Wie gaat dat betalen?

Vanwege de nieuwe Wet Kinderopvang wringen ouders zich in bochten om een bijdrage in de kosten te krijgen. Of ze zoeken alternatieven....

tekst Marjan van den Berg ; fotografie Marijn Scheeres

Jennifer (22) werkt fulltime in een telecomzaak en is de alleenstaande ouder van een zoontje dat vier dagen per week naar een kinderdagverblijf gaat. Vorig jaar had ze recht op een gesubsidieerde opvangplaats. Maar toen Jennifer in oktober een promotie en een vast contract kreeg, steeg haar inkomen naar modaal, en stuurde het kinderdagverblijf een brief met het verzoek de bijgesloten machtiging te ondertekenen om maandelijks ruim 900 euro van haar rekening te schrijven. Ze had geen recht meer op een gesubsidieerde plaats.

En de Belastingdienst, waar met de nieuwe Wet Kinderopvang een tegemoetkoming in de opvangkosten kan worden aangevraagd, deelde mee dat ze geen rijksbijdrage zal ontvangen.

Jennifer drukt geïrriteerd haar sigaret uit in het wegwerpasbakje van de kleine McDonald's. 'Ik heb weken gepiekerd over een alternatief. Mijn baas vroeg op een gegeven moment of ik er niet iets aan kon doen, zo chagrijnig was ik.'

Maar nu heeft Jennifer een manier gevonden om onder de hoge kosten uit te komen. Ze verhuisde - op papier althans.

Twee keukens

Ze schreef zich in op een ander adres. Haar bankafschriften, post van het kinderdagverblijf, haar werkgever en de Belastingdienstzullen niet langer op haar eigen deurmat vallen. De 'verhuizing' scheelt Jennifer ruim 900 euro per maand. Daarom wil ze niet dat haar echte naam in de krant komt, en spreekt ze liever af in het fastfood-restaurant dan thuis.

'Ik sta op de wachtlijst voor een woning in Amsterdam. Al vier jaar. Nu woon ik tijdelijk bij mijn tante in. Zij heeft een goede baan. Ik betaal kost en inwoning, ik deel met haar onkosten voor gas, water en licht, we splitsen de telefoonrekening, we doen onze eigen boodschappen. We leiden gescheiden levens.' Maar niet in de ogen van de Belastingdienst, die het inkomen van de ongetrouwde tante in de berekeningen voor Jen ni fers tegemoetkoming noteert: fiscaal gezien deelt Jennifer een huishouden.

'Dat slaat nergens op', zei de medewerkster van de Belastingdienst die Jennifer aan de telefoon kreeg. 'Schrijf maar een brief waarin je alles uitlegt.'

Een paar weken later belde de Belastingdienst terug. Een man. Ze hadden de brief ontvangen. 'Hebben jullie thuis twee keukens?', vroeg hij. 'Nee, natuurlijk niet', zei Jennifer. 'Dan houdt 't op', antwoordde de man. Jennifer steekt nog een sigaret op.

Lang heeft ze erover gedacht haar baan op te zeggen. Er is geen verschil tussen helemaal niets verdienen en haar salaris aan de kinderopvang uitgeven, vond ze. Maar ze wilde 'voor geen goud' haar baan kwijt.

Een collega worstelde met hetzelfde probleem en schreef zich daarom in op een ander adres. Moet je ook doen, had hij tegen Jennifer gezegd. De belastingwinkel waar ze informatie inwon zag evenmin een andere mogelijkheid dan een papieren verhuizing. En toen Jennifer contact opnam met de intermediair die de kinderopvangregeling voor haar werkgever afhandelt, zei de vrouw aan de andere kant van de lijn: 'Je hebt het niet van mij, maar waarom schrijf je je niet in op een ander adres?'

Uiteindelijk gaf de vaste oppas van haar zoontje de doorslag: zij bood haar postadres aan. Jennifer zucht. 'Ach, het is maar voor even, over een jaartje kan ie naar de kleuterschool.' Dan: 'Wat willen ze dan? Dat ik thuis ga zitten?'

Studenten

Op dinsdagavond 30 november, vijf voor twaalf, haalden Jetze en Linda opgelucht adem. Het was gelukt. Vanuit hun flat in Groningen hadden ze de tegemoetkoming kinderopvang digitaal aangevraagd bij de Belastingdienst. Niet alleen hadden ze de deadline gehaald, ze hadden zichzelf 628 euro per maand bespaard; de kosten van de zes dagdelen dat dochter Estelle (1) naar een kinderdagverblijf gaat. Zo dat papa naar zijn stageplek kan en mama kan studeren. Jetze Luhoff (24) en zijn vriendin Linda Slagter (23) zijn allebei student. Hij vierdejaars Personeel & Beleid aan de Hanzehogeschool, zij eerstejaars mbo Sociaal Pedagogisch Werk.

Keurig hadden Jetze en Linda informatie aangevraagd bij de Belastingdienst. Met een programma op de site van de Belastingdienst zouden de twee student-ouders zelf kunnen berekenen welk bedrag zij in 2005 maandelijks vergoed krijgen. 'Al na drie vragen blokkeerde het programma en verscheen het bericht dat we niet voor een rijksbijdrage in aanmerking komen.'

Omdat Jetze en Linda van de Informatie Beheer Groep (IBG) in Groningen een lening en een ouderbijdrage krijgen, moeten ze zich melden bij de gemeente voor tegemoetkoming, meldde de Belastingdienst. Het telefoontje naar Sociale Zaken van de gemeente Groningen leverde niks op. De dienstdoende ambtenaar becijferde dat het inkomen van Linda en Jetze boven uitkeringsniveau ligt. Einde tegemoetkoming.

'We hebben allebei een maximale lening plus een ouderbijdrage van de IBG. Dat is dus al te veel', zegt Jetze. Hij stapte naar de medezeggenschapsraad van zijn opleiding en meld de het probleem ook in een vergadering met het College van Bestuur. Maar niemand wist waar hij nog tegemoetkoming kon aanvragen, niemand kende andere student-ouders. 'Ook de Landelijke Studenten Vakbond wist van niets.'

Hij stuurde een e-mail naar het ministerie van Onderwijs, dat drie weken later in een brief bevestigde dat de e-mail was ontvangen. Linda en Jetze waren nog een paar dagen van de 30 november verwijderd.

Eerder om zeker te weten dat die 628 euro echt moest worden betaald dan in de verwachting een oplossing te vinden, besloot Jet ze nog één keer internet uit te kammen. 'Toen vond ik dat persbericht', grijnst hij. 'Op de site van Sociale Zaken. Een verklaring waarin minister De Geus bekrachtigde dat student-ouders onder de nieuwe Wet Kin der opvang rijksbijdrage krijgen.'

Puzzelen

Met het printje in haar tas vertrok Linda naar het Groningse gemeentehuis. Ze werd doorgestuurd naar 'ene Frans'. 'En Frans bleek inderdaad een A-viertje met uitzonderingsgroepen in zijn la te hebben. Waarop student -ouders staan vermeld.'

Jetze en Linda betalen het kinderdagverblijf van hun dochter nu 23 euro per maand. Toen Jetze de directie Personeelszaken van zijn opleiding inlichtte, bleken er zeventien student-ouders aan de Hanzehogeschool te zijn ingeschreven.

Nieuwe beperkingen, onwetende gemeenteambtenaren, haperende informatie: het is puzzelen en doordouwen voor wie niet onder de grote gemene deler valt. De Belastingdienst ontving in eerste instantie dan ook veel minder aanvragen dan verwacht. Daarom werd zelfs besloten de sluitingsdatum nog één week op te schuiven.

Tegelijk zoeken ouders naar andere vormen van kinderopvang. Kinderdagverblijven, buitenschoolse opvang en gastouderopvang zijn onder de nieuwe wet formeel erkende mogelijkheden. Maar her en der worden nieuwe initiatieven bedacht waarvoor onder de nieuwe regeling toch een tegemoetkoming mogelijk is.

De tweelingzussen Vivian Savelkoul en Doreen Stijnen (33) waren ontevreden met hun baan bij een landelijke discounter. Toen Vivian in de krant een oproep zag voor ondernemers die hun eigen 'kinderonthaalhuis' willen openen, schreven ze zich onmiddellijk in. Zestien cursusavonden, een paar stages en een certificaat later vormen de twee zussen een vof in de kinderopvang, en verdienen ze het dubbele van hun vorige loon.

Flexibele uren

Ze waren de eersten die hun eigen 'filiaal' van de kinderonthaalhuizen openden, onder de naam Kate & Harry. Deze organisatie biedt particulieren de mogelijkheid als franchisenemer kinderopvang te beginnen. Kate & Harry geeft cursussen en regelt stages, waarna de onthaalouder (sinds 1 januari 2005) op maximaal zes kinderen tegelijkertijd mag passen. Thuis, op zelf te bepalen uren. Binnen een paar maanden hadden Vivian en Doreen een wachtlijst. De opvangplaatsen zijn formeel erkend.

'Wij brengen afzonderlijke uren in rekening. Als een moeder van half negen tot twee werkt, hoeft ze ons geen twee hele dagdelen te betalen. Een enkele keer wordt een kind al om half zeven 's morgens afgezet. Ook prima.'

De 1-jarige Sem wordt door zijn moeder afgezet bij het vrijstaande huis in het Zuid-Limburgse Stein, Vivian Savelkoul doet de voordeur open. Sem strekt zijn armen uit, terwijl Diante van tien maanden rustig achterover kukelt en weer opstaat. In de box ligt baby Sam te pruttelen. Rode kater Tijger loopt geluidloos tussen de kinderen en felgekleurde stukken Duplo door.

'Iedereen die hier op kennismakingsgesprek kwam, heeft meteen ja gezegd', vertelt Vivian met Sem op schoot. 'De ouders vallen voor het kleinschalige karakter en de flexibele uren.'

In haar huiskamer staan een box en een Maxi-Cosi. Boven zijn vier campingbedjes. Aan de garagemuur hangen twee tweelingbuggy's. Op de wc ligt een verkleinbrilletje en een trapje. De achtertuin: een parkeerplaats vol skelters en loopfietsjes. De kelder, onder de volledige oppervlakte van de huiskamer, heeft Vivian ingericht als speelruimte. Felle kleuren op de muur, een dozijn kunststof Ikea-stoeltjes, een commode vol reservekleertjes. Naast de babyfoon hangt het oppasrooster van deze week.

'Maar 's avonds, wanneer het laatste kind weer is afgehaald, gaat evengoed de box de huiskamer uit en wordt het wipstoeltje aan de kant gezet', vertelt Vivian. 'Dan zit het werk erop. Hooguit doe ik nog wat administratie.'

Iedere drie maanden ontmoeten Vivian en Doreen hun 'onthaal-collega's' om ervaringen en vaardigheden uit te wisselen.

'Ik ben niet bang om met andermans kinderen om te gaan. Je eigen kinderen luis teren slechter. En wat zou er moeten gebeuren? Tja, laatst probeerde er eentje Tijger aan z'n rugharen op te tillen. Stond met de plukken kattenhaar in de knuistjes.' Tijger had geen kik gegeven.

Ouderparticipatie

'Tuurlijk snijden wij in de vingers van de kinderopvangsector.' Wilco de Vries (42) heeft een stapel post in de ene hand, een tas om zijn schouder en zijn zoontje aan de andere hand, terwijl hij met zijn voet de deur van ouderparticipatiecrèche De Villa openhoudt. 'Maar wij zijn voor de overheid de goedkoopste erkende kinderopvang die er bestaat.'

Wie zich hier inschrijft, kan voor 100 euro per maand vijf ochtenden of middagen opvang inkopen. Hele dagen kosten het dubbele. De ouders zelf leiden beurtelings de groepen kleuters en houden de crèche draaiende. De Vries, voorzitter van de crèche en werkzaam in de ict, lacht: 'Snap jij nou dat er maar zes van deze crèches in Nederland zijn?'

In Utrecht zijn er vier, waaronder De Villa. De vijfde crèche is in Deventer en op 1 januari is er ook een geopend in Enschede. De Villa heeft zich sinds de oprichting in de jaren zeventig uitgebreid naar 48 kleuters vanaf 1 jaar. Groepen van hooguit twaalf kinderen worden begeleid door twee ouders. Dankzij standvastig lobbyen in Den Haag door de crèches en de gemeente Utrecht is de ouderparticipatiecrèche opgenomen in de nieuwe Wet Kinderopvang.

Dat het fenomeen ouderparticipatie zo weinig bekend is, komt volgens De Vries door de afwezigheid van commercieel belang. Het enig wat nodig is, zijn kinderen, een goedgekeurde ruimte en veel inzet van de ouders. Omdat de ouders onbezoldigd werken, zijn de crèches vrijgesteld van de elders verplichte oudercommissies en opleidingseisen.

Fruithapje

'Beginnende' ouders draaien vier keer in een groep mee eer ze beslissen. Ze krijgen een intake-gesprek en moeten een verklaring van goed gedrag overleggen. Loopt het niet zoals gewenst, dan hebben de ouders van de crèche een vetorecht. 'Ik was bekaf na die eerste keren', zegt Wilco de Vries, 'thuis moest ik echt even liggen.'

'Vaak denk je dat andere kinderen wel ongeveer hetzelfde zijn als je eigen kind. Maar je wordt vanzelf gedwongen je blik te verruimen. Je eigen kind in de groep meemaken, dat is prachtig. Je leert je kind op een heel andere manier kennen, gaat het met andere ogen zien. Dat haalde ook thuis de scherpe kantjes ervan af.'

Iris (30), moeder van zoon Kick en dochter Jootje, is het met De Vries eens. Deze ochtend werkt Iris samen met Sigrid (32), moeder van Sophie. 'Wérken ja, en zo moet je het ook wel zien.' Na het samen broodjes bakken, het fruit hapje, het voorlezen en het zingen, mogen de elf kinderen nu vrijspelen. Terwijl Iris Jootje de fles geeft, en de oudsten van de groep gierend van de houten glijbaan sjezen, helpt Sigrid vier kinderen op de wc'tjes in de gang.

'Het klopt hier allemaal', zegt Iris, die in het dagelijks leven in een platenzaak werkt. Het sanitair, de bedjes en de lokalen worden jaarlijks door de ggd gekeurd, en de subsidie is net rond voor nieuwe keukens. 'Het is geen huiskamerproject.' En meteen daar achteraan tegen een friemelend jongetje: 'Abel, ga je 't wel zeggen als je moet plassen?' Het jongetje knikt en trekt zijn broek nog eens stevig op. Trots: 'Ik heb geen luier aan, vandaag.' 'Echt niet? Wat goed van jou!'

Ze leert veel van de andere ouders, vertelt Iris. De een kan zo leuk knutselen, de ander is heel muzikaal, een derde kan goed vertellen, weer een ander is heel sportief. Ieder voorjaar gaan alle ouders samen een weekend kamperen. 'Maar vooral', zegt ze, 'had ik gewoon geen zin veel geld aan kinderopvang uit te geven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden