat een kinderfeest organiseerde met als thema 'cowboys en indianen'. Ook strijden de activisten voor de naamsverandering van de Coentunnel en voeren ze campagne voor meer bewustwording over straatnamen. In Utrecht nam De Grauwe Eeuw deel aan een werkgroep hierover, maar vanwege uitingen op sociale media stopte wethouder Kees Diepeveen de samenwerking.

'Het grove taalgebruik in het Facebookbericht is zorgwekkend', zegt universitair hoofddocent Jacco Pekelder van de Universiteit Utrecht, gespecialiseerd in linksextremisme en terrorisme. 'Tegelijkertijd is het ook een hobby, net als binnen de rechtsextremistische hoek, om gewone burgers hiermee te shockeren. Het komt over alsof je serieuzer bent en er echt voor gaat, terwijl de rest maar een stelletje slappelingen is.' Hij signaleert een tendens binnen het linksextremisme waarin meer activisten hardop lijken na te denken over geweld en dat als serieuze optie zien. Die radicalisering komt grotendeels doordat extreemlinks en extreemrechts elkaar willen wegconcurreren. 'Ze proberen de aandacht voor elkaar weg te trekken door de ander niet de openbare ruimte te gunnen. Als rechts ergens demonstreert, wil links er ook bij zijn.'

Het standbeeld van Jan Pieterszoon Coen dat in 2016 beklad werd.

Jan Pieterszoon Coen

Pekelder wijst op de groeiende rol van identiteit bij zowel links- als rechtsextremisten. Rechts zette volgens hem altijd al in op een identiaire agenda, maar links richtte zich vroeger op het sociale en economische gelijkheidsvraagstuk. 'Het gevaar bestaat dat je een soort anti-racisme racisme gaat ontwikkelen. Daarmee snijd je iedere vorm van coalitie af.' Hij noemt het schokkend dat Van Z. de persoon die verkleed gaat als Sinterklaas wil treffen om aan een bredere groep mensen een boodschap duidelijk te maken. 'Dat is in feite de truc van terrorisme: het gaat niet om iemand die schuldig is aan het systeem, maar iemand die er vagelijk iets mee te maken heeft.'

De beweging van De Grauwe Eeuw is ook gesignaleerd door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) in een rapport over het dreigingsbeeld terrorisme in Nederland. De groep bestaat voornamelijk uit actievoerders met een migrantenachtergrond, zo valt te lezen in het stuk uit november 2017. 'Zij strijden tegen (in hun ogen) racistische en koloniale symbolen in de Nederlandse maatschappij, zoals Zwarte Piet, de VOC, straatnamen en standbeelden.'

Een woordvoerder van de NCTV benadrukt dat het dreigingsbeeld niet alleen over terrorisme gaat, maar ook over radicalisering en polarisatie. 'We willen vroeg ontwikkelingen signaleren en een zo breed mogelijk dreigingsbeeld schetsen. Zowel bij extreemlinks als extreemrechts zien we polarisatie. Dat leidt niet tot geweld zoals in andere landen, maar die twee groepen kunnen op elkaar reageren en dat kan mogelijk leiden tot geweld.' Volgens de woordvoerder is De Grauwe Eeuw een kleine groep met minder dan tien leden in een wisselende samenstelling.

In het NCTV-rapport wordt naast De Grauwe Eeuw ook Kick Out Zwarte Piet genoemd. 'Wij werken niet samen met De Grauwe Eeuw', benadrukt Jerry Afriyie van de actiegroep. Zelf zou hij nooit zo'n Facebookpost schrijven. 'Het is niet constructief. Maar het komt voort uit frustratie. We doen alsof er niks aan de hand is als een straatnaam vernoemd is naar iemand die je voorouders misschien wel koelbloedig heeft vermoord.'

Er is in december aangifte gedaan naar aanleiding van de opruiende Facebookpost, zo laat een woordvoerder van het Openbaar Ministerie (OM) weten. 'Het ligt nog bij de politie. Als zij een dossier hebben, gaan we beoordelen of er sprake is van een strafbaar feit.' Hoe lang het politieonderzoek duurt, is niet bekend. Van Z. dringt in een persbericht zelf aan op zijn vervolging. 'Het OM hoopt op een veroordeling via de media, omdat ze dondersgoed weten dat ze dat via de rechter nooit voor elkaar krijgen.'

Geen reactie

Universitair hoofddocent Pekelder merkt op dat De Grauwe Eeuw niet het debat zoekt. 'Ze zijn niet geïnteresseerd of hun boodschap bij een breed publiek aankomt en preken voor eigen parochie. Als je nooit naar anderen luistert, heb je altijd gelijk. Dat is benauwend.'

De Volkskrant heeft geprobeerd via e-mail en sociale media contact te leggen met Van Z. en De Grauwe Eeuw om een reactie te vragen, maar dat is niet gelukt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.