Wie beloont beroepstrots?

Aangenomen dat de berichten over de Theo-route waar zijn, moeten er koppen rollen. Maar dat is niet genoeg : inleveren, die 250 diploma’s!

Seks, muizen en apen. Daar denk ik aan bij het woord 'prikkels'. Fout! Bij prikkels moet je van de heersende economen aan welvaart, geluk en ontplooiing denken. Met de juiste gaan we harder lopen. Dankzij deze economen worden wij op universiteiten en hogescholen ook door prikkels voortgestuwd. Prikkels om zoveel mogelijk geld binnen te halen, te publiceren, en studenten te trekken die we zo snel mogelijk met diploma de deur uitwerken. Er zijn prikkels voor de organisatie, de afdeling, de opleiding en de docenten. De opleiding krijgt meer geld naarmate er meer diploma’s worden uitgedeeld.

Hoog
Als ze snel afstuderen, scoort de opleiding hoog op ‘studeerbaarheid’. Geef dus geen moeilijke tentamens en stel geen hoge eisen aan scripties. Herkansingen kosten tijd en vergroten de kans op uitval en negatieve studentenevaluaties, die leiden tot negatieve docentbeoordelingen.

De prikkels die ons met een beroep op deze logica worden toegediend, sturen ons gedrag dus allemaal één kant op: geef zoveel mogelijk studenten zo snel mogelijk voldoendes. De student blij, de opleiding blij en de docent blij. Het enige tegenwicht tegen deze prikkelstroom komt van visitaties en accreditaties waardoor periodiek de kwaliteit van de opleiding wordt doorgelicht. Steekproefsgewijs worden tentamens en scripties gekeurd: bij onnozele tentamens en kwebbelige scripties zwaait er wat. Maar zulke commissies zijn incidenteel, onpersoonlijk en ver weg.

Logica
Bij de opleiding Media en Entertainment Management (MEM) van de Hogeschool InHolland in Haarlem hebben ze deze logica goed begrepen. Eerst dreigden ze er door te worden gestraft: ze hadden te weinig diploma’ s uitgereikt. Tot een kiene docent genaamd Theo het licht zag: we geven gewoon iedereen een zeven. Al die studenten die zakten voor tentamens en waardeloze scripties inleverden en dus geen diploma haalden: allemaal een zeven! Student blij, docent blij, opleiding blij! Positieve evaluaties alom en het geld stroomt binnen.

Via deze ‘Theo-route’ kregen de afgelopen twee jaar ongeveer 250 studenten gesjeesde studenten een diploma (Binnenland, 10 juli). Ze werden gebeld, moesten hun afgekeurde scripties en andere oude rommel opsturen, en kregen – niet doorvertellen hoor! – per kerende post een diploma opgestuurd. Kassa! Per student ontving de opleiding hiervoor ongeveer 10.000 euro.

Deze misdaden hadden nog jaren kunnen doorgaan als reguliere studenten er geen lucht van hadden gekregen. Die voelden zich gediscrimineerd omdat zij wel iets voor hun diploma moesten presteren en dienden een klacht in. Bestuursvoorzitter van InHolland, Geert Dales, beweert dat ‘alle studenten aan dezelfde eisen moeten voldoen’, maar stelde toch maar een commissie in die het moet onderzoeken. Onder leiding van Gerd Leers, de voormalig burgemeester van Maastricht, die er wel belang bij heeft zijn imago wat betreft integriteit wat op te poetsen.

Koppen rollen
Aangenomen dat de berichten over de Theo-route waar zijn, moeten er koppen rollen. Maar dat is niet genoeg : inleveren, die 250 diploma’s! Anders kan geen enkele werkgever nog met goed fatsoen een ex-student van de MEM in dienst nemen. Maar bovenal: het kwaliteitssysteem in het hoger onderwijs moet op de schop.

Het systeem veronderstelt dat docenten door prikkels worden gedreven, maar het parasiteert op beroepstrots om zich tegen zulke prikkels teweer te stellen. Als docent word je geacht uit beroepstrots toch hoge eisen te blijven stellen, en jezelf, de student en de opleiding te straffen met onvoldoendes als de kwaliteit ondermaats is. Maar wie beloont die beroepstrots? Hoe voorkomen we dat deze beroepstrots door prikkels om zeep geholpen wordt? Welke prikkels bestaan dáárvoor?

Beroepstrots
Vermoedelijk laat beroepstrots zich niet door prikkels levend houden. In elk mens schuilt een muis, een aap en een op seks belust wezen dat je met prikkels kunt aansturen. Maar in elk van ons schuilt ook een streber en ambachtsman of -vrouw. Die gaat niet harder lopen door prikkels, maar door waarden en idealen, zoals de econoom en filosoof Albert Hirschman (in zijn essay Against parsimony uit 1985) treffend betoogt. Laat de commissie-Leers niet alleen koppen doen rollen. Laat Leers voorstellen doen voor een kwaliteitssysteem dat de beroepstrots van docenten erkent, stimuleert en honoreert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden