Wie is daar?

Of Machiavelli twintig minuutjes wil wachten. Waarom is Diderot boos? Is Aristoteles bereid morgen terug te komen, na Sokrates? En hoe laat komt De Kritiek morgen terug?...

In Nederland was Godfried Bomans, voor zover ik gelezen heb, de laatste. Rudie Kagie schrijft daarover in De kracht van de maan. Bomans stond na zijn dood in contact met mevrouw Koopmanschap uit Baarn. 's Middags om twaalf uur meldde Bomans zich bij haar, en hij dicteerde dan zijn observaties en ideeën vanuit het hiernamaals. Mevrouw Koopmanschap maakte er een boek van, getiteld Van Gene Zijde, maar de uitgever aan wie zij het manuscript stuurde, zag er geen winst in. Bomans houdt zich tegenwoordig stil: mevrouw Koopmanschap is overleden.

Dat wil Machiavelli wel, twintig minuutjes wachten. Geesten hebben alle tijd. Ze zijn meegaand en tegemoetkomend jegens ons, die nog hun kant op moeten. Toch blijven ook daarginds blijkbaar menselijke trekjes de verhoudingen enigszins beheersen. Aristoteles voelt er namelijk niets voor om na Sokrates te verschijnen en Diderot is nurks: ze hebben zijn vriend Jean-Jacques Rousseau beledigd door een afspraak te vergeten.

'Wie is daar?' Het is Rousseau. 'Jean-Jacques, wil je onze excuses aanvaarden?' Dat wil hij.

Nadat Victor Hugo zich als banneling met zijn familie op het eiland Jersey had gevestigd, vonden daar, in het huis Marine Terrace, vanaf september 1853 seances plaats met sprekende tafels.

Het werkte als volgt. Op een tafel werd een kleinere tafel met drie poten gezet. Twee aanwezigen legden op de bovenste tafel hun handen. Zodra de tafel begon te bewegen, was er contact met gene zijde en kon iedereen vragen stellen. De tafel antwoordde namens de geest met tikken: één tik is a, twee tikken is b, vijf is e, enzovoort. De letterlijke verslagen van de seances, meer dan driehonderd pagina's in boekvorm, zijn voor het grootste deel bewaard gebleven.

Moeten wij, stervelingen kleiner dan Hugo, het doen met morsdode minnaressen, verstorven familie en kennissen met wie we bij hun leven al liever niet spraken, in gezelschap van Victor Hugo namen de seances spectaculaire vormen aan. Een keur van groten der aarde tafelt in Marine Terrace.

Wie is daar? Machiavelli, Diderot, Jean-Jacques en Voltaire, Shakespeare, Racine, Napoleon, Jeanne d'Arc, Marat, Robespierre, Aristoteles, Diogenes, Luther, Molière, Rafaël, Aristofanes, Anakreon, Mozart, Walter Scott, Lord Byron, Lope de Vega, Dante, en Chateaubriand.

Shakespeare en Molière behoren tot de meest spraakzame geesten. Ze schrijven via de tafel zelfs nieuwe versregels en stukken drama, keurig in het metrum en op rijm. André Chenier, de dichter die geguillotineerd werd, benut de contacten om zijn onvoltooide verzen af te maken.

Na een paar bladzijden staan we nergens meer van te kijken. We mogen de grootste aller schrijvers tutoyeren, afspraken met hen maken en hun vragen of ze die en die niet eens langs kunnen sturen. Griezelig of mysterieus is het niet, zelfs niet belachelijk. Als iemand zich afvraagt hoe het mogelijk is dat Voltaire 'de wereld van het licht' heeft bereikt ondanks zijn onchristelijke levenswijze, antwoordt de filosoof: 'Ik heb gespuugd op de doornenkroon, ik heb vervloekt, ik heb gelogen, ik heb niet gebeden en toch ben ik gelukkig. Waarom? Ik heb nagedacht; de gedachte, dat is de naastenliefde.'

Mijn favoriete geest in deze seances noemt zich De Kritiek. Hij verdedigt Cervantes en Rabelais, maar Alfred de Vigny is volgens hem 'een salonpoedel', en Prosper Mérimée 'de koning Charles van de ouwe wijven'.

Ze zijn kritisch, de geesten. Als mevrouw Hugo aan De Kritiek vraagt te zeggen wat zij denkt, antwoordt hij: 'Ga maar een goeie goochelaar zoeken.' Van al die spiritistische onzin moeten de geesten blijkbaar niets hebben.

Ed Schilders

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden