Wie gaat er naar de fotograaf met z'n kind in fietshelm?

Je gaat het pas zien als je het doorhebt.* Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: helm.

Caesar van Everdingen - Portret van een tweejarige jongen Beeld null
Caesar van Everdingen - Portret van een tweejarige jongen

Afgelopen maandag stond er een klein berichtje in de krant dat bij mij nogal bleef hangen. Op pagina 11, zich bijna verexcuserend dat het er überhaupt om aandacht vroeg tussen de Clinton-emails, de Trumpwoede, de spanning die maar bleef stijgen zo op de valreep voor de verkiezing die de wereld in de houdgreep had. 'Oosterhoutse geeft zoon aan na filmpje'. Een vrouw had, nadat ze een filmpje op Facebook had gezien waarin haar 17-jarige zoon de nacht ervoor een man een klap gaf en daarbij opmerkingen maakt over de seksuele geaardheid van het slachtoffer, haar zoon aangegeven bij de politie. De politie had hem opgepakt en later ook zijn vriend, de filmer. Ik zag moederwalging, moederwanhoop, moederleed, moederliefde, moedermoed. Een groot Milleriaans drama in één klein bericht verpakt. Wanneer laat je je kind vallen? Wanneer neem je hem zijn bescherming af?

Caesar van Everdingen - Portret van een tweejarige jongen - 1664, olieverf op doek, 100 x 84 cm Beeld null
Caesar van Everdingen - Portret van een tweejarige jongen - 1664, olieverf op doek, 100 x 84 cm

Er is een joods verhaal, ik ken de oorsprong niet, misschien is het grap, een nogal wrange wel. Een vader leert zijn zoon om niet bang te zijn. Hij zet hem op de eerste trede van een trap en zegt, 'spring maar, ik zal je vangen!' Het kind springt en de vader vangt hem op. Hij zet hem op de tweede tree en zegt hetzelfde, waarna hij het kind weer opvangt. Zo gaat het door tot het kind op een eng hoge trede staat. Het aarzelt te springen, maar vader zegt hetzelfde. Hij springt, vader doet een stap achteruit, het kind valt plat op zijn gezicht en krabbelt bloedend en huilend overeind. 'Nu heb je de les geleerd', zegt de vader.

Een rare parabel. Wat is de boodschap? Nooit iemand vertrouwen? Altijd op je eigen inschatting afgaan? Zelfs je eigen vader kan je moedwillig in een gevaarlijke situatie brengen, en dan niks doen? Ik kom er niet uit of het wijs of kwaadaardig is. Het kan ook nog een metafoor voor God en de mensheid zijn.

Valhelmpjes

Hier een kind van 2, een jongetje, ook al draagt hij een jurk - dat deden ze allemaal toen, ook handig bij het zindelijk worden. Hij is Noord-Hollands, want er staat een stolpboerderij op de achtergrond, er staat AETATIS 2, wat betekent dat hij 2 jaar is, maar verder is niks over hem bekend. Ja, hij is rijk. Hij heeft een vinkje vast, om het belang van gehoorzaamheid te symboliseren, en dat appeltje waar al een hap uit is genomen is te gek. Hij draagt de mooiste en meest versierde valhelm die ik ooit heb gezien.

Néé, het is geen paardrijcap. Dat dacht ik ook. Kinderen van 2 rijden geen paard. Eerder zag ik valhelmpjes voor dreumessen in kunst - een prachtige tekening van Rubens in Antwerpen, en een kind in een huishouden van Jan Steen in de Gemäldegalerie in Berlijn. Maar toch herkende ik deze helm niet. Want de andere zien er totaal anders uit: het zijn een soort botsauto-stootbanden om de schedel, met kruislings banden over het hoofd. Niet mooi, vooral praktisch. Kinderen staan nóóit met valhelm op zo'n officieel portret voor zover ik weet, en dat kan ik me ook wel voorstellen met zo'n lelijk ding. Wie zou er naar de fotograaf gaan met z'n kind in fietshelm?

Maar iemand in de buurt van dit kind heeft dus gedacht, dat kan chiquer met zo'n veiligheidsding. We maken er een van fluweel, gitzwart, met een klepje en een pompoentje erop en satijnen strikjes, wel vier dubbele, precies dezelfde als aan zijn sjerp en manchetjes.

Een familie die er alles aan doet het kind niet te laten vallen. Of in elk geval de boodschap uit wil stralen dat te doen.

Te zien in de tentoonstelling Caesar van Everdingen, t/m 22 januari in Stedelijk Museum Alkmaar

www.detailsofart.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden