WIE HET WEET, MAG HET ZEGGEN

Nog steeds geen idee wat je woensdag moet stemmen? Doe de Volkskrant-stemwijzer en vergroot aan de hand van de toelichtingen op 21 stellingen nog gauw je kennis over de Europese Grondwet....

Stelling 1

De Grondwet doet voldoende om de bio-industrie aan banden te leggen.

Toelichting: De Grondwet zet niet direct een rem op de bio-industrie. Wel worden de lidstaten verplicht zich bij elke activiteit rekenschap te geven van het dierenwelzijn en het milieu. Ook krijgt het Europees parlement meer te zeggen over de landbouw. Dat schept mogelijkheden om de bio-industrie via Brussel aan te pakken. Er is inmiddels een verbod op legbatterijen, dat in 2012 ingaat.

Stelling 2

De Grondwet moet zich niet bemoeien met Nederlandse bijzonderheden als het homohuwelijk, de Nederlandse taal en de monarchie.

Toelichting: Nationale kwesties worden geregeld in nationale wetten. Het huwelijks-en gezinsrecht is overduidelijk een nationale kwestie. Het homohuwelijk loopt dus geen enkel gevaar. Datzelfde geldt voor de monarchie. De Nederlandse staatsvorm wordt geregeld in de Nederlandse Grondwet.

Stelling 3

De Grondwet biedt voldoende waarborg voor een eigen softdrugs-, euthanasie en abortusbeleid.

Toelichting: In principe bemoeit de EU zich daar niet mee. Er zit wel een addertje onder het gras. De Grondwet maakt het mogelijk minimumstraffen vast te stellen voor delicten die verband houden met zware en georganiseerde criminaliteit. De kans is klein dat daarmee het abortusbeleid of de euthanasiepraktijk wordt aangepakt. Het is niet helemaal ondenkbaar dat het softdrugsbeleid onder druk komt te staan. In dat geval kan Nederland nog aan de noodrem trekken. Als een lidstaat een fundamenteel onderdeel van zijn rechtsstaat in gevaar ziet komen, kan de zaak worden voorgelegd aan de Europese Raad.

Stelling 4

Nederland heeft als klein land niet genoeg te zeggen in Europa.

Toelichting: Nederland is geen 'klein' EU-land. Nederland staat op de zevende plaats en is een middelgrote speler. Doordat de EU steeds groter wordt, neemt de invloed van alle individuele lidstaten af. Verder boeten de lidstaten aan macht in, doordat de Grondwet op veel terreinen het verlammende veto afschaft. Het vetorecht betekent dat de tegenstem van een land voldoende is een besluit te blokkeren.

Stelling 5

De Grondwet is een belangrijke stap op weg naar democratie in Europa.

Toelichting: De macht van het Europees parlement wordt flink uitgebreid. Het parlement krijgt op de meeste terreinen medebeslissingsrecht, met uitzondering van defensie, buitenlands beleid en belastingen. Nu mag het europarlement vaak niet meer dan een advies uitbrengen. Een echte (parlementaire) democratie wordt Europa niet.

Stelling 6

De Grondwet geeft de grote landen te veel macht in de Europese Unie.

Toelichting: De macht van de grote landen is groter dan die van de kleintjes en neemt nog iets toe, doordat het aantal inwoners zwaarder gaat tellen als het op een stemming aankomt. Dat wil niet zegen dat de grote landen een besluit erdoorheen kunnen jagen. Voor een besluit is een meerderheid van 55 procent van de lidstaten vereist.

Stelling 7

Het burgerinitiatief is een lachertje. Een miljoen stemmen krijgt niemand bij elkaar.

Toelichting: Nieuw is het burgerinitiatief. Als een miljoen, van de 450 miljoen Europese burgers een handtekening zet onder een voorstel, moet de petitie worden behandeld door de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU. Er zijn al plannen in de maak om via zo'n burgerinitiatief diertransporten over grote afstanden te verbieden.

Stelling 8

De Grondwet moet onmiddellijk een eind maken aan de Europese verdeeldheid over internationale kwesties, zoals de inval in Irak.

Toelichting: Er komt een Europese minister voor Buitenlandse Zaken. Hij krijgt de taak de EU, veel meer dan nu het geval is, met één mond te laten spreken. Dat zal niet meevallen, want op het terrein van buitenlands beleid behouden de lidstaten hun vetorecht. De meeste EU-landen zijn nog niet zo ver dat ze een deel van hun soevereiniteit willen afstaan aan Europa. Aan de verdeeldheid komt dus niet meteen een eind.

Stelling 9

De Grondwet moet voorzien in de oprichting van een Europees leger.

Toelichting: De Grondwet voorziet niet in een staand Europees leger met een commandocentrum in Brussel. Wel wil de EU vredesoperaties uitvoeren met militairen die geleverd worden door de lidstaten. Er zijn al EU-soldaten actief in Macedonië en Bosnië-Herzegovina. Dergelijke operaties vereisen instemming van alle lidstaten. De inzet van Nederlandse militairen gebeurt alleen met goedkeuring van het Nederlandse parlement. Landen die verder willen gaan op het terrein van defensie kunnen een kopgroep vormen.

Stelling 10

In de Grondwet moet staan welke landen zich nog kunnen aanmelden en welke niet.

Toelichting: Over de uiteindelijke omvang van de Europese Unie biedt de Grondwet geen uitkomst. De EU staat in principe open voor alle Europese staten die de basisprincipes van menselijke waardigheid, vrijheid, gelijkheid, de rechtsstaat en de mensenrechten respecteren. De toelating van nieuwe lidstaten wordt van geval tot geval bekeken. De toelating van Turkije is niet in de Grondwet geregeld. Dat beslissen de lidstaten. Turkije kan overigens alleen lid worden als alle andere EU-lidstaten daarmee instemmen.

Stelling 11

De EU kan met 25 lidstaten alleen tot besluitvorming komen als de lidstaten op alle terreinen hun vetorecht opgeven.

Toelichting: Het vetorecht wordt flink ingeperkt, maar blijft op gevoelige terreinen wel bestaan, zoals voor de meejarenbegroting, het buitenlands beleid , defensie, de toetreding van nieuwe lidstaten en het overgrote deel van justitie. De meeste beslissingen worden voortaan bij meerderheid genomen.

Stelling 12

De Grondwet moet voorkomen dat burgers uit nieuwe lidstaten elders banen inpikken.

Toelichting: Die garantie biedt de Grondwet niet. Bij de toetreding van nieuwe, relatief arme landen als Spanje en Portugal heeft zich dat probleem niet voorgedaan. Bij de toetreding van de acht Oost-Europese lidstaten, vorig jaar, is de EU wel tegemoet gekomen aan de angst dat bijvoorbeeld Polen en Tsjechen de nationale arbeidsmarkten zouden verstoren. De inwoners van deze nieuwe lidstaten worden pas na een overgangsperiode, uiterlijk in 2011, volwaardig EU-burger.

Stelling 13

De lidstaten moeten zelf beslissen of ze openbare diensten willen liberaliseren.

Toelichting: De lidstaten hebben en houden de vrijheid om bepaalde sectoren niet te liberaliseren, zoals het onderwijs en de gezondheidszorg. Over de openstelling van een bepaalde markt wordt telkens een aparte beslissing genomen. Op die manier is de energie-, de telecomen de vervoersector de afgelopen jaren geprivatiseerd.

Stelling 14

Met de hoogte en duur van de uitkeringen mag Europa zich niet bemoeien.

Toelichting: Het sociaal stelsel is en blijft een zaak van de lidstaten. Nederland bepaalt zelf hoe hoog de uitkeringen zijn en wie, onder welke voorwaarden, voor een uitkering in aanmerking komt.

Stelling 15

De Grondwet geeft een aardige aanzet om de regeldrift in Europa aan banden te leggen.

Toelichting: In de Grondwet wordt voor het eerst vastgelegd waar de EU zich wel en niet mee kan bemoeien. Daarbij geldt bovendien het principe dat Europa buitenspel staat bij zaken die beter nationaal of lokaal geregeld kunnen worden. Daarvoor is de 'gele kaart' bedacht. Als Brussel zich straks toch op dit terrein begeeft, kan de EU worden teruggefloten. Dat gebeurt als negen parlementen een gele kaart opsteken.

Stelling 16

De euro heeft de burger alleen maar geld gekost.

Toelichting: Strikt genomen gaat de Grondwet niet over de euro. Wel wordt het bestaan van de euro bekrachtigd. De euro heeft de burger inderdaad geld gekost. Maar dat komt vooral, doordat de regering niets heeft gedaan om prijsverhogingen te voorkomen. De waarde van de gulden lag al jaren voor de introductie van de euro vast. De euro blijft overigens bestaan, hoe het referendum ook uitpakt.

Stelling 17

Aan het nationale strafrecht mag niet worden getornd.

Toelichting: De Grondwet stelt voor het strafrecht op een aantal punten te harmoniseren, met name om de zware, grensoverschrijdende criminaliteit te lijf te gaan. De Grondwet voorziet ook in de oprichting van een Europees Openbaar Ministerie. Plegers van zware, grensoverschrijdende delicten kunnen daardoor voor een Europese rechtbank worden gebracht. Het vetorecht van de lidstaten op het terrein van justitite blijft deels overeind. Het nationale strafrecht is dus niet helemaal heilig meer.

Stelling 18

Asielzoekers moeten in Europa op dezelfde behandeling kunnen rekenen.

Toelichting: De Grondwet legt de basis voor een Europees asielstelsel. Nu gaan asielzoekers vaak naar het land waar de regels het minst streng zijn. Om het asielbeleid te coördineren, geven de lidstaten op dit terrein hun vetorecht op. Wel mogen ze zelf blijven bepalen hoeveel migranten en asielzoekers worden toegelaten.

Stelling 19

Europa moet het stierenvechten, het onder dwang voederen van ganzen en het slachten zonder verdoving verbieden.

Toelichting: De Europese Grondwet erkent dieren als 'wezens met gevoel'. Voor het eerst wordt vastgelegd dat de lidstaten in sectoren als landbouw, visserij en transport rekening moeten houden met dierenwelzijn. Aan een verbod op hanengevechten, rituele slachtingen of stierenvechten waagt de EU zich niet. De Grondwet eerbiedigt nationale culturele tradities en godsdienstige rites. Stierenvechten en drijfjachten blijven een nationale zaak.

Stelling 20

De Grondwet moet stelling nemen tegen het gebruik van kernenergie.

Toelichting: Het woord kernenergie komt in de Grondwet niet voor. De lidstaten mogen zelf kiezen van welke energiebronnen gebruik wordt gemaakt. Kernergie wordt niet expliciet verboden. Wel benadrukt de Grondwet het belang van energiebesparing en de ontwikkeling van nieuwe en duurzame energiebronnen. In het Euratom-verdrag uit 1957, dat als protocol aan de Grondwet is gehangen, werd nog de intentie uitgesproken - en geld gereserveerd - om het aandeel kernenergie te vergroten. Door dit verdrag geen onderdeel te maken van de Grondwet, is het mogelijk dit pro-kernenergie verdrag op te zeggen.

Stelling 21

De Europese samenwerking heeft Nederland vrede en welvaart gebracht. Dat schept verplichtingen.

Toelichting: Nederland behoort samen met Duitsland, Frankrijk, Italië, België en Luxemburg tot het hart van de Europese Unie. De landen van het eerste uur hebben een extra verantwoordelijkheid het proces van integratie op gang te houden. Aan de andere kant biedt het referendum de EU-burgers een unieke kans om de onvrede met Europa te ventileren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden