Vijf vragen Veiligheid Boeing 700

Wie is de baas in de cockpit - de piloot of de computer?

Beetje bij beetje wordt duidelijk waarom een Indonesische Boeing 737 MAX eind oktober in zee stortte, met bijna tweehonderd doden tot gevolg. Vrijdag was er het bericht dat Boeing werkt aan een upgrade van de software die de besturing van het toestel in de war schopte. Laten we het vliegen niet te veel over aan computers? Vijf vragen over de veiligheid van de luchtvaart.

Hoofd van de onderzoekscommissie Nurcahyo Utomo met een model van de Boeing 737 tijdens een persconferentie in Jakarta. Beeld Reuters

Weten we nu wat er misging met vlucht JT610 van Lion Air?

Uit de gegevens die onderzoekers hebben gehaald uit de vluchtrecorder blijkt dat zich in de cockpit een gevecht heeft afgespeeld tussen de piloten en de computersystemen die helpen het toestel in de lucht te houden. Sensoren aan de buitenkant van het vliegtuig gaven foute signalen over de hoek waaronder de Boeing van de Indonesische luchtvaartmaatschappij Lion Air vloog. Als die niet goed is, verliest een vliegtuig draagkracht en valt het uit de lucht. Het veiligheidsmechanisme MACS duwde 26 keer de neus van de 737 omlaag, 26 keer probeerden de piloten dat te corrigeren, tot het niet meer baatte.

Waarom hebben de piloten dat computersysteem niet uitgezet?

Dat is het grote raadsel. In de drie dagen die voorafgingen aan de ramp hebben bemanningen op vier vluchten met hetzelfde toestel identieke problemen gemeld. In een geval schakelden de piloten over op handbediening en bleef het toestel netjes vliegen. Waarom de gezagvoerder en copiloot van vlucht JT610 dat op 29 oktober niet hebben gedaan, is onduidelijk. Daarvoor zouden we de gesprekken in de cockpit moeten afspelen. De voicerecorder is echter niet teruggevonden.

Er zijn vier mogelijkheden. Een: de bemanning had geen weet van het veiligheidsmechanisme, omdat Boeing die niet had opgenomen in de handleiding. Het is een optie die door The Wall Street Journal is gesuggereerd. Twee: de bemanning heeft niet in de gaten gehad dat de sensoren ten onrechte meldden dat het vliegtuig in gevaar was. Drie: de piloten hebben zich niet gerealiseerd dat ze het automatische correctiemechanisme konden uitzetten. Vier: de schakelaars waarmee dat kan, waren defect.

Vertrouwt de luchtvaart niet te veel op computersystemen?

Vliegtuigen zijn een toonbeeld van automatisering. Moderne toestellen kunnen wel twintig, dertig ‘echte’ computers aan boord hebben, vergelijkbaar met de alleskunners op ons bureau. Aan automatische systemen die allerlei kleine (deel)taken regelen zijn er wel honderden. Ze checken cruciale componenten als de motor, maar ook de spoelbak in de toiletten. Zonder al die automatisering zouden we niet kunnen vliegen, en zeker niet zo goedkoop: de cockpit is in de loop der jaren steeds stiller geworden. Eerst verdween de radio-officier, toen de navigator en tien jaar geleden ook de boordwerktuigkundige. Aan de andere kant worden piloten door al die automatische systemen overvoerd met meldingen en signalen. Dat kan de bemanning van vlucht JT610 zijn opgebroken.

Geeft Boeing met de software-update toe dat de computers hebben gefaald?

De Amerikaanse vliegtuigfabrikant heeft nog niet bevestigd dat die update er aan zit te komen, en hoe die eruit ziet. Persbureau Reuters meldt dat de aanpassing piloten beter helpt te zien dat het veiligheidsmechanisme de fout ingaat. Andere toestellen van dezelfde makelij zijn wel uitgerust met een waarschuwingslicht dat in de cockpit aangaat als de sensoren die de hoek van het vliegtuig bepalen onderling afwijken. Maar deze voorziening is optioneel: diverse afnemers van de 737 MAX hebben het laten installeren, maar Lion Air niet.

Is het nog wel veilig om in een vliegtuig stappen?

Ongelukken komen zelden voor en het wordt nauwgezet onderzocht als het wel misgaat. De zwakste schakel in alle procedures die het vliegen veilig moeten maken en houden is de mens. 80 procent van alle vliegongelukken zijn te herleiden naar menselijke fouten, door piloten, maar ook door monteurs en verkeersleiders. Soms worden die mensen wel door computers voor het lapje gehouden. Uren na de ramp verspreidde Boeing een bulletin dat piloten nog eens wees op de procedures die ze moeten volgen als meetinstrumenten van slag lijken. Vliegen is na de trein nemen de veiligste manier van reizen, blijkt uit Amerikaanse kansberekeningen afgeleid van het dodental voor 25 doodsoorzaken: een automobilist een kans van 1 op de 114 om bij een ongeluk om het leven te komen, zijn medepassagier 1 op de 654. De luchtreiziger? Eén op de 9.821.

Nabestaanden van passagiers en bemanningsleden strooien bloemblaadjes op de plek waar Lion Air vlucht JT610 in zee stortte. Beeld Reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden