Wie levert drugs aan wie?

Waar zitten de producenten van drugs en aan wie leveren ze? En welke oplossingen kiezen andere landen in de strijd tegen drugs?

Beeld -

Pleidooi voor soepeler regels

Experimenteer

De strijd tegen drugs is mislukt, vindt de Global Commission on Drug Policy, een panel van tweeëntwintig wijzen, onder wie oud-VN-chef Kofi Annan en de charismatische ondernemer Richard Branson. Door onderzoek, voorlichting en gesprekken met politici proberen ze de weg vrij te maken voor experimenten met de regulering van drugs als cannabis en cocaïne.

De groep stelt voor om de VN Conventie van 1961 te versoepelen. Dit verdrag tussen 185 landen verbiedt alle vormen van regulering van drugs zonder medische noodzaak. Door haar lobbywerk hoopt de commissie op een doorbraak in de Algemene Vergadering van de VN, die in 2016 over het wereldwijde drugsbeleid zal praten. Verandering is nodig, vindt ze, want het verbod op de productie van drugs, en het criminaliseren van drugsgebruik hebben er niet toe geleid dat drugshandel of drugsgebruik zijn afgenomen. In plaats daarvan is een bloedige strijd ontstaan tussen criminele organisaties die de smokkel willen beheersen. Alleen al in Mexico vielen daarbij tussen 2006 en 2012 meer dan 60 duizend doden. Het gebruik van slechte naalden heeft epidemieën van hiv en hepatitis C veroorzaakt. De strijd tegen drugs brengt de democratie in gevaar doordat drugsbendes politici bedreigen en politie-agenten omkopen. De initiatiefnemers kunnen het weten: Fernando Henrique Cardoso, Ernesto Zedillo en César Gaviria, zijn de oud-presidenten van Brazilië, Mexico en Colombia, landen die geteisterd worden door drugsoorlogen.

Beeld -

Zweden drukt gebruik de kop in

Zero Tolerance

Zweden is een van de strengste landen van West-Europa als het gaat om drugsbeleid. Gebruik en bezit van alle soorten drugs zijn strafbaar, van cannabis tot heroïne. Het bezit van een kleine hoeveelheid drugs kan al leiden tot zes maanden gevangenisstraf, al blijft het meestal bij een boete. Wie van drugsgebruik wordt verdacht kan worden aangehouden en gefouilleerd en worden onderworpen aan bloed- en urinetesten.

Zweden koos voor een beleid van zero tolerance nadat experimenten met een soepel beleid waren mislukt. In de jaren zestig mochten dokters amfetaminen en morfine voorschrijven aan verslaafden in de hoop ze zo beter te kunnen verzorgen. Volgens een omstreden onderzoek steeg het aantal amfetaminegebruikers binnen een paar jaar van een paar honderd naar een paar duizend.

Volgens de Verenigde Naties kent Zweden het laagste aantal drugsgebruikers in de westerse wereld, eenderde van het Europese gemiddelde. Dit komt volgens de VN-organisatie UNODC niet alleen door de sterke repressie, maar ook door de preventie: in Zweden is verslavingszorg gratis. Toch kende het land in 2012 een drugsgerelateerd sterftecijfer dat drie keer hoger lag dan het Europese gemiddelde: 62,2 drugsdoden per miljoen inwoners, tegenover een gemiddelde van 17,1 doden per miljoen inwoners.

Beeld -

Portugal ontmoedigt

Therapie

Teelt en handel zijn nog altijd strafbaar in Portugal, maar drugsgebruik is dat niet meer. Word je betrapt met een kleine hoeveelheid cannabis (tot 25 gram), cocaïne (2 gram), of mdma (1 gram), dan pakt de politie je drugs af en stuurt je naar een ontmoedigingscommissie. Daarin zitten een jurist, een maatschappelijk werker en een dokter. Zij kunnen zonodig verslavingstherapie opleggen.

Heeft de wet, ingevoerd in 2001, effect gehad? Manuel Pinto Coelho van de Vereniging voor een Drugsvrij Portugal benadrukt dat het aantal Portugezen dat ooit met drugs experimenteerde met de helft is toegenomen. Maar het aantal jongeren dat regelmatig drugs gebruikt nam af, bleek uit onderzoek van het Cato Instituut, een libertarische Amerikaanse denktank. Ook was er een teruggang in het aantal hiv-infecties als gevolg van vervuilde naalden. Meer dan twee keer zoveel Portugezen liet zich behandelen om van hun drugsverslaving af te komen.

Volgens het Emcdda, een onderzoeksbureau van de Europese Unie dat drugsgebruik in Europa in kaart brengt, behoort Portugal tot de landen met de minste cannabisgebruikers van Europa. Ook kent het land relatief weinig gebruikers van cocaïne. Volgens het Emcdda sterven er in Portugal steeds minder heroïneverslaafden aan de gevolgen van vervuilde naalden. In hoeverre deze effecten door het gewijzigde beleid komen, is moeilijk te zeggen. Dat weerhield de regeringen van Tsjechië, Mexico en Argentinië er niet van het Portugese model over te nemen.

Beeld -

Uruguay doorbreekt taboes

Legaliseer

Uruguay is het eerste land ter wereld waar de teelt, verkoop en het gebruik van marijuana legaal zijn. José Mujica, de oud-president die anderhalf jaar geleden voor de wetswijziging zorgde heeft er een nominatie voor de Nobelprijs voor de Vrede aan te danken.

'Iemand moet de taboes rond marihuana doorbreken', zei Mujica erover. 'Uruguay kan hiermee beginnen, omdat het een klein land is.'

Gebruikers kunnen zich laten registreren bij de overheid. Daarna mogen ze per maand 40 gram cannabis kopen bij gecertificeerde apotheken. Uruguayanen mogen thuis zes planten laten groeien voor eigen gebruik. Wie meer wil telen kan zich aansluiten bij een cannabisclub. De leden van zo'n club, maximaal 45, mogen in totaal nog eens 99 planten telen.

Het land werd onlangs nog op de vingers getikt door het International Narcotics Control Board (INCB), het VN-bureau dat toezicht houdt op de naleving van de VN-Conventie tegen drugs, uit 1961. Het INCB zegt met de regering te willen praten om Uruguay zo ver te krijgen dat het de conventie weer naleeft.

Het is nog onduidelijk of Mujica's opvolger, Tabaré Vázquez, van plan is het cannabisbeleid te handhaven. Twee jaar geleden was hij nog tegen de invoering van de wet.

Deze kaart is grotendeels gebaseerd op het World Drug Report uit 2014 van het VN-bureau Drugs en Criminaliteit. Dat maakt een schatting van drugsproductie en -gebruik en baseert zijn informatie over smokkelroutes op onder meer onderschepte drugstransporten en het aantal gedetineerden dat wereldwijd vastzit wegens drugsdelicten. Meer informatie en een uitgebreidere versie van deze kaart op volkskrant.nl/drugskaart Beeld Thijs Balder en Remy Koens
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden