Wie mag er meedoen aan het RTL-debat?

Iedereen wil aanschuiven bij 'game changer' van RTL

RTL beslist begin februari welke vier lijsttrekkers mogen meedoen aan het 'premiersdebat' dat bij eerdere verkiezingen een beslissende invloed had. Het getouwtrek achter de schermen is in volle gang.

Geert Wilders, Emile Roemer, Mark Rutte en Diederik Samsom. Beeld ANP

De ene campagnestrateeg spreekt van 'een verkiezing binnen een verkiezing', de ander vergelijkt het met een bonificatiesprint in de Tour de France. Hoe dan ook, wie echt mee wil doen, moet er bij zijn: het RTL premiersdebat, het eerste grote televisiemoment dat campagnes kan maken en breken. Emile Roemer zag er vier jaar geleden zijn dromen over het Torentje uiteenspatten; voor Diederik Samsom begon de opmars.

Eerste voorselectie

Dit keer valt begin februari de beslissing over wie mag meedoen en de nervositeit bij de partijen groeit. De eerste voorselectie is al gemaakt. Op 21 november ontvingen de happy few een mail van Stephan Koole, chef politieke redactie van RTL Nieuws. De spindoctors van de zeven grootste partijen in de peilingen kregen daarin medegedeeld hoe de nieuwszender het deelnemersveld gaat selecteren voor het debat - ' in de volksmond het premiersdebat genoemd', aldus Koole.

De zeven ontvangers van de mail - zes campagnestrategen en Kamerlid Martin Bosma, die namens de PVV de onderhandelingen doet - weten wat er op het spel staat. RTL bepaalt al sinds 1998 (Frits Bolkestein versus Wim Kok) wie bij de kijkers in beeld komt als potentiële nieuwe minister-president. En de omroep houdt het graag overzichtelijk: er mogen dit keer vier lijsttrekkers meedoen.

Belang

De keuze zal volgens Koole 'begin februari' worden gemaakt op basis van de Peilingwijzer, het gewogen gemiddelde van de belangrijkste opiniepeilingen. Het staat zo goed als vast dat VVD en PVV meedoen, maar PvdA, D66, CDA, GroenLinks en SP ontlopen elkaar weinig in de opinieonderzoeken. De stand van de peilingwijzer op 1 februari beslist over hun lot.

Over één ding zijn alle partijen het eens: het belang van het eerste RTL-debat valt niet te overschatten. Niemand is 2012 vergeten. Op het laatste moment kwalificeerde de PvdA zich voor het debat, terwijl CDA en D66 nipt afvielen. Samsom overvleugelde de weifelende Roemer, werd uitgeroepen tot winnaar van het debat, kreeg positieve aandacht, steeg in de peilingen en ontpopte zich tot dé linkse kandidaat voor het Torentje. In de woorden van een direct betrokkene: 'Hij ging vliegen.'

Na de campagne was de conclusie op het Binnenhof eensluidend: Het RTL-debat - samen met het NOS-slotdebat ook vaak het best bekeken debat - was de 'game changer'. ''Daar werd de kaas van het brood gegeten,' treurde D66-campagneleider Kees Verhoeven. 'En wij zaten er niet toen het brood op tafel kwam.'

Debat

Vrijdag 24 februari Radio 1-debat (negen deelnemers)

Zondag 26 februari RTL-Premiersdebat (vier deelnemers)

Zondag 5 maart RTL Carrédebat (acht deelnemers)

Maandag 13 maart EenVandaag-debat (twee deelnemers)

Dinsdag 14 maart NOS-slotdebat (acht deelnemers, plus in de marge lijsttrekkers van kleinere partijen)

Sterk effect

Hoogleraar politicologie Philip van Praag komt in zijn boek Media, macht en politiek tot dezelfde conclusie. 'En het is vaker gebeurd,' aldus Van Praag. 'In 2003 kwam Wouter Bos in de lift. Het effect is heel sterk, ook omdat er veel over het debat wordt bericht in andere media. Dan ontstaan de trends die later moeilijk om te buigen zijn. RTL is daar ook op uit: ze willen de game changer zijn.'

De belangen zijn groot, het gesteggel achter de schermen ook. De zender gaat dit keer alleen af op peilingen, terwijl in 2012 ook nog het daadwerkelijke zetelaantal in de Tweede Kamer meetelde bij het bepalen van de deelnemerslijst. De NOS doet dat nu nog: zetels in de peilingen en het zetelaantal in Kamer tellen voor de helft mee voor het slotdebat.

RTL heeft daar bewust vanaf gezien. 'Gegeven de enorme electorale verschuivingen - zie de gemeenteraadsverkiezingen in 2014 en de Provinciale Statenverkiezingen in 2015 - vinden wij de Peilingwijzer het meest faire middel', licht de chef politiek Koole per sms toe.

Muntje opgooien

Politicoloog Tom Louwerse, die de Peilingwijzer ontwikkelde, is het daarmee oneens. 'Ik heb ze in november meteen gewaarschuwd voor de foutmarges die bij de Peilingwijzer horen. Het probleem is dat de derde, vierde, vijfde, zesde en zevende partij erg dichtbij elkaar zitten, waardoor je soms niet met zekerheid kan zeggen wie groter is. '

Dat blijkt nu. Op basis van de Peilingwijzer van gisteren zouden PVV, VVD, CDA en D66 mogen meedoen aan het RTL-debat, maar zeker de deelname van D66 is discutabel - het verschil met GroenLinks valt binnen de foutmarge. 'Het kan dus ook dat GroenLinks groter is,' zegt Louwerse. 'Je kunt net zo goed een muntje opgooien. Dit lijkt me geen goeie koers van RTL.'

Alle partijen doet geheimzinnig over de gesprekken achter de coulissen. GroenLinks en D66 hebben er geen belang bij dat de hele selectiemethode alsnog verandert, want dan profiteert juist de PvdA. Als de huidige 35 PvdA-zetels in de Kamer toch gaan meetellen bij het uitnodigingsbeleid, schuift Lodewijk Asscher aan bij het premiersdebat. Klaver en Pechtold blijven dan thuis.

RTL wil niet zeggen of de selectiemethode verandert als twee partijen op 1 februari statistisch gelijk staan in de Peilingwijzer. 'We hebben nog enkele weken te gaan,' aldus chef politiek Koole. 'We gaan niet in op als dan vragen.'

Zo blijft begin februari vooralsnog D-Day. Wie dan bij de eerste vier zit mag op 26 februari aansluiten bij het debat. De rest niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.