Wie gaf opdracht voor spectaculaire moord op halfbroer Kim Jong-un? En waarom?

Wie zit er achter de spectaculaire moord op Kim Jong-nam, de halfbroer van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un? De opdrachtgever moeten we in Pyongyang zoeken, maar of dat de 'Grote Leider' zelf is, blijft ongewis.

De mogelijke dader, met gele trui, wordt door de politie afgevoerd. Beeld ap

Wie vermoordde afgelopen maandag de 46-jarige Noord-Koreaan Kim Jong-nam? En zeker zo belangrijk: wat was het motief? Zoals vaker bij een Noord-Koreaanse whodunnit staan de antwoorden bol van de speculaties. Dus eerst maar de harde feiten. Er is een lijk, in de persoon van de oudste halfbroer van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un. En er zijn twee vrouwelijke daders, aanvankelijk aangeduid als Noord-Koreaanse geheim agentes. Inmiddels staat vast dat een van hen Indonesisch is en de ander over een Vietnamees paspoort beschikt.

Afgelopen maandag blokkeerde een van hen in de vertrekhal van een Maleisisch vliegveld de doorgang van de Noord-Koreaan. Die kreeg meteen daarop een natte doek van achteren tegen zijn gezicht gedrukt door de andere vrouw. Waarna het tweetal zich uit de voeten maakte, Kim onwel werd en enkele uren later overleed.

Zeskoppig moordcommando

Daags erna werden de vrouwen gearresteerd. Een van hen waagde het naar dezelfde luchthaven terug te keren met een wit T-shirt waarop LOL (Laughing Out Loud) stond. De vrouwen opereerden vrijwel zeker niet alleen. De politie maakt jacht op 'vier buitenlandse mannen', zo vertelde een Maleisische regeringsbron aan Reuters, zonder aan te geven of het om Noord-Koreanen ging. Het zestal bivakkeerde al enkele dagen in een hotel nabij het vliegveld. Dagenlang volgden zij de gangen van hun slachtoffer, die vrienden in Kuala Lumpur bezocht.

Wat was het motief van dit zeskoppige moordcommando? Hier beginnen de speculaties, maar de meeste theorieën gaan ervan uit dat de opdrachtgever 'Pyongyang' is geweest, oftewel de Noord-Koreaanse regering. Daarmee is nog niet gezegd dat Kim Jong-un zijn eigen broer heeft laten liquideren. 'Dat staat helemaal niet vast', stelt de Leidse hoogleraar Remco Breuker, kenner van Noord-Korea. Voor alle psychologische speculaties dat de 34-jarige Kim onzeker zou zijn en dus af zou willen van een potentiële concurrent 'bestaat geen flinter bewijs', zegt hij. En dat in het eerste jaar van zijn dictatorschap zijn bloedeigen oom, tevens de nummer twee van het regime, werd geëxecuteerd, is dat ook niet: 'Sterker nog: de opdracht daartoe kwam van de partij en niet van Kim Jong-un.'

En dat zou nu zeker ook het geval geweest kunnen zijn.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

De vrouw in het wit zou een van de moordenaars van Kim zijn. Beeld ap

Internationaal imago

Voor Breuker was Kim Jong-nam vooral 'de verkeerde man op de verkeerde plek'. Hij was even niet in zijn Chinese woonplaats Macau, waar hij onder politieke bescherming stond. En hij verscheen in Kuala Lumpur na enkele maanden waarin het Noord-Koreaanse regime publiekelijk was beschimpt. De daders: naar Zuid-Korea gevluchte landgenoten. Onder hen was de tweede man van de Noord-Koreaanse ambassade in Londen, Thae Yong-ho, die in goed Engels talloze media bediende met verhalen over de spanningen binnen het regime.

'Anders dan velen denken, is Pyongyang uiterst gevoelig voor het eigen internationale imago', aldus Breuker. Door Kim Jong-nam te vermoorden 'is het signaal aan alle gevluchte Noord-Koreanen dat zij zich koest moeten houden. Dit komt bij die groep heel hard aan, ook omdat zij vaak nog familieleden in Noord-Korea hebben.' Hij benadrukt dat Pyongyang een gedegen reputatie heeft op het vlak van geweld tegen personen: 'Als het gaat om kernbommen op Washington en dergelijke wordt retoriek nooit waargemaakt, maar bij bedreigingen tegen personen ligt dat bepaald anders.'

Naast afschrikking van dissidenten past de dood van Kim Jong-nam in nog een andere strategie, namelijk 'het trimmen' van de koninklijke stamboom. Zijn vader Kim Jong-il deed daar actief aan mee door familieleden te laten verdwijnen. Maar daarmee is nog niet gezegd dat het zijn zoon is die nu de hand heeft in de dood van zijn broer.

Zeker is wel dat de twee elkaar nooit hebben ontmoet. Kim Jong-nam leefde vooral in het buitenland, waar hij feestte, gokte en bij verschillende vrouwen zes kinderen op de wereld zette. In interviews toonde hij zich kritisch over de Kim-dynastie en over de onervarenheid van zijn in 2012 aangetreden broer. In datzelfde jaar vond er volgens de Zuid-Koreaanse inlichtingendienst een 'serieuze' aanslag op hem plaats. Het bracht hem ertoe een brief aan zijn halfbroer te schrijven met het verzoek hem van de executielijst af te halen: 'Ik hoop dat je de opdracht tot straf voor mij en mijn familie wilt intrekken. We kunnen nergens heen, kunnen ons niet verschuilen en weten dat de enige manier om aan ons lot te ontkomen is zelfmoord plegen.'

Wanhopige woorden, die Pyong-yang niet wisten te vermurwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden