Wie kritisch is in Roemenië krijgt slaag

Nadat deze maand journalist Ino Ardelean in Timis¿oara werd afgetuigd, is in Roemenië beroering ontstaan over de toenemende intimidatie van de media....

Ino Ardelean uit Timis¿oara was wat je noemt een regime-kritisch journalist. In zijn reportages kwam de regerende Sociaal-Democratische Partij (PSD) – grotendeels bestaande uit oud-communistische kaders – er nooit best vanaf. PSD-bonzen uit Timis¿oara werden door Ardelean constant in verband gebracht met corruptiezaken.

Deze maand werd Ardelean 's nachts in een park afgetuigd. Het was de twaalfde keer dit jaar dat fysiek geweld werd gebruikt tegen vertegenwoordigers van de media.

In tegenstelling tot de vorige elf keer trokken Roemeense journalisten nu aan de bel. In Timis¿oara werd een stille mars gehouden naar het hoofdkantoor van de PSD. De internationale organisatie Reporters zonder Grenzen schreef de Roemeense premier Nastase een verontruste brief waarin hem werd gevraagd al het mogelijke te doen om de daders op te sporen. Tot nu toe zijn die echter niet gevonden, net zo min als de elf voorgaande keren.

De PSD reageerde woedend op het feit dat de partij met het aftuigen van Ardelean in verband werd gebracht. De partijafdeling Timis¿oara dreigde zelfs met processen als media door zouden gaan 'valse beschuldigingen' de wereld in te slingeren. De secretaris-generaal van de partij, Dan Matei Agathon, toonde zich op de dag van de protestmars verbolgen over de verzinsels van de media: 'Denken jullie echt dat iedereen in dit land eindeloos door kan gaan zomaar te schrijven wat in zijn hoofd opkomt?'

Er is geen hard bewijs dat de rol van de PSD in het incident aantoont. 'De actie kan ook het werk zijn van de misdaad', zegt Mircea Toma, directeur van een NGO die zich inzet voor de vrije media en presentator van de op een commerciële zender uitgezonden talkshow Oef, die pers! Toma: 'Maar je moet toch grote vraagtekens plaatsen bij de reactie van de PSD op het incident. Als ze er niets mee te maken hebben, waarom dan deze woede en paniek?'

Daarnaast is het opvallend dat geen van de keren dat PSD-kritische journalisten fysiek zijn lastiggevallen, daders zijn gevonden. Ter vergelijking: toen in 2001 een computertechnicus op het internet onder de naam Armageddon 2 laster verspreidde over premier Nastase, werd de man meteen opgespoord.Het fysiek geweld tegen journalisten staat niet op zichzelf, zegt Razvan Martin, onderzoeker naar de persvrijheid. 'Het gebeurt in een klimaat waarin ook op andere manieren wordt getracht de media weer onder controle te krijgen.' Een paar jaar geleden werd de vrijheid van de media in Roemenië beschouwd als een voldongen feit. 'Sinds de terugkeer van de PSD in 2000 is er sprake van een verslechtering', aldus Martin. 'In een reeks provincies is de greep van de PSD-elite op de lokale pers thans volledig. Zo wordt er over lokale corruptiezaken niet meer bericht. Een ander machtsmiddel van de PSD is de controle over de distributie. In een stad als Focs¿ani kun je in het centrum geen kritische lokale krant meer krijgen. In Constant¿a wordt de pers die burgemeester Mazare bekritiseert, gewoon niet verspreid. Mazare controleert het distributienetwerk in het hele zuidoosten van Roemenië. Landelijke kranten die niet in zijn netwerk zitten, verliezen een kwart van hun losse verkoop. Het weekblad Academia Cat¿avencu zag zich om die reden genoodzaakt een kritisch portret van de burgemeester in te trekken.'

Een bijkomend probleem voor de landelijke kranten is dat het leeuwendeel van de advertenties nog steeds geplaatst wordt door de overheid. 'Dat gegeven wordt veelvuldig gebruikt als manipulatiemiddel', zegt Martin. 'Kranten die de lucratieve advertenties van het ministerie van Transport willen binnenslepen, houden hun mond over de minister.'

Ook de situatie van de televisie is verslechterd, zegt Mircea Toma. 'Het journaal van de staatstelevisie TVR is sinds de terugkeer van de PSD weer als vanouds vleiend voor de regering', aldus Toma. 'De enige echte onafhankelijke uitzending is de talkshow van Stelian Tanase om tien uur 's avonds. Die wordt constant door PSD-bonzen bekritiseerd en de directeur van de TVR is al met ontslag bedreigd. Het grootste commerciële kanaal PRO-TV heeft enorme schulden aan de staat: in het journaal is geen oppositieleider meer te zien. Andere minder bekeken kanalen zijn nog wel kritisch. Maar de grote corruptiezaken zie je nergens.'

Zowel Toma als Martin hoopt dat de toetreding van Roemenië tot de Europese Unie, gepland voor 2007, de huidige negatieve ontwikkeling de pas zal afsnijden. 'Maar als je naar Italië kijkt, word je toch sceptisch', zegt Martin. 'De nieuwe mediawet van Berlusconi is voor de Roemeense autoriteiten niet bepaald een aansporing hun leven te gaan beteren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden