Column

Wie durft nog naar intimiderende Ombudsman te stappen?

Column Harriet Duurvoort

'Ikke, ikke, ikke, en de rest kan stikken.' Ik hoorde ooit een Antilliaans bandje dat dit aloude spreekwoord op een swingende salsabeat had gezet. Moeten ze uitbrengen, dacht ik toen. Het wordt zeker een hit want dit lijkt meer dan ooit het credo van onze tijd.

De nationale ombudsman Reinier van Zutphen. Beeld anp

Topbestuurders en politici moeten niet alleen talentvol zijn, maar ook fatsoenlijk en integer. Zelfzuchtig gedrag in de politiek, bij de overheid en in het bedrijfsleven wekt weerstand. De irritatie over een Kamerlid, een gewaardeerd rolmodel voor haar gemeenschap, dat plots met de noorderzon vertrekt, in de zekerheid van het ontvangen van wachtgeld, om voor Hillary Clinton te gaan flyeren: begrijpelijk. Een Telegraaftopman die 10 procent van de journalisten gaat ontslaan, iedereen opnieuw laat solliciteren, een verlies van 24 miljoen afboekt maar een bonus pakt van ruim 2 ton en volgens Quote een prachtige Gooise miljoenenvilla koopt: onverteerbaar. Een topman van een energiebedrijf dat 150 miljoen moet lenen van de provincie, die een vertrekpremie pakt van 8 ton: absurd.

Van een heel andere orde is het gesteggel rond het gedwongen vertrek van Kinderombudsman Marc Dullaert. De Volkskrant publiceerde vorige week een inzichtelijke reconstructie van de ombudsmannensoap. Alle commotie en verontwaardiging bewijst dat grote delen van de samenleving ook hier moeite hebben met douwende machtspolitiek en geniepig geritsel in achterkamertjes.

Niet dat ik niet genoten heb van de soap. Zo was de vacature vorige maand waarin de Ombudsman op zoek was naar een nieuwe Kinderombudsman amusant. Hij zocht 'Een krachtige, innovatieve persoonlijkheid met elan'. Maar niet té krachtig, dachten u en ik meteen. 'Media zijn een vanzelfsprekende partner voor het bereiken van zijn doelstellingen.' De Kinderombudsman is 'benaderbaar en toegankelijk voor jongeren', ging de vacaturetekst door. Benaderbaar? Ik glimlachte. Inderdaad heel belangrijk, aangezien de huidige Ombudsman niet eens terug práát tegen het Jeugdjournaal. Zijn zwijgende wegwuiven van de camera's van het Jeugdjournaal leverde klassieke televisie op. Onhandig, oordeelden sommigen. Ik zou zeggen verbijsterend. Minzaam stralend verscheen hij daags na dit debacle bij Nieuwsuur. Maar hulde zich wederom in nevelen.

Hij heeft niet goed opgelet bij mediatraining, suggereerde Sheila Sitalsing. Ik geloof niet meer dat het hem ook maar een zier interesseert hoe de goegemeente over zijn mediaoptredens oordeelt. In het laatste interview dat hij, nu ja, zijn woordvoerster, gaf aan de Volkskrant, laat hij opnieuw weinig tot niets los. Als dat interview in Jeugdjournaaltaal samengevat moet worden kan het af met: 'Dat zeg ik lekker niet.' Hij is op communicatievlak meer van de school van de arrogantie van de macht, oftewel die van, excusez le mot, de dikke middelvinger.

Tienduizenden handtekeningen, het zal wel. Hij doet dingen op zijn manier en dat hij dat op last en in het belang van een samenleving doet die uitleg en verantwoording wenst...och. Waait wel over. Weet men meteen dat er met hem niet te spotten valt. Van Zutphen gaat door roeien en ruiten en dat heeft zijn organisatie, maar ook de samenleving, maar te slikken. Dat door dit botte optreden het prestige van zijn ambt ondermijnd is, het doet er niet toe. Hij weet zich gedekt door zijn formele ruimte van zijn machtspositie en politieke vrienden.

De kritiek op Van Zutphen gaat niet om zijn beroerde mediaoptreden, maar om zijn bestuursstijl. Een forse reorganisatie van een goed functionerend instituut, waarbij procedures als het moeten inlichten van de Ondernemingsraad niet worden gevolgd. Een publiek gewaardeerde Kinderombudsman onder druk zetten om een geheime ontslagbrief te tekenen zodat hij voor de bühne voor 6 jaar herbenoemd wordt, maar binnenskamers te verstaan heeft gekregen binnen een jaar te moeten verkassen, geeft blijk van een achterbakse en intimiderende manier van leidinggeven.

'In de kwestie met het ontslag van de Kinderombudsman ligt het simpel - Van Zutphen heeft formeel gezag, maar Dullaert heeft moreel gezag opgebouwd', concludeerde Bas Heijne zaterdag in de NRC. 'Wanneer het eerste zich zonder opgaaf van reden tegen het laatste keert, krijg je heibel: vandaar de protesten, de handtekeningen-acties en de digitale boosheid. Dat Van Zutphen dat niet heeft ingezien, is niet goed voor iemand met een baan als de zijne.'

Vernietigend. Ik vraag mij intussen af: Zou dit interne machtsvertoon burgers die zich klein en kwetsbaar voelen in een conflict met een overheidsinstantie afschrikken naar de Ombudsman te stappen? Hoe houdbaar is zijn positie nog?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.