Wie in het EP z'n zin niet krijgt, opent de trukendoos

Een vilein lachje speelt om de mond van Ria Oomen, tot vorig jaar de chief whip van de christen-democratische fractie in het Europees Parlement....

Tot groot chagrijn van sommige collega's. VVD'er Jules Maaten: 'De christen-democraten van de EVP gebruiken de reglementen het meest om hun gelijk te halen. Dat is ook niet zo verwonderlijk, want ze zijn eigenlijk veel te groot. Ze zijn de meest verdeelde fractie, en als ze hun onderlinge onenigheid willen verbergen, vallen ze terug op procedures.'

Jules Maaten, talentvolle nieuwkomer in de VVD-gelederen, laat enige verbittering doorschemeren. Twee weken geleden boekte hij een belangrijke zege: het parlement nam zijn advies over om grotere waarschuwingen af te drukken op sigarettenpakjes.

'Maar zelfs in dat dossier probeerde de EVP tegen te werken', zegt Maaten. 'Ze wilden uitstel van het debat, met het argument dat er te veel amendementen waren ingediend waardoor ze tijd nodig hadden om die te bestuderen. Maar het gros van die amendementen was van henzelf.'

Meer dan in welk nationaal parlement ook wordt het debat in de Europese volksvertegenwoordiging gesmoord in het reglement, in de Nederlandse vertaling 166 dicht bedrukte bladzijden lang. Het reglement van het Europees Parlement is een fantasieloos compromis, in elkaar gedraaid om zo goed mogelijk te garanderen dat vijftien nationaliteiten en een stuk of acht politieke groeperingen evenredig aan bod komen.

Kennis van de trukendoos is van enorm belang om het politieke debat te winnen. Het drietal jonge honden dat de mores in het parlement op zijn kop zet, weet daar alles van. In hun eerste twaalf maanden in het parlement hebben Kathalijne Buitenweg (GroenLinks), Michiel van Hulten (PvdA) en Lousewies van der Laan (D66) de eerste bres geslagen in het bijna onneembare Franse bastion dat de belangen van Straatsburg beschermt als vestigingsplaats van het parlement.

Hoewel het merendeel van de Europese parlementariërs zijn vergaderingen uitsluitend in Brussel wil houden, is die wens gestrand op voornamelijk Frans verzet. Het Nederlandse trio zocht en vond een bijna nooit gebruikt middel in de reglementen: vraag het quorum aan. Indien niet een minimumaantal parlementsleden bij de stemming aanwezig is, kunnen anderen vragen om uitstel.

Aangezien op vrijdag zelden het vereiste quorum wordt gehaald, bedachten de Hollandse rebellen dat dit een perfect breekijzer zou zijn om de vrijdagzittingen in Straatsburg dan maar helemaal af te schaffen. En zo geschiedde.

Los van het feit dat sommige 'dinosauriërs' (Van der Laan) de drie niet meer willen aankijken, kostte de quorumactie ook behoorlijk wat politiek kapitaal. Zo leed Buitenwegs belangrijkste dossier net geen schipbreuk in de plenaire vergadering.

Buitenweg was rapporteur, zeg maar de belangrijkste politiek adviseur, van het parlement over de nieuwe anti-discriminatierichtlijn die in Europa moest worden ingevoerd. Die zou in mei voor het eerst op de agenda komen, en moest liefst nog in dezelfde maand worden afgehandeld. Door de gecompliceerde agenda van de Unie bestond anders het risico dat het dossier op de lange baan zou worden geschoven.

'Hierin is echt de hele trukendoos uit de kast gehaald', zegt Buitenweg. De procedure schrijft voor dat haar rapport eerst door een parlementaire commissie moest worden goedgekeurd voor het kon worden voorgelegd aan de plenaire vergadering. 'De stemming in de commissie was op maandag. Daar begon de EVP ineens moeilijk te doen, hoewel hun eigen specialist, Arie Oostlander, het eens was met mijn rapport.'

Er ontstond een opmerkelijke 'anti-Buitenweg' coalitie van christen-democratische tegenstanders van de anti-discriminatierichtlijn en Franse vijanden van de quorumactie. 'De Fransen stelden voor om de stemming op vrijdag te houden. Ze dachten dat ze me zo een koekje van eigen deeg konden geven. '

De amendementen op Buitenwegs rapport, die op maandag in de parlementaire commissie waren ingediend, moesten zoals gebruikelijk in de elf talen van de Unie worden vertaald. 'Altijd zijn de Franse en Engelse vertaling het eerst. Ditmaal kwam de Franse vertaling niet los. Die zou uiterlijk op woensdag om 12 uur klaar moeten zijn: de procedures schrijven voor dat een parlementariër 24 uur de tijd moet hebben om voorgestelde richtlijnen, inclusief de amendementen, in zijn eigen taal te lezen. En donderdagochtend zouden debat en stemming al plaatsvinden', legt Buitenweg uit.

De Franse vertaling kwam een uur te laat. 'De voorzitter van de commissie heeft nog onderzoek gedaan: het bleek dat de directeur van het Franse vertaalbureau ditmaal hoogstpersoonlijk de vertaling had opgeëist en het doodleuk een dag op zijn bureau had laten liggen. Per ongeluk, zei hij.'

De EVP deed moeilijk over de late Franse vertaling: een reden, vonden ze om het debat toch maar een dag uit te stellen, tot vrijdag. Maar die poging strandde op een meerderheid van socialisten, liberalen en groenen.

Vervolgens trad parlementsvoorzitter Nicole Fontaine, christen-democrate én Française, voor het voetlicht. Zij vond het plotseling nodig om op donderdagochtend de agenda volledig om te gooien voor een ingelast debat over de parlementaire immuniteit van Jean-Marie Le Pen, de extreem-rechtse Franse politicus. 'Dat was een pure filibuster-tactiek, een poging om het parlementaire werk te belemmeren', aldus Buitenweg. 'Iedereen kreeg zoveel tijd om te spreken als men wilde, iets wat anders nooit voorkomt. Ik was woest bij het idee dat de richtlijn, bedoeld om discriminatie tegen te gaan, juist tegengehouden zou kunnen worden door iemand als Le Pen.'

Uiteindelijk mislukte ook die wanhoopspoging van Fontaine. Debat en stemming werden wel uitgesteld, maar slechts tot donderdagmiddag. Ondanks haar overwinning vindt Buitenweg dat er misbruik is gemaakt van de reglementen.

Zegt EVP'er Ria Oomen: 'Het is typisch Nederlands om zelfs maar het gerucht te laten ontstaan dat anderen in dit huis erop uit zijn om je zo te saboteren. Dat is een samenzweringstheorie van het coterietje van Nederlanders die zo denken.' Om daarop te laten volgen: 'Maar het kan best zijn dat sommige Nederlandse collega's in hun vuistje hebben gelachen dat Kathalijne door haar eigen quorumactie dreigde te stranden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden