Wie in China een val maakt, valt heel diep

Als veiligheidstsaar hield Zhou Yongkang van alle leiders een dossier bij. Dit verklaart de nervositeit in Peking over zijn detentie. Gaat hij iets verklappen?

Opgesloten in een zwaarbewaakte militaire gevangenis, ergens in de buurt van Mongolië - voor de man die jarenlang aan het hoofd van het Chinese veiligheidsapparaat stond, is de locatie waar hij zich nu naar verluidt bevindt niet zonder ironie. Want de 71-jarige Zhou Yongkang was gewend zijn veiligheidsdiensten en politiemensen in te zetten om vermeende staatsvijanden op dit soort afgelegen plekken vast te houden. Nu zit hij er zelf. Zelfs zijn vrouw, een 28 jaar jongere, voormalige verslaggeefster van de nationale zender CCTV, mag niet bij hem op bezoek.

Wie in de Chinese politiek in ongenade valt, valt ongekend diep. Nog maar twee jaar geleden was er geen vuiltje aan de lucht voor Zhou. Hij was het prototype van de bikkelharde partijbons, die zich via de juiste allianties omhoog had weten te werken tot het 'staande comité van het Politbureau', het hoogste orgaan van de Chinese Communistische Partij. Oud-president Jiang Zemin was zijn beschermheer. Hij leek gebeiteld te zitten.

Maar inmiddels vormt hij het middelpunt van wat 'het grootste corruptieschandaal van de afgelopen zestig jaar' heet. Persbureau Reuters onthulde deze week dat er binnen zijn netwerk voor 10 miljard euro aan beslagen is gelegd. Behalve om bankrekeningen, obligaties en cash gaat het om driehonderd appartementen en villa's, antiek, auto's, goud, zilver en sterke drank. De meeste bezittingen stonden overigens niet op naam van Zhou zelf, maar waren eigendom van zijn naaste familieleden, vrienden, stafmedewerkers en zakenrelaties. In totaal gaat het om ruim driehonderd personen die zijn ondervraagd of gearresteerd.

Tot de aangeklaagden behoort Jiang Jiemin, de voormalige topman van het grootste olie- en gasbedrijf van het land, het staatsbedrijf PetroChina. Met hem werden nog twee topmanagers van het bedrijf vanwege corruptie aan de kant geschoven. Zhou begon zijn carrière in de olie-industrie en was eind jaren negentig zelf de topman van PetroChina. Ook elders in zijn netwerk vinden arrestaties plaats. Zijn machtsbasis lag in de westelijke provincie Sichuan, waar hij van 1999 tot 2002 partijsecretaris was. Afgelopen maandag startte een proces tegen miljardair Liu Han en nog 35 andere verdachten uit Sichuan. Dat megaproces wordt met de val van Zhou's omvangrijke netwerk in verband gebracht.

De verklaring voor Zhou's ondergang ligt in de politieke steun die hij gaf aan de gevallen toppoliticus Bo Xilai. Bo wekte de woede van de topleiders in Peking door zich warm te lopen voor het presidentschap. Toen Bo's vrouw betrokken bleek bij de moord op een Britse zakenman werd hij politiek beentje gelicht. Het leidde vorig jaar tot een proces, waarbij Bo tot levenslang werd veroordeeld. Zhou's ondergang valt te zien als een vervolg op de affaire-Bo.

De voormalige veiligheidstsaar Zhou voelt zich naar verluidt het mikpunt van 'politieke vervolging' - dat is een term die zijn vroegere slachtoffers, zoals dissidenten, ook bezigden. Mocht het daadwerkelijk tot een proces tegen hem komen dan zullen zijn aanklagers vermoedelijk afspraken met Zhou willen maken over diens straf. Vrijelijk getuigen over wat hij allemaal weet kan in ieder geval niet de bedoeling zijn van de politieke leiders: in zijn laatste functie hield Zhou over ieder van hen een dossier bij. Openbaarmaking daarvan zou de omvang van de corruptie aan de top pas goed in beeld brengen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden