Wie beschermt de privacy van kinderen?

IJs & Weder

Weet u welke informatie over u ligt opgeslagen in de grote, uitdijende digitale wolk? Grote Broer weet veel over mij, maar vooral onbenulligheden. Hij weet wat ik zoal eet - via mijn AH Bonuskaart - welke boeken ik lees, welke jurken en schoenen ik draag. Hij weet welke pakjes de luie Sint dit jaar weer heeft besteld, waarna hij stompzinnig en hardnekkig blijft aandringen nóg een keer precies diezelfde wijnkoelers, racehandschoentjes, theedozen en romans te bestellen. Hij snapt toch ook wel dat niemand dat doet?

Hoogst irritant, maar niet schadelijk. Maar weet Broer ook iets over mijn inkomen, mijn kwalen, mijn medicijngebruik, mijn psychische staat, mijn liefdesleven, mijn declaratiegedrag bij verzekeringen, mijn strafblad? Vermoedelijk meer dan mij lief is. Al die gegevens liggen ergens opgeslagen. Wie mag ze bekijken? Of doorsturen? Wanneer worden ze vernietigd? Ik hoop dat er fatsoenlijk mee wordt omgesprongen.

Maar nu weten we wél zeker dat er met de persoonlijke gegevens over onze kinderen níét fatsoenlijk wordt omgesprongen. Basisscholen sluizen gegevens over leerlingen door naar uitgevers, bedrijven die winst maken op leermiddelen die voor leerlingen verplicht zijn. Vroeger ging dat om schoolboeken, nu bieden educatieve uitgevers digitaal lesmateriaal 'op maat' voor ieder kind. Handig hè? Die uitgevers moeten dan wel precies de kindermaten weten. Ze hebben er een gemeenschappelijke server voor, Basispoort. Hoe slim of dom is dit kind, heeft het een achterstand of leerhandicap? Hoe scoorde het op eerdere tests? Basispoort weet het. Misschien ook: zijn er gedragsproblemen? Uit wat voor gezin komt het kind; welke etnische groep, welk geloof? Wat is het opleidings- of inkomensniveau van de ouders? Scholen hebben deze informatie, maar 'delen' ze die ook? Misschien niet alles met Basispoort. Wel met Jeugdzorg of justitie? En wie bewaakt of bedrijven hun kostbare, gratis verkregen data niet doorverkopen?

We hebben geen enkele garantie, blijkt nu. Het doorgeven van privé-informatie is praktijk op vrijwel alle basisscholen. Scholen die weigeren informatie te geven, krijgen van Basispoort domweg geen toegang tot digitaal lesmateriaal. De schoolbesturen, het ministerie, de Inspectie en de PO-Raad zijn van deze praktijk op de hoogte. Alleen de ouders weten van niks. En de kinderen, die straks als volwassenen misschien merken welke gevoelige informatie is verklikt, al helemaal niet.

Het begon in april 2014 met een rapport van PricewaterhouseCoopers, in opdracht van het ministerie. Daaruit bleek dat de onderzochte scholen zeer slordig omgaan met de privacy van kinderen, en dat kennis over wat wel en niet is toegestaan volgens de wet ontbrak. Staatssecretaris Sander Dekker gaf geen ruchtbaarheid aan deze uitkomsten en nam geen maatregelen. Henk Boeke, redacteur van de veel bezochte website Ouders Online, had wél oog voor de onthutsende inhoud van het rapport en schreef er in oktober 2014 een scherp artikel over. Vervolgens maakte RTL er werk van. De Tweede Kamer werd wakker en Dekker moest zich verantwoorden.

En hé, wat zegt Dekker nu? Dit: het doorspelen van privégegevens van kinderen aan bedrijven is níét in strijd met de privacywet. Hij vindt het prima dat scholen en commerciële partijen 'afspraken' maken. Dat is in het belang van goed onderwijs! In een warrige brief aan de Kamer wauwelt Dekker dat het digitale onderwijs 'kansen biedt' maar 'risico's heeft'. En eh ja, het zou best handig zijn als die kindergegevens voortaan anoniem zouden zijn. Gaat-ie aan werken.

Het ergste is dat Dekker in deze brief alle verantwoordelijkheid van zich af schuift: niet hij is verantwoordelijk voor de bescherming van kinderen, maar de scholen. Dat vindt ook de PO-Raad. Hun neus bloedt hevig. Zij hebben, schrijven ze op hun site, 'geen aanwijzingen dat de privacy van leerlingen in het geding is'. Welnee, de privé-gegevens van bijna alle 4 tot 12-jarigen zijn verlinkt, meer niet.

De Kamer eist een openbare hoorzitting na deze volkomen idiote antwoorden. Natuurlijk is de overheid verantwoordelijk voor de veiligheid van leerlingen die verplicht naar het door haar gefinancierde onderwijs gaan. Wie anders? Natuurlijk hebben de rechtsgeleerden gelijk die zeggen dat doorgeven van deze gegevens aan bedrijven, zonder toestemming, onwettig is.

Ik hoop dat ouders massaal de scholen bestoken om te achterhalen welke informatie over hun kind ongevraagd is doorgegeven en zo nodig melding doen bij het College Bescherming Persoonsgegevens. Dan maar een lastige ouder.

Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe. Reageren? opinie@volkskrant.nl