Wie 'blank' zegt is af, zeker als zo iemand zelf ook nog eens 'blank' is

Stephan Sanders

Bij het openen van de koelkast, morste ik op mijn pantalon en colbert, en moest hoognodig naar het toilet.

In deze ene zin staan vier woorden die ik niet snel zal gebruiken, terwijl daar eigenlijk niet zo'n goede reden voor is. Pantalon, colbert, toilet, het klinkt zo opgeschroefd, zo middenstand-achtig, ik heb geleerd jasje en broek en w.c. te zeggen, of plee onder vrienden. Een van de grote voordelen van Surinamers is dat die bijna altijd ijskast zeggen, en nooit koelkast. Een pak van m'n hart. En waarom is ijskast dan zoveel beter? Daar zijn mooie sociologische verklaringen voor; de rijken die vroeger een buiten hadden, en de leveranciers die hun verse producten kwamen inleveren, die op ijs werden bewaard. Maar mijn ouders hadden helemaal geen buiten, en toch zeiden ze ijskast. Waarom? Daarom. Het was beter, netter en nog zo wat.

Ik heb zojuist opgezocht of het nu 'de' of 'het' toilet is, want ook zo'n woord dat niet in mijn mond bestorven ligt. Het toilet, leer ik. Maar ik hoor mezelf ginnegappen als ik het uitspreek. Op de een of andere manier zie ik mezelf terug in een Van der Valk hotel, en zegt de ober: 'Het toilet is daar'. En wat is daar eigenlijk zo rampzalig aan? Niets, de mensen begrijpen precies wat er bedoeld wordt, maar de kleur van een woord kan je tegenstaan. Dit hele gedoe is aangeleerd en aangepraat, nette mensen, 'ons soort mensen', 'U' (upper class) en 'non- U' zoals de Engelsen het noemen.

Het is ook flink onlogisch: Een nette Engelsman ligt 'ill' in bed, terwijl de gewone man dan 'sick' is, maar diezelfde nette Engelsman is wel weer 'sick' op een boot, waar zijn tegenvoeter 'ill' is.

Een goede vriendin die ik maar even Beatrijs Ritsema zal noemen, ook al omdat ze zo heet, legde een interessant verband. Zij schrijft over 'moderne manieren', en het aardige is, dat ze het niet heeft over 'goede manieren', zoals dat vroeger heette. Want manieren veranderen, en liggen niet voor de eeuwigheid vast. Maar ook Ritsema gaat nooit naar het toilet, ze weet hoe het hoort. Maar waarom die kouwe drukte over zo'n onbenullig taalfeitje? Omdat het een distinctieteken is. Je rijdt in een ootoooo en niet in een auto. Twentenaren zeggen het vanzelf altijd goed. Maar nu dat idee van Ritsema: ze vergeleek de taalgevoeligheid van 'Ons Soort Mensen' met die van de activisten in wat ik maar even lelijk de 'nieuwe sociale bewegingen' noem. Bepaalde anti-racisten, die vinden dat je het niet over 'blank' mag hebben, maar over 'wit'. Niet over 'slaaf' maar 'slaafgemaakten.' Ik weet eigenlijk niet of er ook mensen zijn die spreken over vrouwgemaakten, het zou in lijn zijn met Simone de Beauvoir.

Ook dit idioom is een manier om een afbakening te maken, tussen de mensen die weten hoe het hoort en de mensen die nog niet zo ver zijn. 'In the know' zeggen de Engelsen. Ik herinner me dat ik twee vrouwelijke collega's vaak aanschreef als 'dames', en dat eentje daar niet van gediend was. Ik snapte het niet helemaal, maar wel enigszins. Ik geloof dat die ene vrouw iets badinerends hoorde in dat 'dames'. Nu ja, dat werd dus 'beste collega's', maar ik merk tegenwoordig dat 'beste' ook onder druk staat, omdat de mensen het letterlijk nemen. ('Ben ik dan voor jou de allerbeste?).

Taalgepruttel, maar toch ook belangwekkend. Want waar 'Ons Soort Mensen' zich vroeger afscheidde door een onzichtbare taalmuur op te trekken, doen hedendaagse activisten dat ook, zodat ze meteen kunnen horen of degene met wie ze verkeren uit het juiste hout is gesneden. Wie 'blank' zegt is af, zeker als zo iemand zelf ook nog eens 'blank' is.

Het is wel droevig dat complete landen, zoals de Franssprekenden met hun 'blanc' vast zitten aan hun 'institutioneel racisme', want 'wit' of 'white' kennen ze niet.

Je kan het allemaal afdoen als onzin, die gevoeligheden, maar dat is te gemakkelijk. Het woord 'neger' komt niet meer uit mijn mond - okay, onder zwarte vrienden- en blanken die het N*** woord wel gebruiken wantrouw ik.

Is dat terecht? In Suriname valt het N*** woord dagelijks.

Het is allemaal niet logisch, en toch is het van waarde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.