WIE GELOOFT ER NOG IN EUROPA?

DAT WIM Duisenberg géén president wordt van de Europese Bank, staat nu al vast. Weliswaar is ons vorige week plechtig verzekerd dat veertien van de vijftien lidstaten zijn kandidatuur ondersteunen, maar de Fransen zijn tegen....

DIRK-JAN VAN BAAR

De Fransen beroepen zich op een vertrouwelijke afspraak met de Duitsers dat zij de eerste bankpresident mogen leveren. Als dat waar is, zou dat volgens minister Van Mierlo 'schandalig' zijn. Mogelijk betreft het een Frans verzinsel (zij hebben het 'geheim' zelf onthuld), maar de bom heeft zijn werk gedaan. Een bankpresident tegen wie de Fransen openlijk bezwaar maken, is in Europees verband vleugellam.

Naar buiten toe kan Nederland weinig anders dan aan Duisenberg vasthouden, maar we mogen al blij zijn als de eerste bankpresident een Belg of een Luxemburger wordt. Nog mooier zou een Duitser zijn. Verder geen zout in open wonden. Premier Kok heeft alle politici in Europa opgeroepen om het komend half jaar geen uitlatingen te doen over de Economische en Monetaire (EMU).

En onze volksvertegenwoordiger Bob van den Bos (D66) schreef afgelopen woensdag in NRC Handelsblad dat eurosceptici eens moeten ophouden met het breed uitmeten van de tekortkomingen van de Europese Unie. Laten we het daarom over de euro-enthousiasten in Nederland hebben.

Een echt politiek debat over Europa hebben we in Nederland niet, daarvoor is het gewicht van de sceptici te gering. Maar wat zich wél voltrekt, is een proces van geloofsafval onder de bestuurlijke elite. Het is nogal wat als de hoogste ambtenaar van Economische Zaken, A. Geelhoed, twee jaar geleden nog voorstander van vergaande Europese beleidscoördinatie, nu meer heil verwacht van beleidsconcurrentie tussen de Europese lidstaten. Geelhoed vertrekt naar Algemene Zaken, en wordt de belangrijkste adviseur van premier Kok, een overstap die terecht veel aandacht heeft getrokken.

Geelhoed motiveert zijn veranderde opvatting met technische argumenten. Hij is van mening dat het in Dublin afgesproken 'stabiliteitspact' genoeg waarborgen bevat om financieel wanbeheer van de EMU-deelnemers tegen te gaan, en vindt dat nationale verzorgingsstaten verder maar op de markt moeten uitmaken welk model het beste is.

Voor dat laatste is veel te zeggen, maar de Nederlandse vakbeweging (net als Kok is Geelhoed sociaal-democraat) is het niet met hem eens. De doorgaans Europeesgezinde bonden zijn een campagne begonnen tégen de EMU, omdat die ten koste zou gaan van de werkgelegenheid, en pleiten juist vóór een Europees sociaal beleid.

Hier wreekt zich dat Kok, oud-voorzitter van de FNV, nooit zegt waar hijzelf staat. Het aantrekken van Geelhoed wijst op de zoveelste geruisloze ommezwaai, en niet in de richting van zijn traditionele achterban. Kok 'gaat' nog steeds voor een Verdrag van Amsterdam, maar een overtuigd federalist, die Europa ook op sociaal gebied wil optuigen, is hij niet meer. Tegenwoordig zijn we pragmatisch. De federale gedachte is als ideologische ballast afgeschud, maar als men daar niet langer in gelooft, is het nog maar een kleine stap naar de 'onverantwoordelijke' euroscepsis.

Van Frans Andriessen, jarenlang Europees commissaris in Brussel, kan men moeilijk zeggen dat hij eurosceptisch is. Maar de verhalen die hij houdt, gaan wel in die richting. Andriessen ziet niet hoe de Europese Unie onder de huidige omstandigheden bestuurbaar kan blijven. Hij geeft grif toe dat de euro niet zo hard wordt als de gulden, en dat de Fransen de slag rond het 'stabiliteitspact' hebben gewonnen. Hij verheugt zich op de komst van de euro, maar die zou wat hem betreft nog beter even kunnen worden uitgesteld.

André Szász, oud-directeur Internationale Zaken van de Nederlandsche Bank, die rechtstreeks over de tekst van het EMU-verdrag heeft onderhandeld, betoogt voortdurend dat de muntunie alleen een kans van slagen heeft als die met een kleine groep landen begint. Met de zuidelijke landen erbij, acht hij de EMU niet houdbaar.

Vergelijk dat met de recente uitlatingen van minister Zalm, die de manier waarop de zuidelijke landen zich op de euro voorbereidden 'hysterisch' noemde, en men vraagt zich af waarom we steeds weer moeten horen dat de euro zo handig is op vakantie in Spanje.

Misschien denken we in Nederland tot de euro-enthousiasten te horen, maar in het buitenland komt dat niet zo over. Franse kranten beklaagden zich meteen over het geringe ambitieniveau van de Nederlandse voorzitter, en het is ze niet ontgaan dat de Britse premier Major als eerste op het Catshuis werd ontvangen. De bezweringen dat er pas na de Britse verkiezingen zaken kunnen worden gedaan, wijzen evenmin op Nederlandse haast.

Wie de Nederlandse voorzitter bezig ziet, krijgt het idee van stilzwijgende afspraken. Premier Kok loopt niet te hard van stapel, VVD-leider Bolkestein houdt zijn reserves tegenover Europa voor zich, en de euro-enthousiasten van minister Van Mierlo zijn te vermoeid om zich druk te maken. Wie goed kijkt, ziet overal euroscepsis. Het beestje mag in Den Haag echter niet bij de naam worden genoemd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden