'Wie moet lezen?'

Hoe de dagboekaantekeningen van Anne Frank een wereldwijd gelezen boek werden.

Anne Frank zag voor zichzelf een toekomst als journalist of 'een beroemde schrijfster' weggelegd. Met dat oogmerk herschreef ze in het voorjaar van 1944 haar dagboekaantekeningen - die ze in hun ongeclausuleerde vorm kennelijk niet publicabel achtte. Uiteindelijk zou de nieuwe tekst de basis moeten vormen van een roman. 'Stel je eens voor', schreef Anne bij de aanvang van de voorbereidende werkzaamheden, 'hoe interessant het zou zijn als ik een roman van het Achterhuis zou uitgeven. Aan de titel alleen zouden de mensen denken dat het een detective-roman was.'


Een detective was niet meteen het genre waaraan Otto Frank - de enig overlevende bewoner van het Achterhuis - dacht toen hij publicatie van Annes dagboeken overwoog. In de zomer van 1945, toen de ramp die zijn gezin had getroffen in volle omvang zichtbaar werd, had hij nog niet de kracht gevonden om de dagboeken van zijn jongste dochter te lezen. Maar in het najaar raakte hij volkomen in de ban van haar opmerkingsgave en stilistische flair. Voor zijn in Zwitserland levende moeder maakte hij (Duitstalige) uittreksels.


Met de suggestie een groter publiek van de geschriften kennis te laten maken, oogstte hij aanvankelijk weinig bijval. Jacqueline van Maarsen, een vriendinnetje van Anne dat in de dagboeken als Jopie figureert, kon zich niet voorstellen dat iemand daar belang in zou stellen. Dat was ook het sentiment van de vader van rabbijn David Soetendorp. 'Wie moet lezen?', vroeg hij aan Otto - nadat die hem het dagboekmanuscript had laten zien.


De historicus Jan Romein was wél doordrongen van zijn betekenis. In Het Parool van 3 april 1947 wijdde hij er een bewonderende bespreking aan - onder de kop 'Kinderstem'. Een klein half jaar later verscheen een gekuiste versie van het dagboek - zonder verwijzingen naar de ontluikende vrouwelijkheid van de auteur - bij uitgeverij Balans. Otto Frank strooide kwistig met presentexemplaren. Oud-minister-president Gerbrandy adresseerde zijn bedankbrief aan 'mejuffrouw Frank'.


In Nederland ebde de belangstelling voor Het Achterhuis snel weg. In juli 1950 verscheen de laatste herdruk tot 1955. In de Verenigde Staten was het boek, dat in 1952 uitbundig werd aangeprezen in The New York Times Book Review, onmiddellijk een bestseller. Eleanor Roosevelt, de weduwe van president Franklin D. Roosevelt, had het voorwoord geschreven. De toneelbewerking van Het Achterhuis, uit 1955, was een hit op Broadway. Op dat moment was het boek vrijwel overal ter wereld een begrip geworden. In Japan, waar het een cultstatus verwierf, staan de jaren van de wederopbouw te boek als 'de Anne Frank jaren'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden