Column

'Wie het moet betalen vind je niet terug in de mensenrechten'

Mensen wier brood en boter bestaat uit mensenrechten scheppen hun eigen vraag, schrijft commentator Martin Sommer.

Op initiatief van Amnesty schrijven mensen op de Dag van de Mensenrechten op 10 december om aandacht te vragen voor mensenrechten. Beeld anp

Van bekenden kreeg Eduard Nazarski te horen: heb je niks beters te doen dan mensenrechten in Nederland? Nazarski is directeur van Amnesty International. Dinsdag werd het Nationaal Actieplan Mensenrechten gepresenteerd, bedoeld om de mensenrechtensituatie in Nederland te bewaken. Dat was ook mijn reactie: hebben we niks beters te doen. De Russische asielzoeker Dolmatov pleegde zelfmoord in zijn cel, het is nog steeds een schande dat de staatssecretaris niet is afgetreden. Maar je kunt verder toch niet volhouden dat Nederlanders beschermd moeten worden tegen tirannie en onderdrukking, zoals in de universele mensenrechtenverklaring staat.

Minister Plasterk presenteerde het Actieplan in de Haagse sociëteit De Witte, waar je geen spijkerbroek mag en een stropdas moet. Keurige mensen daar. Nazarski zei: dat Actieplan is wel iets voor professionals. Die waren er dan ook voornamelijk, wier brood en boter bestaat uit mensenrechten. Nazarski sprak, Ernst Hirsch Ballin, tegenwoordig hoogleraar mensenrechten, en Laurien Koster, voorzitter van het College voor de Mensenrechten, dat de mensenrechten hier te lande scherp in het oog houdt. Zij gaf als Nederlands voorbeeld de aardbevingen in Groningen. Streekbewoners zouden zich kunnen beroepen op Artikel 2 - het recht om te leven zonder vrees.

Een zekere korzeligheid maakte zich van mij meester. Mevrouw Koster onderstreepte dat het heus niet koek en ei is in Nederland en verwees naar het recente ECRI-rapport over racisme en intolerantie. Op grond van datzelfde rapport had Ombudsman Brenninkmeijer al uitgepakt in Buitenhof. Hij noemde het Nederlandse klimaat 'discriminatoir' en zei 'dat je op iemand met een kleur rustig los kunt timmeren'. Ik stond paf, maar ook mevrouw Koster sprak van een serieus rapport van een internationale organisatie en objectieve feiten.

Niet voor het eerst
Ooit heb ik over de ECRI geschreven, want het is niet voor het eerst dat wij op ons donder krijgen. ECRI staat voor Europese Commissie tegen Racisme en Intolerantie, een onderafdeling van de Raad van Europa. Dat is een club landen waaronder ook Rusland, verrassende steunbeer van de democratie. Een probleem van die ECRI-rapporten zijn altijd weer de bronnen. Waar komen de ernstige veroordelingen vandaan? Ik belde Stefano Valenti in Straatsburg van de ECRI. Nee, over bronnen kon hij niets zeggen, die moesten worden beschermd. Of ik dat begreep, hij was trouwens al eerder gebeld, in verband met Black Pete.

Dat begreep ik, maar in Nederland zijn we dol op transparantie, zeker bij nare rapporten. Na enig telefonisch armdraaien wilde hij wel toegeven. Zijn bronnen waren onder meer de Nationale Ombudsman en mevrouw Koster van het College voor de Mensenrechten. Daar was ik al bang voor. Eerst brand roepen richting Straatsburg, en dan het resultaat aanhalen als objectieve bron. Zo schept het aanbod zijn eigen vraag en organiseer je je eigen werkgelegenheid voor een volgend actieplan.

Haar College bestaat pas een jaar, voordien was mevrouw Koster voorzitter van de Commissie Gelijke Behandeling. Die commissie bestaat niet meer, was ooit begonnen om de gelijkheid van man en vrouw te bevorderen. Daarna draaide de commissie hopeloos vast in het integratiedebat. Ze ging gelijkheid steeds meer beschouwen in het modieuze kader van eigen taal en cultuur, en verdedigde dat een moslimambtenaar zijn vrouwelijke klandizie geen hand hoefde geven. Dat is lang en breed achterhaald maar sporen ervan vinden we nog bij mevrouw Koster. 'Culturele eigenheid moet ook gespaard blijven', zei ze in haar praatje, 'dus we moeten onze Nederlandse bril afzetten.'

 
Een probleem van die ECRI-rapporten zijn altijd weer de bronnen. Waar komen de ernstige veroordelingen vandaan?

Culturele rechten
Culturele rechten horen ook bij de mensenrechten, net als sociale en economische rechten. In de zaal vroeg professor Barbara Oomen zich hardop af of de AWBZ, onderdak en arbeidsvoorwaarden niet afdwingbaar zouden zijn op grond van de mensenrechten. Later gaf ze uitleg: grondrechten zijn ondeelbaar. Die kreet heb ik altijd onzin gevonden maar ik ben geen jurist. Vrijheid is helemaal niet ondeelbaar, om fatsoenlijk samen te leven moet je voortdurend allerlei vrijheidsbeperkingen toestaan. Hetzelfde geldt voor de sociale economie. Als iedereen recht heeft op van alles, eindig je in een soort SP-rechten. En wie moet het betalen?

Maar wie het moet betalen vind je niet terug in de mensenrechten. De dragers van mensenrechten zijn altijd in hun eentje. Er is ook nooit een dilemma of een belangenconflict, met andere woorden de politiek is er helemaal uit verdwenen. Net als de noodzaak om maatschappelijke steun te verwerven voor nare besluiten.

Vandaar dat CDA-politici ook altijd pas ná hun politieke loopbaan het licht zien, de meesten in Palestina, Ernst Hirsch Ballin hier te lande. Het is het gelijk van de Bergrede dat geen tegenspraak duldt.

Het gevaar daarvan werd gedemonstreerd door weer een andere hooggeleerde, Marie Bénédicte Dembour, die maandag in de krant mocht uitleggen dat de rechter het gelijkheidsideaal van de sociaal-democratie moet overnemen, aangezien de politiek heeft gefaald. Gevangen in het neoliberalisme immers. Vraag van de interviewer: stel dat er mensen zijn die daar anders over denken, wat dan? Antwoord: Ahum.

Je zou zeggen, die vrouw is niet goed wijs, maar de teneur was in De Witte niet veel anders. Nette mannen en vrouwen daar, die de lat heel hoog leggen. Maar wat nu als de samenleving - lees de politiek - niet volgt? Hirsch Ballin noemde dat 'gemopper' van politici dat hij wel vaker hoorde.

Ik noem het antwoord van Hirsch Ballin spelen met vuur.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

 
Vrijheid is helemaal niet ondeelbaar, om fatsoenlijk samen te leven moet je voortdurend allerlei vrijheidsbeperkingen toestaan.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden