Analyse

Wie buigt in bed en brood-debat?

Coalitiepartners VVD en PvdA voeren tot in Straatsburg strijd hoe om te gaan met uitgeprocedeerde asielzoekers. De kwestie verdeelt de coalitie, er zijn weinig thema's waarover de partijen het zo fundamenteel oneens zijn.

Een deel van de honderd uitgeprocedeerde asielzoekers die begin deze week nog onderdak hadden in een parkeergarage in Amsterdam-Zuidoost verblijven sinds woensdagavond in een leeg kantoorgebouw in Amsterdam-West.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

'Het vreemdelingenbeleid is een open zenuw voor dit kabinet', placht Fred Teeven te zeggen als staatssecretaris van Justitie. 'Hier kunnen zomaar ongelukken gebeuren.' Zo'n ongeluk gebeurde er woensdagavond. De coalitiepartijen botsten over bed, bad en brood voor illegalen.

Dat gebeurde onverwacht. Het kabinet schoof een beslissing over onderdak voor illegalen steeds voor zich uit, totdat de uitspraak van het Comité van Ministers van de Raad van Europa zou komen. De verwachting was dat het comité zou bevestigen wat het Europees Comité van Sociale Rechten eerder had verordonneerd: ook illegalen hebben recht op basisvoorzieningen. Vervelend voor de VVD, fijn voor de PvdA.

PvdA-leider Diederik Samsom in het Torentje van premier Mark Rutte.Beeld anp

Het kan alle kanten op

Nu blijkt dat het Comité van Ministers geen helderheid biedt. Er staat, vrij vertaald: de macht van het Europees Comité voor Sociale Rechten is stevig verankerd, maar heeft ook haar grenzen, en Nederland moet rapporteren over de ontwikkelingen in de opvang van illegalen.

Met zo'n uitspraak kan de coalitie alle kanten op. Dat gebeurde dan ook nog voordat de uitspraak was gedaan: woensdagochtend stond in De Telegraaf dat bed, bad en brood 'niet hoeft'. Dat is de uitleg die de VVD geeft - en het signaal dat het staakt-het-vuren ten einde was.

Want de PvdA heeft een andere interpretatie. 'Er is achter de schermen keihard gewerkt om een formulering te vinden die noch de VVD, noch de PvdA tegen de borst stuit', aldus een bron rond het kabinet. Daarmee zou het conflict in eigen land kunnen worden beslecht.

De belangenstrijd die wordt gevoerd blijkt in de Europese arena te zijn voortgezet met andere middelen. VVD'er Teeven spande zich in om de Raad van Europa ervan te overtuigen dat illegalen niet onder het Europees Sociaal Handvest vallen. 'Dit is niet een ruimhartige interpretatie van het handvest, maar een interpretatie contra legem (tegen de wet, red.)', aldus Teeven. 'We hebben er ernstige zorgen over dat dit de autoriteit van het Europees Comité van Sociale Rechten op lange termijn zal schaden.'

VVD-Kamerlid Fred Teeven, was tot begin maart staatssecretaris van Justitie en verantwoordelijk voor het asielbeleid.Beeld anp

PvdA-minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken) denkt daar een slag anders over. Hij vindt dat Nederland een naam hoog te houden heeft in Europa. En hijzelf trouwens ook: Koenders staat bekend als een voorvechter van de mensenrechten. Hij maakte zich er sterk voor dat in de uitspraak van de Raad van Europa kwam te staan dat de raad 'ernaar uitkijkt dat Nederland rapporteert over alle mogelijke voortgang in deze kwestie'.

Zie je wel, zeggen ze bij de PvdA: dat zou er niet staan als de Raad van Europa vond dat illegalen buiten de reikwijdte van het Europees Sociaal Handvest zouden vallen. 'En we kunnen niet elk jaar aankomen met: het is hier hetzelfde als vorig jaar', zegt een Haagse bron.

Maar wat moet er dan wel gebeuren? Die vraag gaf woensdag onmiddellijk aanleiding tot het oplaaien politieke schermutselingen over de opvang van illegalen. De coalitiepartners trokken zich nog dezelfde middag terug in het Torentje.

Minister Bert Koenders van Buitenlandse Zaken (links) in de Tweede Kamer in gesprek met premier Mark Rutte.Beeld anp

Haast

De PvdA kan in dat overleg aanvoeren dat ze genoeg medestanders in de Tweede Kamer heeft om bed, bad en brood te organiseren. De partij zal graag aan de achterban haar sociale gezicht willen laten zien. Maar voor de VVD is het juist moeilijk te verkopen om bed, bad en brood te geven, terwijl het van de Raad van Europa niet per se hoeft.

De coalitiepartners hadden woensdag kennelijk haast, want ze zouden ook een nieuwe gerechtelijke uitspraak kunnen afwachten. De hoogste Nederlandse rechter stelde eerder dat gemeenten noodopvang beschikbaar moesten stellen, maar zou een definitieve uitspraak doen nadat de Raad van Europa had gesproken. Juristen verwachten dat de nachtopvang die nu in diverse gemeenten is ontstaan in stand zal moeten blijven na de uitspraak van de Raad van Europa.

Premier Rutte (links), PvdA-leider Samsom (rechts) in het Torentje.Beeld anp

Onmogelijk

'Het is helder: Nederland moet opvang regelen voor uitgeprocedeerde asielzoekers', zegt Pim Fischer, die als advocaat een groep afgewezen vreemdelingen bijstaat. 'Ik ben dik tevreden over deze uitspraak. Het is alleen verschrikkelijk dat er meteen een politieke draai aan wordt gegeven. Van de politiek heb ik niet veel te verwachten, maar wel van de rechter.'

Het lijkt in elk geval onmogelijk om gemeenten nog te verbieden noodopvang in te richten. Dat is sinds 2010 officieel het beleid. Maar het zal het uiterste vergen van de twee coalitiepartners om verder te gaan dan dat - en om er bijvoorbeeld geld voor uit te trekken.

Aan het begin van de kabinetsperiode was de filosofie: stilstand is achteruitgang, elkaar wat gunnen, doorbraken forceren. Maar juist nu beide partijen zich hebben voorgenomen zich sterker te profileren, zal het niet meevallen een groots gebaar naar de ander te maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden