Wie is de man achter een van de grootste Nederlandse vervalsingszaken ooit?

De Amsterdamse graficus Robbert de B. wordt ervan verdacht opzettelijk meer dan vierduizend valse etsen en schilderijen van Anton Heyboer te hebben verkocht. Vandaag verschijnt hij voor de rechter.

De Heyboer-bruiden (vlnr) Joke, Marike en Lotti hangen een anima geschilderd in olieverf uit 1979 op Beeld ANP

Op 23 september 2005 stapt een man binnen in de galerie van Couzijn Simon en Georges Knubben aan de Amsterdamse Prinsengracht. Een jaar of 60, mapje etsen onder de arm. Hij stelt zich voor als Bijvoet, professor in de archeologie. Het werk dat hij komt laten zien, zegt hij, is afkomstig uit de zogenoemde Santencollectie: werk van Anton Heyboer, gemaakt in de jaren vijftig in Haarlem en in bezit gekomen van de inmiddels overleden Haarlemse kunstenaar Josef Santen.

Georges Knubben heeft van die collectie nog nooit gehoord, maar hij vindt het werk prachtig: 'Het mooiste ooit door Heyboer gemaakt.' De jaren erop zal hij ruim vierduizend werken van Bijvoet kopen, handje contantje afgerekend - 200 duizend euro in totaal.

Hij doet dat wetende dat de weduwen Heyboer en met hen vele verzamelaars twijfelen aan de echtheid van het werk. Een voorgenomen tentoonstelling in Museum De Fundatie in Zwolle wordt om die reden afgeblazen. Allemaal jaloezie, beweren Knubben en Simon, maar ergens begint er bij hen toch ook iets te knagen: Bijvoet wil hen maar niet in contact brengen met de mensen van wie hij het werk van Heyboer heeft gekregen.

Op 5 augustus 2012 doen ze iets onverwachts: nadat Bijvoet zich opnieuw heeft gemeld, sluiten ze hem op in de winkel en bellen ze de politie.

Nu blijkt uit onderzoek van het Nederlands Forensisch Instituut dat de werken inderdaad niet van Heyboer zijn. Bijvoet blijkt bovendien geen professor in de archeologie, maar de 72-jarige graficus en kunstenaar Robbert de B. Wie is die man die iedereen voor de gek hield in een van de grootste vervalsingszaken in Nederland ooit?

Vol trots poseert Anton Heyboer met zijn vier vrouwen ter gelegenheid van de verschijning van het boek Anton Heyboer - liefde als kunst (1979) Beeld ANP

Flamboyant
'Een schat van een man, die veel verstand heeft van letters en papier en puntgave drogenaaldetsen maakt', zegt Martin Veldman van het Grafisch Werkcentrum in Amsterdam. Veldman kent De B. sinds begin jaren tachtig. 'We waren toen allebei actief bij de CPN, kwamen elkaar tegen bij de beroepsvereniging voor beeldend kunstenaars en later bij kunstenaarssociëteit Arti et Amicitiae. Daar zie ik hem nog steeds wel eens.'

Henk Panjer is eigenaar van galerie Aardewerk en Zo in Muntendam, waar werk van De B. te koop is. Als kind had hij tekenles van De B. 'Een flamboyant type met een groot gevoel voor humor en een begenadigd kunstenaar', noemt hij hem. 'Ik ben altijd onder de indruk geweest van zijn werk. Hij kan in twee, drie lijnen een beeld neerzetten.'

Dat De B. ook een andere kant heeft, verbaast beiden niet. Veldman: 'Robbert schijnt actief te zijn geweest bij het vervalsen van bankbiljetten. Ik heb hem wel eens gevraagd een lezing te houden over het vervalsen van documenten, maar daar liet hij niet het achterste van zijn tong zien.'

Volgens Panjer was er in 1995 in de Artotheek in Veendam een overzichtstentoonstelling van De B.. Daar kwamen verhalen naar boven over vervalsingen van Picasso. 'Die berichten noemde Robbert zwaar overdreven.'

Niettemin duikt zijn naam in de krant op, eind jaren tachtig en begin jaren negentig. Het Nieuwsblad van het Noorden schrijft dat De B. in 1988 een aantal galeriehouders in Groningen en Vriescheloo in de maling nam: hij bood op vrij grote schaal valse etsen en gravures van Picasso aan.

Opgepakt
Volgens De Telegraaf werd hij in januari 1990 bij de Spaanse grensovergang La Jonquera opgepakt met 166 Picasso- en Chagallvervalsingen. 'Tijdens de fouillering vond de politie drie vervalste paspoorten, een vervalst rijbewijs en kaften van diplomatieke paspoorten', stond in de krant op 25 januari 1990.

Panjer: 'Op die overzichtstentoonstelling, een paar jaar later, hing een reactie op dat Spanjeverhaal: een serie abstracte voorstellingen van Pamela Anderson waar onderin etsjes waren afgedrukt van Rembrandt en Picasso. Daar trok hij een lange neus naar iedereen die hem verdacht van vervalsingen.'

Zelf zei De B. daarover destijds tegen Het Nieuwsblad van het Noorden: 'Ach, het is spielerei. Als het slecht weer is, ga je eens proberen of je net zo goed bent als de grote meesters.'

Hoe De B. tien jaar later aanbrenger werd van het werk van Heyboer? In de 'biografische speurtocht' Heyboer van de journalist Bert Nijmeijer uit 2012 wordt aannemelijk gemaakt dat De B. in dezelfde kringen rondliep als Josef Santen en Ton Bijvoet - eerst in Haarlem en later in Wildervank in Oost-Groningen. Nu rest de grote vraag: zou hij het werk ook hebben gemaakt?

Schilder en etser Anton Heyboer (1924-2005) woonde en werkte in de jaren vijftig in Haarlem. De laatste jaren van zijn leven woonde de extravagante kunstenaar met zijn vijf vrouwen in Den Ilp.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.