'Wie België begrijpt heeft foute adviseurs'

Voorzitter Bart De Wever van de Vlaams-nationalistische N-VA probeerde 'het onmogelijke mogelijk te maken'. Zijn Waalse opponent Elio Di Rupo van de Parti Socialiste wilde het 'onverzoenbare verzoenen'. En koninklijk bemiddelaar Johan Vande Lanotte begon aan 'misschien wel de moeilijkste opdracht uit mijn leven'. Alle drie hebben ze gefaald. België heeft ruim zeven maanden na de verkiezingen nog steeds geen regering. Vijf vragen over het politiek moeras van België.


Het beantwoorden van deze vraag is niet eenvoudig. Zoals een Europese diplomaat onlangs analyseerde over zijn tijdelijke thuisland: 'Mensen die zeggen dat ze België begrijpen, hebben de verkeerde adviseurs.'


De kiezer legde op 13 juni de basis voor de huidige impasse. De Vlamingen kozen massaal voor de N-VA, de Walen voor de PS. Hoewel totaal tegengesteld - volgens De Wever hebben de twee partijen 'niets gemeen' - moesten ze samen een nationale regering gaan vormen.


Is dit al 'een uitdaging', om een politiek eufemisme te gebruiken, die werd nog verzwaard omdat iedereen een grondige staatshervorming noodzakelijk achtte. Daarvoor is een tweederde meerderheid nodig in het parlement, reden om de formatie te beginnen met zeven partijen: de Vlaams-nationalistische N-VA en de PS, de Vlaamse en Waalse christendemocraten (CD&V en cdH), de groenen (Ecolo en Groen!) en de Vlaamse socialisten (sp.a).


Kern van de beoogde staatshervorming is meer autonomie voor de gewesten (Vlaanderen, Wallonië, Brussel). Het gaat om de overheveling van taken (werkgelegenheidsbeleid, kinderbijslag, gezondheidszorg) en de bijbehorende financiering.


Zien de Vlaamse partijen dit als een lovenswaardige ontmanteling van de Belgische staat (de N-VA streeft naar een onafhankelijk Vlaanderen), de Waalse partijen beschouwen het als een vijandige aanval. Zij hechten aan België waar ze als armere regio financieel van profiteren. Het is niet verbazingwekkend dat de onderhandelingen afgelopen maanden moeizaam en vol crisismomenten verliepen. De vorige regering viel over de poging één kiesdistrict (Brussel-Halle-Vilvoorde) te hervormen, nu lag de hele staat op de snijtafel.


Op de wetstechnische aspecten van de geld- en machtsoverdracht, maar bovenal op onwil en wantrouwen. N-VA en CD&V hebben liever geen akkoord dan een slecht akkoord. Zij willen boter én vis, geen borrelnootjes. Beide partijen zijn het getalm beu, België ontbeert sinds 2007 een slagvaardige regering. Donderdag klonk bij deze partijen woede over het permanente non van hun Franstalige collega's.


De Waalse partijen beschuldigen op hun beurt N-VA en CD&V ervan met steeds nieuwe eisen te komen. PS en cdH hebben hun hand verder dan ooit uitgestoken en zijn beledigd dat die niet in dank is aanvaard.


In 2007 zei de huidige demissionair premier Leterme dat 'de grenzen van het Belgisch overlegmodel zijn bereikt'. Drie jaar later is die conclusie gerechtvaardigd.


Dat valt te betwijfelen. De huidige politieke kopstukken zijn gericht op hun regio, België komt op het tweede plan. Heel anders dan oud-leiders als Martens, Dehaene en Verhofstadt, die bereid waren te schikken en te slikken als het voortbestaan van België daarom vroeg.


N-VA-leider De Wever begon zijn overwinningsspeech afgelopen zomer met de uitspraak: voor zij die willen is niets onmogelijk. Het kan een nieuwe leuze voor België zijn. Het huidige 'Eendracht maakt Macht' lijkt anno 2011 een brug te ver.


Geluk bij een ongeluk telt België zes regeringen. Een onmachtig nationaal kabinet wordt deels gecompenseerd door de goed lopende gewestelijke regeringen. Wel blijven er een paar prangende zaken liggen: de aanpak van het begrotingstekort en een aanscherping van het asielbeleid. De rente die België moet betalen om zijn torenhoge staatsschuld (bijna 100 procent van het bruto nationaal product) te herfinancieren, liep donderdag verder op.


Koning Albert raadpleegt deze dagen voor de zoveelste keer zijn adviseurs. Mogelijk wordt het aantal onderhandelende partijen uitgebreid met de liberalen. Misschien moeten De Wever en Di Rupo een ultieme poging wagen tot een akkoord te komen. Dat lukt alleen als de partijen bereid zijn over hun schaduw heen te springen. Zo niet, dan volgen nieuwe verkiezingen die een referendum worden over het voortbestaan van België.


Marc Peeperkorn


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden