REPORTAGE

Wie kan er nog een toga maken?

De weinige togamakers die Nederland telt raken op leeftijd. Jongeren die leren het uniform van rechters en advocaten te maken zijn er nauwelijks. En dan is er, ook hier weer, het internet.

Meester-kleermaker Hettie van der Peet toont toga's in het atelier van Bernard Poelman, dat tijdelijk in Amsterdam is gevestigd. `Het is een specialistisch werkje.' Beeld Sanne De Wilde

De naaimachine ratelt als Hettie van der Peet (48) de zwarte stof onder de dunne naald laat glijden. In het atelier van Bernard Poelman maakt ze al dertig jaar toga's. Bij Van der Peet moet iedere steek recht en elke haal regelmatig zijn. 'Daar draait het in mijn leven om.'

Het Internationaal Strafhof heeft zes nieuwe rechters aangesteld en die hebben een nieuwe toga nodig. Een aantal van hen werkte voorheen bij het Joegoslaviëtribunaal, maar zij konden hun oude toga niet meenemen. In het Internationaal Strafhof worden blauwe toga's gedragen in plaats van een zwarte met rode baan aan de voorkant zoals bij het tribunaal. En dan moet het atelier ook nog nieuwe toga's maken voor rechters bij het Vredespaleis. De wachttijd voor een toga is opgelopen tot acht weken, terwijl die normaal gesproken maar vier weken is.

Specialistisch werkje

'Het maken van een toga is een specialistisch werkje dat niet iedere kleermaker kan', zegt meester-kleermaker Van der Peet. Hoeveel toga's er precies worden gemaakt is niet bekend, maar in het atelier van Poelman - waar twee naaisters werken - worden er vier tot zes per week gemaakt. Het atelier van Poelman zit tijdelijk in Amsterdam, de winkel in Den Haag.

In Nederland zijn er zes ateliers die zich uitsluitend richten op het maken van toga's. Er werken nog geen twintig coupeurs in de branche. Veel togamakers zijn op leeftijd en daardoor wordt het vak met uitsterven bedreigd. Togamakerij Verbiest - van Gijzen uit Etten-Leur, een van de concurrenten van Poelman, is bijvoorbeeld net gesloten omdat de coupeuse met pensioen ging.

Anderhalve toga per week

Gerrit Gombert is 82 jaar en hij bestiert zijn eigen toga-atelier in Groningen. Iedere week maakt hij anderhalf exemplaar. Hij geniet het meest van het aanzetten van de knopen. 'Dat is een fijn werkje. Als de knopen eraan zitten, is de toga helemaal af.'

Gombert voorspelt een sombere toekomst voor de togamakerij. 'Het vak is aan het verdwijnen. Jonge makers worden nog maar amper opgeleid.'

Navraag bij Stichting Particulier Modevak Onderwijs Nederland leert dat het maken van een toga niet erg populair is. Secretaris Lilian van Wijnen kent maar één coupeuse die er weleens eenheeft gemaakt. Bij de Orde van Advocaten is er nog geen togatekort gemeld.

Webshops

Ook op togagebied nemen webshops het over van de klassieke winkels. De simpelste op maat gemaakte variant kost een advocaat 500 euro, de prijzen kunnen oplopen tot wel 2.000 euro. Op internet kunnen zij terecht voor veel goedkopere toga's (zie inzet). Op togakopen.nl kan een advocaat een toga kopen vanaf 189 euro, hij is beschikbaar in standaardmaten van Small tot XXL. 'Zo'n goedkope is helemaal niks', zegt Gombert. 'Rotzooi.'

In het atelier van Poelman hangen de op maat gemaakte toga's van hoogleraren, dominees, advocaten en rechters aan een rek. Ze haalt een gloednieuwe toga van een advocaat tevoorschijn. In de binnenkant van de mouw zit een klein zakje voor een creditcard. 'Tegenwoordig maken we zelfs zakken waar iPads in passen.'

Advocaat Gerard Spong kocht ooit een toga bij Poelman, maar die werd gestolen. Nu heeft hij een gewaad dat hij heeft gekocht bij de firma Rhebergen uit Amsterdam. Spong draagt een toga van half wol en half zijde. 'Zo luchtig mogelijk. Sommige rechtszalen zijn slecht geventileerd en daardoor kan het bloedheet worden.'

Franje

Het maken van een toga luistert nogal nauw. Zo heeft iedere universiteit zijn voorschriften. Ook voor de rechterlijke macht zijn er strenge regels: in 1.400 woorden en 20 artikelen wordt in de wet beschreven hoe de rechterlijke macht voor de dag moet komen. De wet schrijft in nog eens 4 artikelen voor hoe de toga van een advocaat er uit moet zien. Hoe hoger de functie, hoe meer franje, is ongeveer de regel.

Advocaten hebben de simpelste variant: in het zwart met sierknoopjes aan de voorkant. De echte knopen zitten aan de binnenkant en zijn onzichtbaar.

Ondanks de strenge regels zijn er advocaten die proberen op te vallen met de voering. Zo liet de advocaat Willem Hoyng aan de binnenkant het bekende ruitjespatroon van zijn klant, het exclusieve merk Burberry, aanbrengen. Van der Peet heeft onlangs een toga gemaakt met een panterprint in de voering. 'Voor een blonde advocate.' Op de tafel liggen voeringen in het zuurstokroze en in een patroon van groen en rood.

Padvinderijgehalte

De rechters en officieren van justitie hebben aan de voorkant en in de mouw een strook van zijde. De rechter heeft bovendien nog drie knoopjes op de schouders. Raadsheren van het gerechtshof hebben tussen de banen van zijde ook nog een strook van moiré. Bij de hoogste rechters, die bij de Hoge Raad, zijn de banen niet van zijde maar van fluweel en de toga van zijde.

'Het heeft nogal een hoog padvinderijgehalte', zegt Spong. Als hij traploopt, dreigt hij weleens te struikelen over het lange gewaad. 'De hoogste in rang bij de padvinders, krijgt ook een veer. Daar lijkt dit op.'

De rechterlijke macht en advocaten dragen een toga, zodat iedereen er gelijk uitziet. De rechter mag niet worden beïnvloed door de rijkdom die de advocaat kan laten zien door zijn kleding, zo is de gedachte. Bovendien straalt een zwarte toga onpartijdigheid uit. 'Dat is bedacht kort na de Franse Revolutie. En nu helemaal ouderwets', zegt Spong. 'Van mij mag die toga de prullenbak in.'

Goedkoop online

'Niet iedere advocaat heeft een even dikke portemonnee', zegt Marco van Duijn, oprichter van togakopen.nl. Van Duijn, zelf advocaat, importeert zijn toga's uit Roemenië. Jarenlang huurde hij bij de rechtbank een toga voor 2 euro per dag, omdat hij een op maat gemaakte toga te duur vond. In Roemenië, het land waar zijn vrouw vandaan komt, kwam hij erachter dat het stukken goedkoper kon. Hij liet daar een toga maken 'voor een fractie van de prijs' en zag handel in de toga's. Van Duin wil niet te veel kwijt over prijzen, marges en omzetten om de concurrenten, als togadiscounter.nl, niet wijzer te maken. Hij laat alleen los dat hij tientallen toga's per maand verkoopt. 'Voor ons is het een leuke bijverdienste en onze Roemeense togamaakster verdient er ook goed aan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden