REPORTAGE

Wie Delft aandoet, baadt in het licht van Vermeer

Vanaf zaterdagochtend stoppen de treinen in Delft op het nieuwe station. Een parel van licht en donker. De kosten ervan: 710 miljoen euro. Maar mooi op tijd opgeleverd. In tegenstelling tot de nog verder te ontwikkelen spoorzone.

Het nieuwe station van Delft. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Kan een stad tegelijk kraken en stralen? Delft wel. Terwijl de stad financieel gezien kreunt onder de herontwikkeling van de oude spoorzone, is in architectonisch opzicht de toekomst zonnig. Zaterdag wordt een strak ontworpen ondergronds perron in gebruik genomen, tegelijk met een sprankelende bovengrondse stationshal.

Als de eerste trein zaterdagochtend om 5 uur stopt op het nieuwe perron, neemt de stad afscheid van het oude betonnen spoorviaduct van een kilometer lang dat sinds 1965 als een Berlijnse muur Delft in tweeën deelde. 350 treinen per dag deden de theekopjes rinkelen bij bewoners aan de rand van het oude centrum. Nu duikt de trein 2,3 kilometer lang onder de grond en komen de reizigers boven de grond in een groot nieuw stationsgebouw dat tegelijk ook het nieuwe stadhuis wordt (gereed in 2017).

Delft heeft groot gedacht als het gaat om zijn spoorgebied. De perrons steken diep onder de stad. Tussen het maaiveld en het spoor is ook nog een etage voor fietsen gereserveerd (5.000 stuks). Toch voelt het op de perrons nergens donker aan. 'Daglichtintrede is de belangrijkste focus in het ontwerp geweest', zegt architect Marcel Blom van Benthem Crouwel Architecten, de ontwerpers van het ondergrondse deel van het station.

Nieuw Delft

Het nieuwe station van Delft is het begin van een grote herinrichtingoperatie die tot 2030 duurt. Kern is een langwerpig stadspark dat ligt over de lengte van het treintunneltracé. Daaromheen liggen 1.000 woningen, 40 duizend vierkante meter kantoren en bedrijven. Het geheel is Nieuw Delft gedoopt. Een deel ervan krijgt een hoogstedelijke mix van horeca, wonen en werken. De totale investering beloopt 1 miljard euro.

Delft is te optimistisch geweest over het tempo van de ontwikkeling en de prijs die ze kunnen krijgen voor de grond. De huizencrisis maar ook andere tegenvallers leiden ertoe dat Delft een tekort opbouwt van zeker 30 miljoen euro. Delft is hard aan het bezuinigen, dat merken kleine sportclubs en instellingen. Maar ook de bewoners bloeden, omdat de lokale belastingen vanwege de tekorten sterk worden verhoogd.

Ervaring op zich

Die lichtintrede is het draaipunt van het ontwerp. Tussen de stationshal en het treinspoor vormt een brede mezzanine - een trappencomplex annex vide - de verbinding tussen onder en boven, tussen donker en licht. Dankzij deze ruimhartige lichtkoker, kun je beneden op de perrons het daglicht al zien lonken. Aankomen in Delft is sowieso een ervaring op zich. Waar de perrons bijna modernistisch leeg zijn gehouden, kom je boven in een grote hal met joyeus gewelfd plafond, waar op een ingenieuze wijze een plattegrond van Delft is geprint.

De hal is een ontwerp van Mecanoo Architecten, het succesvolle bureau uit Delft. Voor oprichtster Francine Houben van Mecanoo, is dit ontwerp niet alleen bijzonder omdat Delft de thuishaven is van haar bureau. Ze woonde zelf jaren langs het oude spoorviaduct. 'Ik wilde een gebouw dat identiteit uitstraalt die hoort bij Delft en een gebouw dat zich opent naar alle vier de zijden van de stad.' Dat laatste is belangrijk omdat het station een scharnierfunctie vormt tussen het historische Delft en een nieuw te ontwikkelen centrumgebied dat Nieuw Delft gaat heten. Een ambitieus plan voor woningen, park en kantoren dat de gemoederen in de stad danig bezig houdt omdat het een groot gat in de gemeentelijke begroting slaat (zie kader).

Maar het station - ontwikkeld in opdracht van ProRail - valt buiten die probleemzone. Binnen budget en op tijd af. De kosten (710 miljoen euro) zitten voor een groot deel onder de grond. Constructietechnisch is het een fraai stukje ingenieurswerk. Eigenlijk is een soort van reuze clubsandwich geworden met een stapeling van functies. Van onder af: trein, fiets, lopen/winkelen en bovenop kantoor.

Qua reizigers is Delft een relatief bescheiden knooppunt. Er wordt gemikt op 40 duizend reizigers per dag in 2020 (nu bijna 30 duizend). Dat paste echt niet meer in het kleine oude stationnetje (uit 1886). Het lieflijke gebouwtje is nog gespaard van de slopershamer en staat nu spoorloos en licht verweesd op het plein voor de nieuwe stationshal waar het zeker vier keer inpast.

De perrons zijn modernistisch leeg gehouden. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Less is more

Wat opvalt aan de nieuwe perrons is dat less is more oprukt in de spoorstyling. Vroeger stonden de perrons vol met palen, seinen, bordjes en obstakels. Benthem Crouwel heeft vorig jaar - bij de oplevering van station Rotterdam CS - al laten zien dat ze een kampioen zijn van het schoongeveegde perron. Techniek zit zo veel mogelijk weggewerkt. Dat geeft mooie zichtlijnen en een gevoel van overzicht bij de reiziger. Bovendien wordt het gecombineerd met zorgvuldig materiaalgebruik. Delft heeft een gestorte perronvloer van terrazzo, een unicum in de moderne spoorgeschiedenis.

Ook boven in de hal heeft de architectenhand (Mecanoo ) de ruimte gekregen. De met mozaïek betegelde golvende wanden maken samen met de van onderop verlichte kolommen, dat je je niet verloren voelt in een grote ruimte.

Uit het verleden echoot vooral het schilderachtige poëtische Delft van Vermeer. Het straatje van Delft, met dat gefilterde licht in een smalle steeg, is een van de bekendste Nederlandse kunstwerken. Architect Houben heeft dat steegjeslicht in een afgeleide vorm het gebouw binnen geleid. Uit de gevel van de stationshal zijn hapjes genomen: lichtstraatjes die diep doorlopen als patio's in het gebouw. Ze voorzien niet alleen de bovenetages van daglicht, ook valt boven de mezzanine, waar de treinreizigers bovengronds komen, door een glazen koker het steegjeslicht. Wat maakt dat je als reiziger naar Delft toch een beetje in Vermeerlicht de stad binnenkomt.

Het trappencomplex annex vide van het nieuwe station. Beeld Harry Cock / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden