Wie niet aanplakt, bestaat niet

Een dikke honderd jaar oud is het affiche en nog steeds kunnen we niet zonder. Meer nog dan tv-spots ondersteunen affiches het imago van de opdrachtgever, of dat nu het Holland Festival is, of ondergoedproducent van Sloggy....

Zal het affiche als promotor van culturele en commerci producten binnen afzienbare tijd op het kerkhof van de dode media belanden? Nog niet zo lang geleden stelde Anthon Beeke die vraag in Dutch Posters, zijn overzicht van het Nederlandse culturele affiche tussen 1960 en 1996, een periode waarin de straatmeid onder de gedrukte media tot ongekende bloei kwam.

Goed honderd jaar oud is het affiche inmiddels, maar reeds in 1971 stelde de Zwitserse ontwerper Josef M-Brockmann dezelfde vraag. Audiovisueel contact met warenhuizen, kranten die met behulp van de computer op elk gewenst tijdstip te downloaden zijn, elektronische overzichten van culturele, politieke en sociale evenementen op de huiscomputer, bij zoveel vooruitgang - zo schreef hij - zou het affiche wel eens het het onderspit kunnen delven.

M-Brockmann, zelf een befaamd grafisch ontwerper, overleed in 1996 en heeft dus nog met eigen ogen kunnen waarnemen dat zijn voorspellingen goeddeels uitkwamen terwijl het affiche daar vooralsnog geen nadelen van ondervond. Vandaag speelt de inzakkende economie weliswaar een rol, maar slechts Nederlandstoneelgezelschap nam in 2000 de principi beslissing het affiche af te schaffen, met als discutabel argument dat 'het effect zo moeilijk te meten is'.

Voor het overige kan men nog steeds niet zonder: Marco Borsato in de Arena, prijzenslag bij Dirk van den Broek, Holland Festival in Amsterdam, onderbroekjes van Sloggy, Breitner in het Amsterdams Historisch Museum, Lowlands in Biddinghuizen, de bijbehorende affiches attenderen, informeren, verlokken en prikkelen. Bovendien ondersteunen affiches vaak, meer dan denderende tv-spots, het imago van de opdrachtgever. Wie niet aanplakt, bestaat niet, luidt het adagium.

Met de stijgende vraag naar visuele communicatie heeft de consument ook sneller leren kijken. Maar waar ligt het omslagpunt? Televisiereclame lijkt steeds vaker geregisseerd door epigonen van Tarantino waarbij de kijker de boodschap letterlijk in het gezicht krijgt gesmeten. Beduusd vraagt hij zich tien seconden later af welk product er nou eigenlijk werd aangeprezen want juist dat ging verloren in kabaal, lompe grappen en visueel geweld.

Onmiskenbaar is ook op affiches het visueel spektakel toegenomen maar afgezet tegen het overige reclamegeweld speelt het affiche een even bescheiden als elegante rol, ook al doet de commercie verwoede pogingen het te laten uitdijen tot steigerformaat. Voor de culturele sector is het affiche nog steeds onmisbaar en gerenommeerde ontwerpers wijden er hun beste krachten aan. Grote musea verzamelen deze posters en stellen ze tentoon. Sinds enige tijd kent Nederland een Affichemuseum dat evenals het in affiches gespecialiseerde veilinghuis Van Sabben, onderdak vond in Hoorn.

Boeken over affiches leiden als vanzelf tot aantrekkelijke plaatwerken en met de heruitgave van Geschichte des Plakates, het boek dat Josef M-Brockmann in 1971 samen met zijn Japanse echtgenote publiceerde, komt een reeds lang uitverkocht en degelijk (drietalig) overzichtswerk weer beschikbaar. Het is een parade van klassiekers die destijds en dertig jaar later eens te meer als iconen worden beschouwd en waarvan de originelen op veilingen kunnen oplopen tot duizenden euro's: de schoenenreclame van Lucian Bernhard, een sigaret rokend mannetje van Raymond Savignac, oceaanstomers van A.M. Cassandre, een politiek statement van de Poolse Roman Cieslewicz, het Bob Dylan-affiche van Milton Glaser. Nederland is vertegenwoordigd met, onder meer, tentoonstellingsaffiches van Bart van der Leck, Paul Schuitema, Piet Zwart, Mart Stam, Pieter Brattinga, Wil van Sambeek en een vroege Gielijn Escher.

Opvallend in dit smetteloos gedrukte boek is het uiterst bescheiden aandeel van de fotografie; op de bijna driehonderd afgebeelde posters speelt, naast de fotomontage en de getekende illustratie, de typografie de eminente hoofdrol. Het is verbluffend hoeveel er, ondanks het ontbreken van concrete beelden, op deze affiches te zien valt. De typografie is zelf beeld geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden