Wie dwingt VVD en PvdA tot hun volgende zet?

Aan de vooravond van Prinsjesdag reikt CDA-leider Buma het kabinet de helpende hand. Hij weet dat Rutte en Samsom smachten naar steun in de senaat.

RAOUL DU PRÉ

Voor de coalitie nadert het uur van de waarheid. Dinsdag, op Prinsjesdag, presenteren VVD en PvdA hun uitgewerkte plannen. De ontvangst door oppositie, werknemers en werkgevers bepaalt het antwoord op dé nationale vraag: blijkt het gedroomde bouwwerk van Mark Rutte en Diederik Samsom dan toch te wankel? Of gaat het kabinet alsnog het indrukwekkende kiezersmandaat van vorig jaar waarmaken en beginnen met herstel van de econonomie en het vertrouwen?

CDA-leider Buma doet vandaag, op de pagina hiernaast, de openingszet in het complexe schaakspel dat Rutte en Samsom moeten gaan spelen. Hij zet de deur open om samen beleid te maken dat wél op een meerderheid in de Eerste Kamer kan rekenen. 'Ik zit niet te wachten op verkiezingen.'

Dat vergroot de mogelijkheden voor het kabinet. Maar de puzzel wordt er niet meteen eenvoudiger op. Want Buma's wensen zijn explosief: ze halen deels een streep door het sociaal akkoord met werkgevers en werknemers. Hij wil geen lastenverzwaringen, maar een nullijn voor ambtenaren en versnelde hervorming van de arbeidsmarkt. Net als D66-leider Pechtold. Samen stellen zij het kabinet voor de keus: vrede in de polder of liever een breed politiek mandaat? Of is er toch nog een middenweg die iedereen tevreden stelt?

Voor het kabinet is het CDA van groot belang. Met zijn elf Eerste Kamerzetels kan Buma premier Rutte in een keer uit de brand te helpen. De laatste tijd werd hij in coalitiekringen volstrekt onberekenbaar gevonden. Van dat beeld wil Buma nu af, na intensief strategisch zomerberaad in eigen kring. Hij hoopt dat het kabinet effectief gaat regeren.

Samsom en Rutte zullen zijn signaal met dank incasseren. Want hoewel CDA en D66 veel eisen, nadert het moment dat de coalitie niet meer om hen heen kan. Maandenlang deden de aanvoerders van VVD en PvdA luchthartig over de gevolgen van hun keuze, vorig jaar, om te gaan regeren zonder parlementaire meerderheid. Maar toen het CDA halsstarrig weigerde over de woningmarkt te spreken, was de coalitie plots aangewezen op een wonderlijk gelegenheidsverbond van D66, CU en SGP. Dat sloeg wel degelijk een deuk in het vertrouwen, vooral in de VVD. Die had stilzwijgend op het CDA gerekend.

Hoop

Daarna sloeg de onzekerheid toe en kozen Samsom en Rutte de vluchtweg door de polder: er kwam een breed palet aan akkoorden met het bestuurlijk middenveld: van woonakkoord en sociaal akkoord tot zorgakkoord en energieakkoord.

Vooral Samsom wordt niet moe te beklemtonen hoe belangrijk dat is. Maar de hoop dat al die akkoorden zoveel indruk maken op de oppositie dat die wel mee moet doen, is langzaam maar zeker vervlogen. In de oppositiebankjes groeide juist de scepsis: al dat gepolder vertraagt de hervormingen en helpt Nederland niet uit de crisis, vinden CDA en D66.

Hoe serieus Rutte en Samsom die bezwaren moeten nemen, bleek deze week in de Eerste Kamer. Het kabinet heeft daar nog geen enkel zicht op een meerderheid voor de hervormingen van het pensioenstelsel. De eerste de beste keer dat het er echt op aankomt, dreigt er meteen een een bres van 3 miljard euro in het regeerakkoord te worden geslagen.

De strategische denkers in de coalitie bezweren dat Prinsjesdag nieuwe kansen biedt. Zij wijzen op al het beleid dat er aankomt: van de omgang met asielzoekers tot aanschaf van de JSF, van nieuwe lastenverzwaringen tot impulsen voor de woningmarkt en het consumentenvertrouwen.

Heel veel plannen in één keer: dat biedt volop mogelijkheden tot onderhandelen en ruilen. Precies zoals Samsom en Rutte vorig jaar begonnen, tijdens die stille formatieweken in de beslotenheid van de Stadhouderskamer. Met dit verschil: toen dachten de schakers nog dat ze genoeg hadden aan elkaar, nu melden zich steeds nadrukkelijker spelers aan het bord die niet lang meer genegeerd kunnen worden.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden