Wie kan Donald Trump nog stoppen na megazege?

Donald Trump heeft zaterdag in South Carolina, net als in New Hampshire, een megaoverwinning behaald. 'De deskundigen gaven mij geen enkele kans', liet de miljardair meteen triomfantelijk weten na zijn zege in de eerste zuidelijke voorverkiezing. De weg ligt nu wagenwijd open voor Trump om het zuiden te veroveren. De vraag is wie de razende Trump-trein kan stoppen.

Donald Trump en zijn vrouw Melania bedanken in Spartanburg in South Carolina de kiezers voor de overwinning in de staat. Beeld EPA

Trump won de staat met 32,5 procent van de stemmen. 'Laten we gauw hieraan een einde maken', zei hij in zijn overwinningstoespraak over het Republikeinse gevecht om de nominatie. 'Morgen voeren we weer oorlog'.

In Nevada, waar zaterdag alleen de Democraten stemden, was de race de afgelopen dagen onverwacht spannend geworden. Na maanden flink aan kop te hebben gestaan, was Hillary Clinton in deze staat in de peilingen verwikkeld in een nek-aan-nekrace.

Clinton won uiteindelijk met een verschil van 5,5 procent, terwijl ze een maand geleden nog 25 procent voor stond. Dat ze Sanders niet met grote overmacht versloeg, toont nog eens aan dat bijna de helft van de Democratische kiezers niet enthousiast is over Clintons kandidatuur.

De uitslag laat verder zien dat Sanders ook in een staat met veel latino's en zwarte kiezers - in Nevada zo'n dertig procent - een bedreiging vormt voor het Clinton-kamp. Vanwege het kleine verschil wint Sanders toch aardig wat gedelegeerden: 15 tegen 19 voor Clinton. Zij moeten op de Democratische conventie mede de kandidaat kiezen voor het presidentschap.

De grote overwinning van Trump was al voorspeld in een serie gunstige peilingen de afgelopen maanden in de zuidelijke staat. Toch was er op het laatste moment nog een beetje nervositeit in het Trump-kamp, nadat donderdag uit een landelijke peiling bleek dat de miljardair nationaal voor het eerst in maanden niet meer aan kop ging.

In deze peiling van NBC/The Wall Street Journal leidde Trumps grootste concurrent, senator Ted Cruz, verrassend met 28 tegen 26 procent. Die uitslag was een meevaller voor Cruz, maar zegt verder niet veel. Belangrijker is de trend in de 48 staten die nog moeten stemmen. Bovendien blijkt uit twee andere landelijke peilingen deze week dat Trump op nationaal niveau nog steeds de grote favoriet is van de Republikeinen.

Goede kans
De primary in South Carolina, de derde voorverkiezing, is een herhaling geworden van die in New Hampshire. Ook daar ging de miljardair maandenlang aan kop met dezelfde cijfers. Trump won New Hampshire uiteindelijk met iets meer dan 35 procent.

'Amerika hoeft zich geen zorgen te maken', twitterde de vastgoedzakenman de afgelopen dagen zelfverzekerd, vergezeld van een foto waarin hij uit zijn Boeing 757 naar buiten kijkt. 'Ik kom eraan.' De tweet is ondertekend met 'Donald J. Trump, de volgende president van de Verenigde Staten'.

De winnaar van South Carolina heeft doorgaans een grote kans om de nominatie te winnen. Sinds 1980 zijn namelijk op één na alle winnaars van de South Carolina-primary uiteindelijk de Republikeinse presidentskandidaat geworden. Historisch gezien staat Trump nog sterker na zijn zege zaterdag. Want elke Republikein die zowel New Hampshire als South Carolina won, was later verzekerd van de nominatie.

Trump houdt in Walterboro in South Carolina een foto omhoog van zichzelf en popster Michael Jackson. Beeld Reuters
Beeld VK-graphics
In Spartanburg, South Carolina vieren aanhangers van Trump dolblij de forse overwinning op de naaste concurrenten Ted Cruz en Marco Rubio. Met het vertrek van Jeb Bush is de Republikeinse race nu echt een driemansrace geworden. Beeld AFP

Ruzie

Een verrassing in South Carolina, zoals in Iowa waar Cruz de caucus won, leek er al maanden niet in te zitten. Verontrustend voor Cruz is dat zijn belangrijkste aanhangers, de conservatieve gelovige kiezers, nu in deze staat de zijde van Trump kozen. Ook ziet het Republikeinse electoraat Trump als de beste kandidaat om belangrijke problemen zoals de economie, immigratie en Islamitische Staat aan te pakken.

Dit voorspelt weinig goeds in de komende maanden voor Cruz, die in South Carolina met 22,3 procent op een teleurstellende derde plaats belandde. De senator hoopte met steun van de 'evangelicals' zijn slag te slaan in deze staat en de rest van het conservatieve zuiden. Cruz probeerde woensdag de schade te beperken door Trump 'geen echte conservatief' te noemen.

Met zijn overwinning in South Carolina, waar 50 gedelegeerden op het spel stonden, kan Trump voor het eerst afstand nemen van Cruz en senator Marco Rubio. Omdat South Carolina de eerste staat is waar een winnaar alle gedelegeerden wint, komt Trump uit op 67. Tegen 10 voor Rubio en 11 voor Cruz. Op dinsdag volgt het westelijke Nevada, waar Trump nu aan kop gaat met maar liefst 45 procent. 'Dit is een campagne waarin ervaring er niet toe doet', betoogde Katon Dawson, oud-voorzitter van de Republikeinse Partij in South Carolina.

Ted Cruz eindigde op een teleurstellende derde plaats. Hij moet nu senator Marco Rubio vrezen, zeker nu Jeb Bush uit de race is gestapt. Beeld Reuters

Versplintering

Om de Republikeinse nominatie te winnen, is de steun van 1.237 gedelegeerden nodig op de conventie in juli in Ohio. Trump kan de komende weken zijn voorsprong verder uitbouwen omdat hij in vrijwel het hele zuiden aan kop gaat. Op 1 maart, Super Tuesday, stemmen 13 staten. De hoofdprijs die dag is Texas, thuisstaat van Cruz, met 155 gedelegeerden.

Vreemd genoeg heeft de persoon met wie Trump veel ruziede, oud-gouverneur Jeb Bush, hem geholpen bij zijn opmars. Trump profiteerde in South Carolina van het in de race blijven van Bush en gouverneur John Kasich.

Hoe langer dit tweetal bleef meedoen, hoe langer de versplintering van het gematigde geluid in de partij voortduurde. Rubio, die zaterdag met 22,5 procent tweede werd, kon zich hierdoor niet opwerpen als dé kandidaat van het establishment die Trump en Cruz kan stoppen. De jonge senator uit Florida moest lijdzaam toezien hoe Bush en Kasich er niet over peinsden om de handdoek in de ring te gooien.

Kasich heeft zijn zinnen nu gezet op Michigan (8 maart) en zijn thuisstaat Ohio, waar de winnaar op 15 maart alle 72 gedelegeerden krijgt. 'Deze staat zal heel belangrijk voor mij worden', zei Kasich dinsdag tegen zijn aanhangers in Michigan. Bush stapte zaterdag uit de race. Maar tot South Carolina leek hij het te willen volhouden tot 15 maart, wanneer in zijn thuisstaat 99 gedelegeerden op het spel staan. 'Dat is mijn plan', zei hij vrijdag. Het was tegen beter weten in. In Florida leidt Trump met bijna 50 procent.

Senator Marco Rubio kan zijn geluk niet op na zijn tweede plaats in South Carolina. Verwacht wordt dat meer gematigde kiezers zich achter hem zullen scharen, nu Jeb Bush het heeft opgegeven. Beeld EPA

Enige hoop

Als het South Carolina-scenario zich ook voltrekt in de rest van het zuiden en de diepgelovige kiezers niet massaal gaan voor Cruz, kan Trump hard op weg zijn om een fors deel van de 1.237 gedelegeerden achter zich te krijgen. Medio maart zal al 60 procent van de gedelegeerden zijn verdeeld. Zelfs als Rubio dan als enige establishmentkandidaat is overgebleven, is het de vraag of hij Trump nog kan stoppen.

De enige hoop van de partijtop is dat Rubio genoeg stemmen wint in het voorjaar en de zomer, gesterkt door het verdwijnen van Bush en uiteindelijk ook Kasich, zodat Trump niet aan de vereiste 1.237 komt. Als dat gebeurt, mogen de gedelegeerden op de conventie na de eerste stemronde stemmen op wie ze willen. Iedere kandidaat kan er dan met de nominatie vandoor gaan.

Rubio profiteert nu het meest van het vertrek van Bush. De oud-gouverneur, vorig jaar nog de grote favoriet, was met 100 miljoen dollar campagnegeld de rijkste kandidaat. 'Misschien moet ik maar stoppen met campagne voeren', verzuchtte Bush woensdag tijdens een bijeenkomst in South Carolina. Het was nog geen dag nadat hij zijn broer, oud-president George W. Bush, liet opdraven om kiezers voor hem te winnen. Een nieuw uiterlijk - hij heeft zijn bril verruild voor contactlenzen - heeft Bush zaterdag ook niet geholpen in South Carolina.

Aanhangers proberen de aandacht te krijgen van Donald Trump na afloop van een bijeenkomst in Myrtle Beach, South Carolina. Beeld Reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden