'Wie niet kiest voor de weg van Jezus, gaat naar de hel'

Volgelingen van Pius X hebben een nieuwe kerk in Leiden. De orthodoxe katholieke priesterbroederschap wil af van haar antisemitische imago.

LEIDEN - De beheerst gezongen Latijnse teksten galmen door de gebedsruimte, ze roepen geregeld op tot het slaan van een kruisje. Een gesluierde vrouw knielt en vouwt haar handen op de rug van de kerkbank voor haar. Eerbiedig kijkt ze naar de man in het witte gewaad, totdat hij passeert en ze haar ogen neerslaat. De Zwitserse bisschop Bernard Fellay zegent deze zaterdag de kapel Onze-Lieve-Vrouw van de Rozenkrans in Leiden, een nieuwe thuishaven voor de Nederlandse volgelingen van de orthodoxe rooms-katholieke priesterbroederschap Pius X.


De voorheen protestantse kapel, gebouwd in een moderne hoekige stijl, past op het eerste gezicht niet bij het oerconservatieve gedachtengoed van de priesterbroederschap. De mis, geheel in het Latijn opgedragen volgens de Tridentijnse liturgie, roept beelden op van oude gotische kerken, met veel bogen en spitse daken. Maar de ongeveer tweehonderd aanwezigen - in totaal zijn er zo'n zeshonderd Nederlandse volgelingen - zijn blij dat ze een tweede kerk hebben. Tot voor kort kwam de gemeenschap samen op een bedevaartschip in Den Haag of in een kapel in Nuenen.


Na afloop van de Heilige Mis benadrukt priester Carlo de Beer dat het 'goede verhaal verteld moet worden'. De broederschap raakte in 2009 wereldwijd in opspraak toen Pius X-bisschop Richard Williamson voor de Zweedse televisie ontkende dat de Holocaust had plaatsgevonden. De Beer: 'Nog steeds wordt gezegd dat het standpunt van Willamson dat van de hele broederschap is. Dat is niet waar. Het etiket van antisemitisme is blijven plakken, tot mijn verdriet.'


Williamson is, net als Fellay, één van de vier bisschoppen die in 1988 tegen de wil van de toenmalige paus Johannes Paulus II werden gewijd door aartsbisschop Marcel Lefèbvre, stichter van de Pius X-broederschap. Ze werden de kerk uitgezet. De timing van de uitspraken van Williamson kon niet ongelukkiger: de huidige paus Benedictus XVI had destijds net besloten tot het opheffen van de excommunicatie van de vier bisschoppen.


Eén waarheid

Rome wil de afvallige priesters van Pius X in de armen sluiten onder de voorwaarde dat ze het Tweede Vaticaanse Concilie erkennen. In die kerkvergadering werd onder meer uitgesproken dat ook in andere godsdiensten 'zaden van waarheid' te vinden zijn. 'Dat kunnen wij niet aanvaarden', zegt De Beer. 'We zijn tolerant naar andersdenkenden, maar er is slechts één boodschap te verkondigen. Er is één waarheid. En dat is zoals Onze Lieve Heer het ons heeft geleerd: de waarheid van het rooms-katholieke geloof.'


De broederschap heeft naar eigen zeggen wereldwijd zo'n 600 duizend volgelingen, de meeste in Frankrijk en Argentinië. Volgens Peter Nissen, hoogleraar spiritualiteitstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen, wil paus Benedictus XVI de priesterbroederschap weer graag opnemen omdat hun antimodernistische opvattingen dichter bij hem staan dan die van de vrijzinnige en liberale stromingen binnen de katholieke kerk. 'Ook paus Benedictus heeft een conservatieve visie op het Tweede Vaticaanse Concilie. Dat moet volgens hem gezien worden in het licht van de traditie en niet zozeer als de grote vernieuwing van het rooms-katholieke geloof.'


Rome deed in 2007 al een handreiking aan Pius X door hun Tridentijnse mis in ere te herstellen. Die was in 1970 vervangen door een mis die ook kan worden opgedragen in de volkstaal en waarbij het is toegestaan de hostie in de hand te ontvangen. Tijdens de Tridentijnse mis legt de priester de hostie op de tong. Nissen: 'Maar de onderhandelingen zijn vrij recent afgeketst. Veel progressieve katholieken verzetten zich tegen Pius X, maar ook binnen de broederschap zijn er twee stromingen. Bisschop Fellay voert een strijd met Williamson, die absoluut geen concessies wil doen aan Rome.'


Bisschop Bernard Fellay, de generaal-overste van de priesterbroederschap, heeft zojuist met zijn volgelingen gebeden voor een maaltijd. Een jongetje knielt en kust zijn ring. Volgens hem tekent zich een splitsing af binnen Pius X. 'Ik kan de weg die Williamson is ingeslagen niet accepteren, zijn uitlatingen over de Holocaust zijn volstrekt onacceptabel en onwaar. Daarom is hij ook op non-actief gesteld. Ik vind het vervelend om een bisschop te verliezen en daarmee waarschijnlijk volgelingen. Maar ik wil terug naar de rooms-katholieke kerk, niet verder weg ervan.'


Toch benadrukt Fellay dat het lang zal duren voordat zijn broederschap weer onderdeel uitmaakt van de rooms-katholieke kerk. 'De kerk heeft door het Tweede Vaticaanse Concilie de deuren naar de wereld te wijd opengezet, die geschiedenis is niet zomaar uit te wissen. Rome moet accepteren dat er altijd een strijd zal zijn tussen de kerk en hen die kiezen voor de vrijheid van zondigen. Wie niet kiest voor de weg van Jezus, mist de hemel en gaat naar de hel. Die zielen proberen wij te redden. Want de zonde was een zonde in de tijd van Jezus Christus, in de tijd van Mozes, en is nu nog steeds een zonde. '


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden