Wie Duitsland wil kennen, kijkt naar Tatort

Samen 'Tatort' kijken in de kroeg. Een traditie in Duitsland waar de populaire Krimi al sinds 1970 loopt. Bijna elke regio heeft haar eigen politiecommissaris (m/v).

Ondanks de opkomst van internet brengt elke wereldbewoner nog steeds gemiddeld drie uur per dag voor de tv door. Waar kijken ze naar? Volkskrant-correspondenten van over de hele wereld kiezen deze zomer het tv-programma dat het best de ziel van het land laat zien. Vandaag deel 2: Duitsland


Op vrijwel elke zondagavond wordt een twintigtal stoelen in buurtcafé Too Dark in de richting van het grote scherm gedraaid. Stipt om kwart over acht, net na het nieuws, worden de lichten gedempt. Op het scherm zien we twee ogen in een smalle balk, dan een vizier met de woorden 'Tatort', uit de luidsprekers klinkt de titelmelodie van Klaus Doldinger. Een korte intro, even zien we de benen van een rennende man en dan geht's los.


Een nieuwe aflevering van Tatort, Helmut en Lotte wrijven zich in Too Dark in hun handen. Vanavond speelt de aflevering zich in Frankfurt af, 'en dat is altijd goed'. Helmut steekt nog eens een sigaret op - ja, dat mag hier.


Zondagavonden zoals in Too Dark, in 'die Kellerkneipe in Kreuzberg, Berlin', zijn in heel Duitsland te vinden. Alleen al in vijftig Berlijnse kroegen wordt op die avonden naar Tatort gekeken. In het hele land zijn er vele honderden etablissementen, van Aken tot Siegen, waar op zondagavond een of meerdere moorden worden opgelost.


Het is een waar Sonntagsritual. Met zijn allen kijken, discussiëren, commentaar leveren op de dienstdoende commissaris en, zo nodig, een kwartier voor het aflopen van de aflevering de naam van de mogelijke dader op een bierviltje schrijven. Voor de winnaar is er bier.


Het samen naar Tatort kijken, op z'n goed Duits public viewing genoemd, ontstond na het wereldkampioenschap voetbal in 2006, het jaar dat Duitsland zichzelf heruitvond.


Natuurlijk, je hebt veelbekeken familieprogramma's als Wetten, dass...? (al is de jeu daaraf sinds Thomas Gottschalk de presentatie niet meer doet). Ook Sportschau (met jarenlang Heribert Fassbender als presentator: 'n Abend allerseits') behoort tot de wekelijkse eredienst op tv.


Maar er is één programma dat al decennia bovenaan staat. Tatort, de Duitse Krimi, loopt sinds 1970 op Duitsland 1, Das Erste. Sla er op dinsdag de krant op na en bekijk de kijkcijfers. Als het Duitse voetbalelftal niet toevallig een wedstrijd heeft gespeeld, kun je er vergif op innemen dat een nieuwe aflevering van Tatort bovenaan staat. Week in, week uit, het programma is 'het kroonjuweel van de Duitse televisie'. En bij de zondag blijft het niet. Vrijwel elke dag is er op een regionale zender wel ergens een oude aflevering te zien.


Meestal schommelen de kijkcijfers op zondag net onder de tien miljoen kijkers, al waren er de afgelopen maanden ook twee afleveringen die daar bovenuit schoten. Het ging om delen die in Hamburg en Münster speelden. Die uit Hamburg, met de treffende titel 'Willkommen in Hamburg', had een nieuwe hoofdrolspeler. Til Schweiger, de nazi-jager uit Tarantino's Inglourious Basterds (2009), speelde de keiharde politieman. Het was een aflevering vol explosies en geweld, eigenlijk een atypische Tatort; alsof Jack Bauer uit de Amerikaanse serie 24 Hamburg even aandeed. De meningen over 'Til' waren na afloop dan ook behoorlijk verdeeld.


Die uit Münster, met weer andere speurders, was een paar weken later van een ander niveau. Summ Summ Summ zat vol grappen. Top-acteur Jan Josef Liefers speelt in de zeer populaire afleveringen patholoog Dr. Karl-Friedrich Boerne. Maakt veel politiek incorrecte grappen over zijn assistente Alebrich, die 1.32 meter meet. Boerne vindt zichzelf geweldig en wisecrackt zich door het leven. Moet je als rechtgeaarde Tatort-fan ook aan wennen.


Het begon in november 1970, met Taxi nach Leipzig. Oost-Duitsland was nog gewoon de DDR, in West-Duitsland was de links-terroristische RAF net ontstaan, de Olympische Spelen van München lagen nog twee jaar voorbij de horizon. Willy Brandt was de eerste sociaal-democratische bondskanselier, hij zou een week na de eerste Tatort zijn beroemde knieval maken voor het getto-monument in Warschau.


Die eerste Tatort was het antwoord van Duitsland 1 op de populaire misdaadserie Der Kommissar, die destijds op zender 2 liep. Geweldige beginscène: West-Duitser passeert met zijn Mercedes de grens met Oost-Duitsland. De DDR-douanebeambte laat zich van zijn meest onvriendelijke kant zien. Het is anno 2013 culttelevisie van de bovenste plank.


Het bijzondere aan Tatort (er zijn nu een kleine 900 afleveringen gedraaid) is dat er niet een vaste commissaris is. Liefst 21 steden hebben hun eigen held of heldin. Regionale zenders draaien allemaal afleveringen, de rijke wat meer dan de armere. Allerlei actuele thema's passeren de revue: vrouwenhandel, drugs, migratie, de Duitse deling, minderheden; in Tod im All uit 1995 is zelfs sprake van aliens. En met Cenk Batu (Mehmet Kurtulus) is er ook een Turks-Duitse speurder inzetbaar.


Tatort is, in de woorden van de schrijver Hans Magnus Enzensberger, 'een combinatie van aardrijkskunde, etnologie en alledaagse geschiedenis van de republiek'. Wie de diverse regio's in Duitsland wil kennen, kijkt naar Tatort.


Kleine kanttekening. In de serie wordt de moord altijd opgelost; in werkelijkheid ligt dit cijfer in Duitsland een stuk lager, op 54 procent.


Op internet circuleren talloze lijstjes over de beste en slechtste Tatort. Ook wordt nauwgezet bijgehouden wie de populairste commissaris is - of was. Bovenaan prijkt steevast Götz George, die de vloekende, drinkende, onbehouwen én Citroen-rijdende (!) Duitse oerspeurder Horst Schimanski neerzette. George was zo populair dat hij een eigen serie (Schimanski) kreeg, die in opzet gewoon Tatort was, met in een belangrijke bijrol steevast de Nederlandse acteur Chiem van Houweninge als 'Hänschen'. Van Houweninge schreef destijds ook een paar goede Tatort-afleveringen.


George is inmiddels 75 jaar oud, maar hij speelt dit jaar opnieuw een Schimanski. Van Houweninge is er ook weer bij. De opnamen vonden plaats in Keulen en Duisburg. Uitzending van Loverboy volgt na de zomerstop.


In Too Dark vreest men dat George te oud is om nog een realistische commissaris neer te zetten. Maar we gaan natuurlijk wel kijken, zegt Helmut terwijl hij nog een sigaret aansteekt, 'de kroegen zullen die avond afgeladen vol zijn'.


Anchorman: Günther Jauch

Buiten Duitsland is hij onbekend, maar in eigen land is hij geliefd. Televisiepresentator Günther Jauch (1956) staat in de lijstjes 'die beliebtesten TV-Moderatoren der Nation' steevast bovenaan. Ook qua kijkcijfers voor talkshows staat hij op 1. Duitsers houden van televisie zoals die ooit in Nederland werd gemaakt: zet een paar stoelen bij elkaar, zet er een aantal deskundige gasten in, en laat ze onder leiding van een presentator delibereren over politieke of maatschappelijke onderwerpen.


Het is een verademing: hier geen schaaltjes met nootjes, vooral geen vlotgebekte tafeldame- of heer, nee, gewoon ruim een uur serieus over één onderwerp praten in een studio met publiek. De programma's luisteren naar de naam van de presentator, van vakvrouwen als Maybrit Illner, Anne Will en Sandra Maischberger, die overigens allemaal een verleden hebben als sportcommentator.


Dat geldt ook voor Jauch, die wekelijks op zondagavond om kwart voor tien live aantreedt op het eerste Duitse net, de ARD, met zijn Günther Jauch. Serieuze discussie, veel praten, af en toe een filmpje dat het onderwerp van de avond illustreert. Jauch, die bij RTL ook Wer wird Millionär? presenteerde, is een goede gespreksleider, zoals Illner, Will en Maischberger dat ook zijn. Laat gasten uitpraten, maar grijpt wel in als er een te lang aan het woord is. Correcte man, alleen kinderen spreekt hij aan met 'du', iedere volwassene is 'Sie'. En daar houden Duitsers van. Niet voor niets wordt van Jauch wel gezegd dat hij ook een goede bondskanselier zou zijn.


OOK POPULAIR IN DUITSLAND

EK-voetbal

Sport, Krimis en Wetten, dass..? vormen de meest bekeken programma's in Duitsland. Topper in 2012 was de EK-wedstrijd tussen Duitsland en Italie. 28 miljoen Duitsers zagen de Mannschaft verliezen. Op twee op de sportlijst van 2012 staat het boksduel tussen Vitali Klitschko en Dereck Chisora op RTL, met 13 miljoen toeschouwers.


Germany's Next Topmodel

Naar de eerste Wetten, dass...? onder leiding van Markus Lanz op de publieke zender ZDF keken vorig jaar vijftien miljoen Duitsers. Andere populaire showprogramma's: Let's Dance, met onze eigen Sylvie van der Vaart, en Germany's Next Topmodel, met supermodel Heidi Klum. Heidi klopt Sylvie qua salaris, meldt de boulevardpers vilein: acht miljoen tegen een schamele vier miljoen euro.


Polizeiruf 110

Naast Tatort doet ook Polizeiruf 110 het goed. Ooit, in 1971, als tegenhanger begonnen in de DDR, na de hereniging overgenomen door de ARD, die het op Tatort-loze zondagen uitzendt. Net als bij deze serie komen de afleveringen uit verschillende regio's: Brandenburg, Rostock, München en Maagdenburg. De serie wordt geproduceerd door de regionale zenders MDR, RBB, BR en NDR. Niet verder vertellen: er zijn Duitsers die Polizeiruf 110 beter vinden dan Tatort.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden