Wie is Marie Antoinette?

Was Marie Antoinette lesbisch? Er wordt al eeuwen over gespeculeerd. Diane Kruger speelt de Franse koningin, maar laat de beslissing over aan de kijker. 'Het is irrelevant wat ik ervan vind.'

'Kom op mensen, is hier echt sprake van een lesbische invalshoek?' Actrice Diane Kruger werpt de handen quasi-wanhopig in de lucht. 'Heb je ze zien zoenen? Of iets wat er op lijkt?'


Nou, nee, dat niet precies. Maar de vragen over de seksuele geaardheid van de Marie Antoinette (1774-1792) die Kruger telkens moet beantwoorden tijdens het filmfestival van Berlijn, komen ook niet bepaald uit de lucht vallen.


In Les adieux à la reine speelt Kruger de Franse koningin in de laatste dagen voor de val van Versailles. Regisseur Benoît Jacquot vertelt het via de ogen van de geobsedeerde hofdame Sidonie, die de tegelijkertijd instortende relatie tussen de Franse koningin Marie Antoinette en haar hartsvriendin, de hertogin Gabrielle de Polignac, jaloers beschouwt. Daarbij is de broeierigheid en verregaande intimiteit die Jacquot suggereert, al eeuwen bron van speculaties.


'Gabrielle was inderdaad haar lievelingetje', aldus Kruger. Ze ontmoetten elkaar op een gemaskerd bal in Parijs, dus Gabrielle wist niet dat ze met de koningin praatte. Ik denk dat ze gewoon klikten, als vrienden. Marie Antoinette, die zich zo geïsoleerd voelde in Versailles, vond iemand die haar zag als mens en niet als koningin.


Dat zij juist haar kwijt raakt, is zo pijnlijk. Haar gebroken hart is echt. Maar dat betekent niet dat ze seks hadden.'


Niet dat Kruger het vervelend vindt dat mensen de relatie als 'lesbisch' betitelen. Ze houdt juist van films die het publiek verdelen, vertelt ze. 'Anders zijn ze te gladjes.' Zo speelt het voormalige topmodel in Troy (2004) de blockbusterversie van de Ilias en Odyssee, Quentin Tarantino's controversiële Inglourious Basterds (2009) en Europese arthousefilms als deze.


En daarom benadrukt ze hier juist het ongrijpbare van Marie Antoinette. 'Iedereen heeft wel een mening over haar, maar niemand kent haar echt - ook de biografen niet. Veel films zijn gemaakt omdat ze vinden dat ze verkeerd is afgeschilderd; die van Sofia Coppola adoreert haar. Maar dat wilde ik niet. Ik wil aan de kijker de beslissing laten of ze lesbisch is, een afschuwelijk mens of niet. Het is irrelevant wat ik van haar vind.'


Toch kan Kruger zich wel met haar eenzaamheid en ontworteldheid identificeren. Zoals de Oostenrijkse Marie Antoinette op 15-jarige leeftijd werd gedropt aan het Franse hof, zo kwam zij op dezelfde leeftijd als Duitse in Parijs terecht voor modellenwerk. 'Ik had geen vrienden, ik kon met niemand communiceren omdat ik de taal niet sprak. En zo moet het voor haar ook zijn geweest, hoewel dat natuurlijk geen excuus is voor wat er daarna is gebeurd. En om als Duitse door Versailles te lopen, die jurken te dragen... Ik bedoel: het is er prachtig, maar zo kil.'


Juist omdat Les adieux à la reine zich afspeelt in de dagen na de val van de Bastille, toen Versailles pas echt een gouden kooi bleek, kon Kruger Marie Antoinettes wispelturigheid en emotionele verwarring veel ruimte geven. Meer moeite had ze met de eerste scènes, waarin de koningin wordt getoond als altijd: als vrouw die zich wentelde in luxe, en blind was voor de realiteit van een intens ontevreden bevolking die op de rand van een revolutie stond. 'Ze is dan nog zo frivool, zo met haar hoofd in de wolken. Het staat zo ver af van wie ik ben - ik kan me niet eens herinneren wanneer ik voor het laatst zo licht in het leven stond. Dus bleef ik regisseur Benoît maar vragen hoe ik het moest aanpakken. Baseer het op zo'n ouderwetse Hollywooddiva, zei hij. Zo een die met haar vingers knipt en alles voor elkaar krijgt. En dat hielp wel iets.'


Marie Antoinette (1938) - Norma Shearer (rechts) werd genomineerd voor de Oscar van beste actrice voor haar Marie Antoinette, die volgens de theorie van biograaf Stefan Zweig wat wereldvreemd was, maar in de laatste jaren van haar leven zich ontpopte tot een echte koningin.


Marie Antoinette (2006) - In de film van Sofia Coppola is Kirsten Duns (rechts) speels, lief en aanhankelijk - hofconventies lapt ze vrolijk aan haar laars. Ze mocht dan misschien geen benul hebben van politiek, maar hield het hoofd koel terwijl het volk aan de poorten van Versailles rommelden.


Marie Antoinette is niet dood (1996) - Wraakzuchtig en voortdurend verwikkeld in seksuele schandalen is Antje de Boeck in dit filmexperiment die de geschiedenis van Marie Antoinette in het heden plaatst. De film werd genomineerd voor een Tiger Award.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden